I CSK 3350/25

I CSK 3350/25 POSTANOWIENIE 29 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski na posiedzeniu niejawnym 29 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D.M. i A.M. przeciwko A.M.1 o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej A.M.1 od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 29 kwietnia 2025 r., XII Ga 903/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. oddala wniosek powodów o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. (K.L.) I CSK 3350/25 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 29 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie z 5 lipca 2023 r., którym Sąd ten utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie w dniu 14 września 2020 r. sygn. akt IV GNc 3079/20/S w części, co do kwoty 60.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 3 października 2020 r. do dnia zapłaty. W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, pozwana wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1,2 i 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.). I CSK 3350/25 3 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r„ II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.). I CSK 3350/25 4 Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r„ V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca w odniesieniu do tych samych okoliczności podniosła z jednej strony, że występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba wykładni przepisów, z drugiej zaś - że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Stanowisko to jest wewnętrznie sprzeczne, jeżeli bowiem w sprawie rzeczywiście występuje istotne zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy lub dany przepis budzi poważne wątpliwości, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony przez sąd drugiej instancji nie może mieć tym samym charakteru oczywistego i podstawowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I CSK 477/15, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I CSK 707/17, niepubl.). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwana podniosła, że zachodzi potrzeba rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych: 1. czy w świetle art. 10 i 17 Prawa wekslowego dopuszczalne jest skuteczne wypełnienie weksla przez osobę niebędącą stroną porozumienia wekslowego oraz dokonanie indosu na swoją rzecz?; 2. czy indos częściowy na spółkę cywilną, podpisany przez jednego wspólnika, jest ważny w świetle art. 14 i 103 Prawa wekslowego?; I CSK 3350/25 5 3. czy zakaz konkurencji po ustaniu umowy agencyjnej, niewyposażony w jakikolwiek ekwiwalent, może być uznany za ważny w świetle art. 7646 k.c. i art. 20 ust. 2 dyrektywy 86/653/EWG?; 4. czy sąd ma obowiązek zastosować art. 484 § 2 k.c. i miarkować karę umowną, jeśli strona podniosła zarzut rażącego wygórowania i wskazała stosowne okoliczności? W uzasadnieniu wniosku, jako istotne zagadnienia prawne, skarżąca przedstawiła kolejne pytania: 5. czy skuteczne jest wypełnienie weksla in blanco przez osobę fizyczną (D.M.), niebędącą formalnie stroną porozumienia wekslowego, a następnie dokonanie przez nią indosu tego weksla na spółkę cywilną - w sytuacji, gdy porozumienie wekslowe zostało zawarte między wystawcą (A.M.1) a spółką D. s.c., jako remitentem?; 6. czy dopuszczalne jest przeniesienie praw z weksla za pomocą indosu, gdy indos został dokonany częściowo na osobę niebędącą formalnie „osobą trzecią” w rozumieniu prawa wekslowego, a częściowo na samego remitenta - przy czym nie dokonano pełnego, jednorodnego przeniesienia prawa do jednego posiadacza, a podpis indosowy złożyła wyłącznie jedna z tych osób, bez udziału drugiej?; 7. czy indos dokonany przez remitenta na siebie i inny podmiot - bez jednoznacznego określenia jednego posiadacza i bez podpisu drugiego wskazanego odbiorcy - może być uznany za skuteczny w świetle art. 14 Prawa wekslowego, czy stanowi niedopuszczalny indos częściowy?; 8. czy możliwe jest dochodzenie roszczeń z weksla przez posiadacza weksla in blanco, gdy nie istniał uprzedni stosunek podstawowy ani realna wierzytelność, a sam weksel został wypełniony jednostronnie i arbitralnie przez osobę niebędącą stroną porozumienia wekslowego (nieuprawnioną), działającą na swoją rzecz - bez wiedzy i zgody wystawcy - w warunkach wykluczających dobrą wiarę?; 9. czy dopuszczalne jest uznanie za ważne i skuteczne postanowienia umowy agencyjnej wprowadzającego zakaz konkurencji po ustaniu stosunku agencyjnego, które: obejmuje obszar całej Unii Europejskiej oraz państw trzecich I CSK 3350/25 6 (w tym Chiny i Szwajcarię), trwa przez maksymalnie dopuszczalny okres dwóch lat, dotyczy szeroko pojętej działalności konkurencyjnej, a jednocześnie nie przewiduje żadnej konkretnej rekompensaty pieniężnej dla agenta? W szczególności - czy takie postanowienie można uznać za zgodne z art. 7646 § 1- 3 k.c. oraz art. 20 dyrektywy 86/653/EWG, pomimo braku wskazania jakiejkolwiek „odpowiedniej rekompensaty”, której obowiązek zapewnienia wynika z treści tych przypisów?; 10. czy sąd odwoławczy może całkowicie pominąć ocenę zarzutu nieważności umowy wynikającego z prawa UE (dyrektywa 86/653/EWG)?; 11. czy można dochodzić od agenta kary umownej za naruszenie umownego zakazu konkurencji, jeżeli dający zlecenie nie wypłacił żadnej rekompensaty za okres obowiązywania tego zakazu, mimo że umowa nie wyłączała tego obowiązku?; 12. czy sąd może zasądzić na podstawie umowy agencyjnej karę umowną z tytułu naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, w sytuacji gdy nie zostało wykazane istnienie tej tajemnicy w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ani też nie zostały spełnione ustawowe przesłanki ochrony takich informacji (m.in. wartość gospodarcza, poufność, działania zabezpieczające)? W odniesieniu do przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżąca argumentowała, że zachodzi potrzeba wykładni: 1. art. 10 prawa wekslowego - zakresu związania deklaracją wekslową i możliwości powoływania się na jej naruszenie przez wystawcę wobec posiadacza będącego pierwotnym remitentem, działającym w imieniu własnym, a nie spółki cywilnej; 2. art. 12 zd. 3 i art. 14 ust. 1 Prawa wekslowego - czy indos na współremitenta (jednego ze wspólników spółki cywilnej) jest ważny, jeżeli inny wspólnik nie brał w nim udziału; 3. art. 38 i art. 103 Prawa wekslowego - ciągłość legitymacji formalnej i wymóg prawidłowej reprezentacji przy indosie dokonywanym w imieniu spółki cywilnej; 4. art. 7646 § 3 i 4 w związku z art. 5 i art. 58 § 1 k.c. w kontekście sytuacji, gdy agent zobowiązuje się do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej, dający zlecenie nie wypłaca żadnej rekompensaty, a mimo to dochodzi kary umownej z tytułu naruszenia zakazu oraz I CSK 3350/25 7 5. art. 58 § 1 w związku z art. 5 i art. 7646 k.c., art. 11 u.z.n.k, art. 20 Dyrektywy 86/653/EWG, którą argumentowała potrzebą wyjaśnienia, czy sąd może pominąć ocenę skutków rażąco nierównoprawnej umowy agencyjnej, w której agent pozbawiony jest ochrony przewidzianej przez prawo krajowe i unijne, a równocześnie obciążony obowiązkami i karami przewyższającymi realne ryzyko prowadzenia działalności konkurencyjnej, bez badania jej ważności z punktu widzenia zasady proporcjonalności i ochrony słabszej strony stosunku prawnego?. Formułowane przez skarżącą przyczyny kasacyjne powiązane z przepisami prawa wekslowego pomijają, że wystawiony przez pozwaną weksel był wekslem własnym (sola) zupełnym, a nie wekslem in blanco, indosantem była zaś D.M. Stanowiący przedmiot oceny indos przenosił prawa na wskazane w nim osoby fizycznie łącznie. Wierzytelność wekslowa nie uległa podziałowi między indosanta a indosatariuszy lub różnych indosariuszy, indosant nie przeniósł również tylko części sumy wekslowej, zatrzymując jej część dla siebie. Suma wekslowa i wierzytelność wekslowa pozostała niepodzielna. Argumentacja skarżącej zasadzająca się na tezie, że wystawiony przez pozwaną weksel był wekslem in blanco, dotycząca braku podpisu drugiego ze wspólników spółki cywilnej na indosie oraz indosu częściowego nie przystaje zatem do okoliczności sprawy i nie może wypełniać przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. O wystąpieniu wskazanych przyczyn kasacyjnych nie mogą również przekonywać wątpliwości skarżącej, mające stanowić istotne zagadnienia prawne czy też uzasadniać potrzebę wykładni przepisów, a dotyczące ustanowienia zakazu konkurencji po ustaniu stosunku umowy agencyjnej, zważywszy, że dochodzona w sprawie kwota została powiązana z karą umowną w wysokości 49.000 zł za naruszenie zakazu konkurencji obowiązującego w trakcie obowiązywania umowy przez podejmowanie działań w okresie od […] 2019 r. do […] 2020 r. oraz 11.000 zł tytułem części kary umownej należnej w związku z ujawnieniem informacji handlowych, finansowych i danych kontrahentów w trakcie obowiązywania umowy agencyjnej. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala ponadto podzielić wynikającego z wniosku założenia, że Sąd Okręgowy pominął zarzut nieważności przewidzianego w umowie zakazu konkurencji, czy też zarzut pozorności umowy I CSK 3350/25 8 agencyjnej, która zdaniem skarżącej miała maskować stosunek pracy. Przyczyn kasacyjnych opartych na tego rodzaju założeniach nie można w konsekwencji uznać za wykazane. Wątpliwości skarżącej dotyczące kwestii tajemnicy przedsiębiorstwa, a sprowadzające się pytania, czy możliwe jest zasądzenie na podstawie umowy agencyjnej kary umownej za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, gdy nie ustalono w toku postępowania ani istnienia takiej tajemnicy, ani jej zakresu, jak również jej naruszenia, pomijają, że Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji dotyczącą tego, jakie informacje stanowiły tajemnicę przedsiębiorstwa powodów, przedsięwzięcia środków w celu ich ochrony, a przede wszystkim faktu naruszenia tej tajemnicy przez pozwaną. W tym zakresie Sąd jednoznacznie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że informacjami stanowiącymi tajemnicę przedsiębiorstwa powodów, a chronionymi nie tylko ustawowo, ale także w § 3 zawartej przez strony umowy, były oferty od dealerów adresowane do powodów, proponowane warunki potencjalnej sprzedaży adresowane do kontrahenta powodów, informacje odwołujące się do sugerowanej ceny, jaka umożliwiłaby zaproponowanie przez podmiot konkurencyjny lepszej oferty kontrahentowi powodów, czy informacje o asortymencie, jakim zainteresowany był klient powodów, a ujawnienie takich informacji było sprzeczne nie tylko z zakazem określonym w § 3 umowy, ale również stanowiło naruszenie zasady wzajemnej lojalności stron umowy agencyjnej. W konsekwencji za naruszające ustanowiony również umownie zakaz ujawniania poufnych informacji handlowych, obwarowany karą umowną, Sąd Okręgowy uznał przesłanie w dniu […] 2019 r. przez pozwaną S.C. otrzymanej przez powodów oferty na pojazd […], po uprzednim ustaleniu z pracownikami powodów wysokości marży możliwej do zaproponowania klientowi, przy rekomendowaniu S.C. zaproponowania ceny na poziomie niższym aniżeli cena powodów i przesłanie takiej oferty spółce A. Wbrew argumentacji wniosku Sąd Okręgowy dokonał również oceny ważności ustanowionego zakazu konkurencji przy uwzględnieniu standardu ochrony wynikającego z dyrektywy 86/653/EWG, zasad wynikających z art. 3531 k.c. i art. 5 k.c. oraz poddał ocenie surowość zastrzeżonych kar umownych. Argumentacja wniosku oparta na twierdzeniu o braku dokonania tego rodzaju oceny nie może przekonywać o wystąpieniu przyczyn kasacyjnych. I CSK 3350/25 9 Skarżąca nie wykazała również oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, którą uzasadniła kumulacją rażących naruszeń prawa materialnego i procesowego, które doprowadzić miały do wydania rozstrzygnięcia sprzecznego z elementarnymi zasadami prawa wekslowego oraz prawa cywilnego, jak również prawa unijnego. Wypada zauważyć, że w ramach zarzutów naruszenia prawa procesowego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 3271 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. oraz naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów. Zasady sporządzania uzasadnienia przez sąd apelacyjny reguluje art. 387 § 22 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie zaś wyjaśniono, że zarzut naruszenia przepisów regulujących zasady sporządzania uzasadnienia mogą być uzasadnione, jeżeli uniemożliwia ono przeprowadzenie kontroli kasacyjnej orzeczenia, co nie ma w sprawie miejsca. Z kolei zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji bezpodstawnie pominął część zebranego w sprawie materiału, zaś strona powołująca się na naruszenie tego przepisu powinna w konsekwencji wskazać materiał dowodowy, który został przez sąd drugiej instancji pominięty przy wydaniu wyroku, i wykazać, że popełnione uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżąca nie przedstawiła we wniosku żadnej argumentacji dotyczącej zarzucanego naruszenia art. 382 k.p.c. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie granic swobodnej oceny dowodów i wyprowadzenie wniosków sprzecznych z tym materiałem jest niedopuszczalny, nie może być bowiem w ogóle podstawą skargi kasacyjnej ze względu na ograniczenia przewidziane w art. 3983 § 3 k.p.c. Przedstawiona we wniosku argumentacja nie przekonuje też o oczywistej zasadności kasacyjnych zarzutów materialnych. Przede wszystkim nie przystaje do okoliczności sprawy, w której wystawiony weksel nie był wekslem in blanco i został wystawiony przez pozwaną, i zdaje się zasadzać na przekonaniu, że indosem częściowym jest każdy indos, w którym występuje więcej niż jeden indosatariusz. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd Okręgowy dokonując wykładni art. 17 Prawa wekslowego przyjął, że dłużnik wekslowy może podnosić wszelkie zarzuty wynikające z jego stosunków osobistych z dochodzącym zapłaty posiadaczem weksla, nie wyłączając zarzutów ze stosunku, na podstawie którego weksel wystawiono, i dokonał oceny również stosunku podstawowego, w tym I CSK 3350/25 10 ustanowionego zakazu konkurencji w kontekście jego nieważności, zarówno w świetle konstytutywnych elementów, które zakaz ten powinien zawierać, jak również w kontekście zasady proporcjonalności i konkretnych okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym m.in. zakresu wynikającego z niego skrępowania pozwanej w wykonywaniu działalności zarobkowej oraz poddał ocenie również surowość zastrzeżonej kary umownej i zasadność jej miarkowania. W świetle ogólnych twierdzeń wniosku, analiza przedstawionych przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku motywów i ocen nie uzasadnia wniosku o ich oczywistej wadliwości i oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.L.) [SOP]