I CSK 387/25

I CSK 387/25 POSTANOWIENIE 16 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 16 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P.C. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w […] o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej P.C. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 26 września 2024 r., I ACa 431/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krośnie na rzecz adwokata E.G. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z 26 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie odrzucił apelację w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu oraz oddalił apelację powoda P.C. w pozostałej części od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z 17 lutego 2023 r., I CSK 387/25 2 którym oddalone zostało jego powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w […] o zapłatę odszkodowania rekompensującego niewypłacone wynagrodzenie za pracę. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powoda. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wymagające odpowiedzi na pytanie: „Czy po zmianie warunków zatrudnienia skazanego z formy odpłatnej na nieodpłatną przy niedochowaniu formy pisemnej zmiany, skazany uprawniony jest do żądania wynagrodzenia za wykonaną pracę?”. Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. I CSK 387/25 3 W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymogów. Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego nie ma bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w której wniesiono skargę. Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że powód w dniu 18 kwietnia 2017 r. wyraził zgodę na zatrudnienie go nieodpłatne przy pracach porządkowych i pomocniczych na terenie Zakładu Karnego w […], a także przy pracach na cele społeczne i tę pracę wykonywał w okresie od 1 lipca 2017 r. do 9 listopada 2017 r. Od 10 listopada 2017 r. rozpoczął wykonywanie pracy odpłatnie w P. w R. i w wyniku zdarzenia z dnia 11 października 2018 r., które miało miejsce podczas godzin jego pracy na terenie tego zakładu, decyzją dyrektora Zakładu Karnego w […] został przeniesiony do innej grupy roboczej. Z uwagi na to, że nie było w tym czasie możliwości przeniesienia go innej pracy odpłatnej przeniesiono go pracy nieodpłatnej. Powód zgodził się z tą decyzją dyrektora, o której został ustnie poinformowany. Nie wycofał swojej zgody na nieodpłatne zatrudnienie. Czynność ta nie stanowiła zatem decyzji dyrektora zakładu karnego o wycofaniu jego zgody na zatrudnienia powoda w ogóle, o czym zgodnie z art. 121 § 5 k.k.w. powinien zostać powiadomiony pisemnie. W konsekwencji w sprawie nie powstał problem cofnięcia zgody na zatrudnienie skazanego, czy zatrudnienie I CSK 387/25 4 go nieodpłatnie bez jego zgody i bez udzielenia mu informacji w tym przedmiocie na piśmie. Skoro skarżący zgodnie z art. 123 k.k.w. wyraził zgodę na wykonywanie nieodpłatnej pracy to nie wykazał, że w sprawie ujawniło się mające znaczenie dla jej rozstrzygnięcia zagadnienie wykładnicze o problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa. Formułując zagadnienie prawne bez uwzględnienia wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia ( art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) skarżący pominął, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego – także wtedy, gdy następuje to pod pozorem naruszenia prawa materialnego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z uwagi na trudną sytuację majątkową i życiową powoda oraz charakter dochodzonego roszczenia Sąd Najwyższy postanowił nie obciążać go kosztami postępowania kasacyjnego (art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.). I CSK 387/25 5 (M.M.) [a.ł]