I CSK 403/19

Sygn. akt I CSK 403/19 POSTANOWIENIE Dnia 10 stycznia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z wniosku M. D. przy uczestnictwie I. F. i J. H. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 stycznia 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt V Ca (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE M. D. pismem z dnia 29 kwietnia 2014 r. wniosła o zatwierdzenie przez Sąd jej uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego przed Sądem Rejonowym w W. w ramach postępowania przeprowadzonego w sprawie I Ns (…) o stwierdzenie nabycia spadku po jej zmarłym ojcu T. D. i o jednoczesne odebranie przez Sąd jej oświadczenia o odrzuceniu spadku po nim. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek, uznając, że wnioskodawczyni nie uchyliła się skutecznie od złożonego oświadczenia woli o przyjęciu spadku po ojcu. 2 Sąd ustalił, że ojciec wnioskodawczyni zmarł w dniu 16 kwietnia 2008 r., postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku o nim zostało przeprowadzone w sprawie I Ns (…) z wniosku innej córki zmarłego – I. F. i postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po T. D. na podstawie ustawy nabyły żona K. D. oraz córki M. D., I. F. oraz J. H. po 1/4 części każda z nich. Po śmierci T. D. pismem z dnia 12 kwietnia 2013 r. Skarb Państwa - Minister Skarbu Państwa wezwał wnioskodawczynię do zapłaty na jego rzecz kwoty 47.659,88 zł oraz kwoty 8.627,98 zł tytułem należności stwierdzonych prawomocnym wyrokiem zaocznym z dnia 22 grudnia 2004 r. Sądu Rejonowego w W. (sygn. akt VI C (…)), wydanym przeciwko spadkodawcy. Wnioskodawczyni M. D. utrzymywała bardzo dobre relacje z rodzicami. Z ojcem w latach 1998-1999 prowadziła wspólnie biuro podróży, a później spadkodawca sam prowadził różne działalności, jednak bez powodzenia, miał problemy finansowe, sprawy w sądach, toczyły się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Wnioskodawczyni o tych problemach i długach wiedziała, widziała oznaczone przez komornika meble, pomagała rodzicom, płaciła za rodziców rachunki związane z utrzymaniem mieszkania, robiła im zakupy, spłacała długi ojca w sądzie. W czasie, gdy toczyła się egzekucja przeciwko ojcu rodzice podarowali jej swoje mieszkanie. Po śmierci ojca wnioskodawczyni nie podjęła żadnych czynności w celu sprawdzenia czy pozostały jakieś długi po ojcu. Sąd Rejonowy uznał, że orientacja wnioskodawczyni w sprawach ojca powodowała, iż jej błąd co do istnienia długu spadkowego, do zapłaty którego została wezwana w 2013 r. nie był usprawiedliwiony okolicznościami sprawy. Sąd Okręgowy w W. rozpoznający sprawę na skutek apelacji wnioskodawczyni zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i uzupełnił postępowanie dowodowe przeprowadzonym z urzędu dowodem z pisma wierzyciela - Skarbu Państwa z dnia 1 marca 2013 r., doręczonego wnioskodawczyni w dniu 15 marca 2013 r., stanowiącego wezwanie do zapłaty należności zasądzonej od jej ojca. Ustaliwszy datę otrzymania tej korespondencji, postanowieniem z dnia 7 grudnia 2017 r. oddalił apelację przyjmując, że wnioskodawczyni nie dotrzymała terminu z art. 88 § 2 k.c. do uchylenia się 3 od skutków swojego oświadczenia woli. Sąd uznał, że już z tego pisma wnioskodawczyni uzyskała wszystkie niezbędne informacje o tytule i wysokości długu oraz o tym, że był przedmiotem postępowania sądowego i został zasądzony wyrokiem w sprawie, której sygnatura została przytoczona. Zdaniem Sądu nie było podstaw, aby łączyć datę dowiedzenia się przez wnioskodawczynię o błędzie w zakresie wiedzy o długu spadkowym dopiero z dniem doręczenia wnioskodawczyni przez wierzyciela kopii wyroku. Sąd zwrócił też uwagę, że wnioskodawczyni składając mu żądany od niej dokument nie wskazała dlaczego wniosek o zatwierdzenie uchylenia się przez nią od skutków oświadczenia woli złożyła z uchybieniem terminu. Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art.88 § 2 k.c. i naruszenie przepisów postępowania cywilnego w wyniku uchybienia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ewentualnie zmiany tego postanowienia przez uwzględnienie apelacji wnioskodawczyni oraz zasądzenie od uczestników na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżąca powołała się na przesłankę przewidzianą w art. 3989 § 1 4 pkt 1 k.p.c. to znaczy wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, które ujęła w pytaniu: „Czy przez pojęcie „wykrycia błędu” w rozumieniu art. 88 § 2 k.c., w sytuacji gdy przedmiot postępowania dotyczy uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych oświadczenia woli o przyjęciu spadku na podstawie art. 1019 k.c., należy rozumieć nabycie przez spadkobiercę wiedzy o istniejącym w stosunku do spadkodawcy zobowiązaniu majątkowym, czy też „wykrycie błędu” przez spadkobiercę należy utożsamiać z definitywną weryfikacją czy zobowiązanie majątkowe zgłoszone przez osobę trzecią, stanowi zobowiązanie wchodzące w skład spadku w rozumieniu art. 922 k.c., a jeżeli tak, czy roczny termin określony w art. 88 § 2 k.c. do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli należy liczyć od chwili ustalenia przez spadkobiercę, czy zobowiązanie majątkowe stanowi dług spadkowy w rozumieniu art. 922 k.c.?” Istotne zagadnienie prawne to doniosły problem prawny, nowy lub już wcześniej występujący, lecz nadal niedostatecznie rozważony i wyjaśniony, mający znaczenie nie tylko jako wątpliwość występująca w danej sprawie i rzutująca na jej rozstrzygnięcia, ale powtarzający się w przestrzeni prawnej i mający ważkie znaczenie także w innych sprawach. Problem taki powinien być ujęty w powiązaniu z przepisami prawnymi, na których tle powstał i sprecyzowany w wywodzie prawnym wskazującym na źródła i przedmiot niejasności i na możliwe rozwiązania interpretacyjne. Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu nie może polegać na prostym odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Wskazane przez skarżącą zagadnienia prawne nie może być uznane za istotne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zgodnie z art. 1019 § 2 w związku z art. 84 § 1 zdanie pierwsze i § 2 k.c. podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły. Termin do uchylenia się od złożonego oświadczenia z powodu błędu biegnie od chwili wykrycia błędu, a więc od chwili, kiedy spadkobierca dowiedział się o dotyczących spadku faktach, których wcześniejsza znajomość spowodowałaby, że nie złożyłby takiego oświadczenia odnośnie praw do spadku, jakie złożył. Informacja stanowiąca podstawę wykrycia błędu powinna być wiarygodna, nie zaś jedynie uzasadniać 5 podejrzenia, że być może istotne okoliczności dotyczące spadku są inne niż przypuszczał dotąd spadkobierca. Niewątpliwie jednak pismo wierzyciela będącego organem państwowym zawierające szczegółowe dane o dłużniku, wysokości długu, fakcie przeprowadzenia postępowania sądowego i jego sygnaturze może być uznana za źródło wiarygodne. Problem przedstawiony przez skarżąca nie budzi istotnych wątpliwości prawnych, zaś ustalenie chwili wykrycia błędu musi być przeprowadzone zawsze w konkretnych okolicznościach faktycznych sprawy. Z przytoczonych względów powołana przez skarżącą podstawa przyjęcia jej skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wystąpiła. Okoliczności sprawy nie wskazują też, aby zachodziły inne przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi wnioskodawczyni do rozpatrzenia. aj