I CSK 4359/23

I CSK 4359/23 POSTANOWIENIE 21 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 21 lutego 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa R. O. przeciwko C. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W. poprzednio W. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W. o zadośćuczynienie, na skutek skargi kasacyjnej C. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 18 maja 2023 r., I ACa 750/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego C. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W. na rzecz powódki R. O. 2717 (dwa tysiące siedemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia C. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W. (a.z.) UZASADNIENIE I CSK 4359/23 2 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 18 maja 2023 r. pozwany C. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W. (poprzednio W. Towarzystwo Ubezpieczeń spółka akcyjna w W.) wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż uchybienie, którego dopuścił się Sąd drugiej instancji jest na tyle istotne i rażące, że zaskarżone orzeczenie nie powinno funkcjonować w obrocie prawnym. Pozwany podniósł, że Sąd Apelacyjny w Łodzi przyjął, że zgodnym zamiarem stron zawierających ugodę z 15 grudnia 2006 r. było uregulowanie jedynie części roszczeń wynikających z łączącego je stosunku prawnego, wynikłego ze zdarzenia z dnia 6 marca 2006 r. Zdaniem skarżącej, oświadczenie poszkodowanej o zrzeczeniu się roszczeń zawarte ww. ugodzie odnosi się wyraźnie do ich dwóch rodzajów: - roszczeń aktualnych, zatem istniejących - według wiedzy poszkodowanej - na dzień zawarcia ugody (tj. roszczeń z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej - art. 446 § 3 k.c. oraz odszkodowania z tytułu poniesienia kosztów postawienia nagrobka - art. 446 § 1 k.c.), - roszczeń mogących powstać w przyszłości, więc roszczeń, które według wiedzy poszkodowanej na chwilę obecną (tj. na dzień zawarcia ugody) nie istnieją. W ocenie pozwanego złożenie przez powódkę oświadczenia w przedmiocie zrzeczenia się roszczeń przyszłych odnosiło się zatem do roszczeń innych niż roszczenia o stosowne odszkodowanie z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej i o odszkodowanie z tytułu kosztów postawienia nagrobka. Niewątpliwie takim ewentualnym, mogącym powstać w przyszłości roszczeniem jest roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych z powodu śmierci córki powódki. Pozwany wskazał, że treść przywołanej ugody nie daje podstaw do zawężania określenia „roszczenia mogące powstać w przyszłości” jedynie do roszczeń określonych w art. 446 § 3 k.c. i 446 § 1 k.c., które de facto zostały spełnione w całości przez pozwanego. I CSK 4359/23 3 Powódka we wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych powiększonych o opłatę od pełnomocnictwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22). Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym I CSK 4359/23 4 tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo). Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5584/22). I CSK 4359/23 5 Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. W uzasadnieniu przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. pozwany nie wyjaśnił precyzyjnie naruszenie jakich przepisów skutkowało wydaniem wadliwego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie to zawiera jedynie odwołanie do art. 446 § 3 k.c. i art. 446 § 1 k.c., które nie odpowiadają jednak zarzutom podniesionym w ramach podstaw skargi kasacyjnej – art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 917 k.c. Przypomnieć należy, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie, chociaż nie mogą stanowić powtórzenia podstaw kasacyjnych, muszą jednak pozostawać z nimi w ścisłym związku. Innymi słowy, z wyjątkiem nieważności postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze – w granicach zaskarżenia - z urzędu pod rozwagę, żadna ze wskazanych przez skarżącego okoliczności, o których mowa w art. 3989 § 1, nie może być oderwana od zarzutów skierowanych pod adresem zaskarżonego orzeczenia. Zgodnie bowiem z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy nie może w postępowaniu kasacyjnym uwzględnić naruszenia innych przepisów niż przepisy objęte podstawami kasacyjnymi (zob. wyrok SN z 29 listopada 2017 r., II CSK 74/17). Skoro przytoczone w badanym wniosku okoliczności nie mogą wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła, przedstawiona w nim argumentacja nie może odnieść zamierzonego skutku (zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18). Bez znaczenia jest przy tym, że skarżący w ramach podstaw wniesionego środka prawnego zarzucił naruszenie określonych regulacji kodeksu cywilnego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania. Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje, że skarżący w istocie zmierza do podważenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd drugiej instancji, z których wynika, że umówiona przez I CSK 4359/23 6 strony kwota dotyczy zapłaty wyłącznie odszkodowania, więc oświadczenie powódki, że nie będzie zgłaszała w przyszłości żadnych roszczeń nawiązuje do odszkodowawczego tytułu roszczeń, a nie wynikającego z krzywdy - będącej skutkiem naruszenia dóbr osobistych powódki. Sąd Apelacyjny wskazał, że powódka w dacie zawierania ugody nie była i nie mogła być świadoma tego, że przysługują jej jakiekolwiek inne roszczenia niż to, do którego wprost odnosiła się treść ugody. Z tego względu za niezasadny Sąd ten uznał podnoszony przez pozwanego zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. Ustalenie, że zawarta ugoda dotyczyła jedynie części roszczeń przysługujących powódce było dopuszczalne. Ugoda, a w jej ramach poczynione ustępstwa, mogą bowiem - z woli stron - dotyczyć tylko części roszczeń wynikających z określonego stosunku prawnego. Jest to możliwe z uwagi na art. 3531 k.c., albowiem - co do zasady - nie jest to sprzeczne z właściwością (naturą) stosunku, ustawą czy zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok SN z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1488/22). Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego sprawiają zatem, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi kanwą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22). Ponadto zauważyć należy, że ugoda jest zawsze zawierana w określonych okolicznościach, gdy strony, kalkulując różnego rodzaju czynniki, rozważają, jakich roszczeń mają dotyczyć ustępstwa i jak daleko mają one sięgać. Innymi słowy, I CSK 4359/23 7 każda ugoda stanowi wynik rozważenia wszystkich pozytywnych i negatywnych aspektów ustępstw w realiach konkretnej sprawy. Zawierając ugodę, strony składają oświadczenia woli odnośnie do określonych roszczeń. W momencie zawarcia ugody strony wiedzą (a przynajmniej powinny wiedzieć), jakie roszczenia im przysługują lub mogą przysługiwać w ramach określonego stosunku prawnego, mając na uwadze przepisy prawa materialnego (zob. wyrok SN z 21 stycznia 2021 r., I CSKP 23/21). Tymczasem dopiero nowelizacja kodeksu cywilnego, dokonana ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731), która weszła w życie 3 sierpnia 2008 r., zmieniła dotychczasowy katalog środków ochrony osób bliskich zmarłego, wprowadzając normę (art. 446 § 4 k.c.), dającą bezpośrednią możliwość dochodzenia przez najbliższych członków rodziny zmarłego (pośrednio poszkodowanych) zadośćuczynienia z tytułu śmierci poszkodowanego. Wcześniejsze orzecznictwo w zasadzie wykluczało możliwość domagania się zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną śmiercią osoby bliskiej. Orzecznictwo to zmieniło się po wydaniu przez Sąd Najwyższy uchwały z 22 października 2010 r., III CZP 76/10, (OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 72), którą ostatecznie potwierdziła uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2014 r., III CZP 2/14 (OSNC 2014, nr 12, poz. 124), w której Sąd Najwyższy przyjął, że za krzywdę powstałą wskutek śmierci poszkodowanego spowodowanej czynem niedozwolonym popełnionym przed 3 sierpnia 2008 r. najbliższemu członkowi rodziny przysługuje zadośćuczynienie na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 § 1 KC. W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 I CSK 4359/23 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Maciej Kowalski (a.z.) [a.ł]