I CSK 3551/24

I CSK 3551/24 POSTANOWIENIE 8 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 8 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku M.M. z udziałem D.R. o podział majątku wspólnego, na skutek skargi kasacyjnej D.R. od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 17 kwietnia 2024 r., II Ca 167/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (A.G.) UZASADNIENIE D.R., uczestnik postępowania o podział majątku wspólnego zainicjowanego wnioskiem M.M., wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 17 kwietnia 2024 r. (sygn. akt II Ca 167/23), skarżąc je w pkt I 3b, I 3c oraz pkt II, tj. w części dotyczącej rozliczenia środków pobranych przez uczestnika z rachunku bankowego, środków uzyskanych ze sprzedaży indyków oraz oddalenia zgłoszonych przez niego roszczeń o rozliczenie nakładów i ciężarów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., wskazując odpowiednio na występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi. I CSK 3551/24 2 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Odnośnie do pierwszej powołanej przesłanki, zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas niewyjaśnione. Musi ono mieć charakter istotny i być zagadnieniem ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Chodzi przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Zaznaczyć należy, że dla skutecznego powołania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego – konieczne jest odpowiednie sformułowanie zagadnienia, wskazanie przepisów prawa, na tle których ono powstało oraz przedstawienie analizy jurydycznej wskazującej na występujące rozbieżności interpretacyjne co do jego rozstrzygnięcia (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, oraz z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16). Zaprezentowana kwestia powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie I CSK 3551/24 3 powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Samo sformułowanie pytań i przedstawienie własnych wątpliwości czy też twierdzeń nie jest wystarczające do wykazania istnienia istotnego zagadnienia prawnego. Postępowanie kasacyjne nie jest trzecią instancją sądową, lecz nadzwyczajnym środkiem służącym realizacji funkcji publicznoprawnych Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 lipca 2019 r., II CSK 152/18 oraz z 26 stycznia 2012 r., I PK 124/11). Ponadto przedstawione zagadnienie musi rzeczywiście występować w sprawie oraz mieścić się w zakresie problematyki podlegającej ocenie ze względu na podstawę faktyczną i prawną zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 marca 2019 r., III CSK 258/18). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne powinno pozostawać w ścisłym związku z ustalonym stanem faktycznym sprawy oraz motywami, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Nie może ono abstrahować od przesłanek, które rzeczywiście stanowiły podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji ani zmierzać do uzyskania odpowiedzi prawnej odnoszącej się do stanu faktycznego odmiennego od ustalonego przez sądy meriti (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 i z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16). Zagadnienie powinno zatem być przedstawione na tle ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Co do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż zachodzi ona wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez potrzeby przeprowadzania głębszej analizy prawnej. Dotyczy to zatem jedynie kwalifikowanych uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanych sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, mających charakter elementarny, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią I CSK 3551/24 4 przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, zastosowaniu przepisu już nieobowiązującego albo jego oczywiście błędnym zastosowaniu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza i przekonująca od razu teza wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Nie jest natomiast wystarczające samo twierdzenie o oczywistym lub rażącym naruszeniu prawa. O spełnieniu przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. można mówić dopiero wówczas, gdy wskazywane naruszenie prawa prowadzi do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma charakter publicznoprawny. Jego celem jest zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz rozwój jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99). Tym samym na etapie przedsądu (posiedzenia Sądu Najwyższego w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania) brak jest podstaw do poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych czy też w uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej, gdyż obowiązek ich wykazania spoczywa na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem rekonstrukcji dokonywanej przez Sąd Najwyższy. W konsekwencji ocena spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wymagane jest przy tym przedstawienie odpowiedniego wywodu jurydycznego, opartego na analizie przepisów, orzecznictwa i poglądów prawnych, wskazujących, że rzeczywiście w świetle kryteriów określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy, także w przypadku powołania się na przesłankę określoną w pkt 4 tego przepisu (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, z 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01, z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06 i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11). I CSK 3551/24 5 Należy też podkreślić, że – jako nadzwyczajny środek zaskarżenia – skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustaleń faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji oraz oceną dowodów, chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06 oraz z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 211/06). W świetle przedstawionych kryteriów skarżący nie wykazał istnienia przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., które uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Odnośnie do pierwszej przesłanki skarżący wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które ujął w formie dwóch pytań: (1) czy środki wyprowadzone z majątku wspólnego przez jednego z małżonków z uzasadnionych względów i usprawiedliwionych przyczyn, w rozpoznawanej sprawie jako zwrot pożyczki, podlegają bezwzględnemu rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku wspólnego bez badania przyczyn ich wyprowadzenia oraz czy środki te mogą być rozpatrywane jako surogat środków należących przed zawarciem małżeństwa do majątku osobistego jednego z małżonków, ewentualnie jako odpowiednik poniesionych przez niego ciężarów i nakładów na majątek wspólny; (2) czy środki pieniężne wprowadzone do małżeństwa oraz nakłady poczynione przed zawarciem małżeństwa podlegają rozliczeniu niezależnie od sposobu ich wykorzystania, czy też jedynie w razie wykazania, na co środki te i nakłady zostały przeznaczone oraz czy wykorzystano je na majątek wspólny. Przedstawione przez skarżącego zagadnienia zostały skonstruowane przy założeniu prawdziwości okoliczności faktycznych, których Sądy meriti nie ustaliły. Skarżący zakłada w szczególności, że rodzice przed zawarciem małżeństwa udzielili mu pożyczki w kwocie 500 000 zł, że I CSK 3551/24 6 przelew tej kwoty dokonany przez uczestnika na ich rzecz stanowił spłatę rzeczywiście istniejącego zobowiązania, że środki przeznaczone na rozpoczęcie hodowli stanowiły przysporzenie wyłącznie na jego rzecz, a uzyskany następnie dochód powinien być traktowany jako surogat składników jego majątku osobistego. Sąd Okręgowy natomiast podzielając ustalenia Sądu Rejonowego, przyjął, że uczestnik nie wykazał istnienia pożyczki od rodziców w kwocie 500 000 zł przed zawarciem małżeństwa, nie udowodnił podstawy prawnej przelewu dokonanym na rzecz rodziców ani tego, aby przysporzenia dokonywane przez rodziców były kierowane wyłącznie do jego majątku osobistego. W konsekwencji pierwsze zagadnienie zostało oparte nie na ustaleniach stanowiących podstawę zaskarżonego postanowienia, lecz na własnej wersji stanu faktycznego prezentowanej przez skarżącego. W rzeczywistości zmierza ono do podważenia dokonanej przez Sądy oceny dowodów i poczynionych ustaleń, a nie do rozstrzygnięcia rzeczywistego problemu wykładni art. 33 pkt 10 k.r.o. lub art. 45 k.r.o. Skarżący na podstawie własnych twierdzeń, które nie znalazły potwierdzenia w ustaleniach faktycznych, konstruuje bowiem zagadnienie prawne, które w istocie zmierza do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Także drugie zagadnienie nie przedstawia problemu prawnego wymagającego wypowiedzi Sądu Najwyższego, ponieważ sprowadza się zasadniczo do pytania również bez wskazania w treści zagadnienia przepisu, na tle którego ono powstało, oraz krótkiego uzasadnienia bez wymaganego wywodu jurydycznego, przy czym z dalszej części uzasadnienia wniosku oraz mając na uwadze podstawy kasacyjne, wynika, że zagadnienie to odnosi się do odmowy rozliczenia kwoty 4 212 zł znajdującej się na rachunku uczestnika przed zawarciem małżeństwa. Sąd Okręgowy nie odmówił jednak uwzględnienia tego żądania wskutek określonej wykładni art. 45 k.r.o., lecz dlatego, że uczestnik nie wykazał, na jaki składnik majątku wspólnego środki te zostały przeznaczone. Również w tym zakresie argumentacja wniosku sprowadza się zatem do kwestionowania oceny materiału dowodowego i przyjętych ustaleń faktycznych, a nie do przedstawienia zagadnienia prawnego o charakterze abstrakcyjnym. Odnośnie do drugiej przesłanki, zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd drugiej instancji nie odniósł się w I CSK 3551/24 7 uzasadnieniu do podniesionych w apelacji zarzutów dotyczących rozliczenia kwoty 4 212 zł oraz pożyczek w łącznej wysokości 89 999,97 zł, poza jednym zdaniem na temat tych żądań i zarzutów apelacji. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd Okręgowy nie ograniczył się bowiem do jednego zdania, lecz zaakceptował poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i ocenę dowodów, uznając je za prawidłowe oraz przyjmując za własne. Obszernie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i wyjaśnił, dlaczego argumentacja apelacji nie podważała oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd Rejonowy. Odniósł się także do zarzutów dotyczących pożyczek i kredytu, wyjaśnił przyczyny odmowy ich rozliczenia, rozważył zgłoszone przez uczestnika żądanie dotyczące kwoty 4 212 zł, a także ocenił twierdzenia odnoszące się do charakteru prawnego kwoty 500 000 zł oraz kosztów hodowli indyków. Nie można zatem podzielić twierdzenia skarżącego, że zarzuty i żądania dotyczące tych kwot zostały przez Sąd drugiej instancji pominięte, czy też, że „nie pochylił się” nad tymi kwestiami. Okoliczność, że ocena ta okazała się niekorzystna dla skarżącego, nie oznacza nierozpoznania zarzutów apelacyjnych ani nie świadczy o występowaniu kwalifikowanego, widocznego prima facie naruszenia prawa prowadzącego do wydania oczywiście wadliwego orzeczenia. Powołanie się ogólne na wadliwość uzasadnienia nie daje podstawy do przyjęcia, iż skarżący wykazał oczywistą zasadność skargi. Należy też wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego sąd drugiej instancji nie ma obowiązku szczegółowego omawiania każdego argumentu podniesionego w apelacji, lecz obowiązany jest rozpoznać sprawę w granicach zarzutów apelacyjnych. Obowiązek ten nie oznacza konieczności kazuistycznego odnoszenia się do każdego twierdzenia strony, lecz wymaga takiego uzasadnienia rozstrzygnięcia, które pozwala stwierdzić, że zarzuty apelacyjne zostały w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 28 maja 2026 r., I CSK 1615/24 i z 14 października 2021 r., I CSK 173/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98, z 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, z 15 grudnia 2011 r., II UK 106/11 i z 22 listopada 2017 r., II UK 556/16). Skoro zaś Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i stanowisko Sądu Rejonowego, odniósł się do podniesionych zarzutów, część z nich uwzględnił oraz I CSK 3551/24 8 przedstawił motywy tej oceny, zmieniając m.in. sposób rozliczenia środków pobranych z rachunku bankowego i uwzględniając wykazane koszty hodowli, brak zatem podstaw do uznania, że zarzucane uchybienia miały charakter oczywisty, a w konsekwencji, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zasadnicza część argumentacji stanowi zatem polemikę z oceną dowodów i ustaleniami faktycznymi Sądów meritii, podczas gdy zarzuty w tym zakresie stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. są niedopuszczalne, a Sąd Najwyższy pozostaje związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Trzeba również wskazać, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). [P.L.] [SOP]