I CSK 441/22

Sygn. akt I CSK 441/22 POSTANOWIENIE Dnia 30 czerwca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Janiszewska w sprawie z powództwa C. M. przeciwko Gminie Miasta G. o nakazanie złożenia oświadczenia woli, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 czerwca 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Powódka C. M. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…), oddalającego apelację skarżącej w sprawie o zobowiązanie Gminy Miasta G. do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie ustanowienia na rzecz powódki prawa użytkowania wieczystego bliżej określonej nieruchomości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia o celu przede wszystkim publicznoprawnym. Celem tym jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa oraz spójności i prawidłowości wykładni prawa. Realizacji powyższej 2 funkcji służy uregulowana w art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. instytucja przedsądu. Stosownie do ww. przepisów Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podejmowanie odrębnej decyzji w przedmiocie przyjęcia skargi do rozpoznania ma również na celu realizację zasady szybkości postępowania oraz pozwala zaakcentować wysoce sformalizowany charakter postępowania przed Sądem Najwyższym, o czym świadczą określone wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej. Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, ujętych w dwóch pytaniach. Pierwsze z nich dotyczyło dziedziczności ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, mającej wynikać ze złożenia wniosku, o którym mowa w art. 207 ust. 1 u.g.n., a drugie tego, czy z ww. przepisu, w brzmieniu sprzed 15 lutego 2000 r., wynika konieczność przeprowadzenia całego procesu uwłaszczeniowego przez jedną osobę, czy też możliwe jest dochodzenie roszczenia z art. 207 ust. 1 u.g.n. przez następcę prawnego (spadkobiercę) posiadacza, który złożył stosowny wniosek. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów. Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych ocen danego zagadnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01). Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie, które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten walor (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony 3 do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14). Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego wyroku (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego jak i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której zostało zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw. Przedstawione na wstępie zagadnienia prawne nie spełniają opisanych wyżej wymagań. Nie są one bowiem osadzone w realiach sprawy i nie przystają do stanowiska Sądu Apelacyjnego, które legło u podstaw zaskarżonego wyroku. Wypada przypomnieć, że Sąd ten, oddalając apelację od wyroku oddalającego powództwo, kierował się dwoma zasadniczymi, szeroko wyjaśnionymi argumentami: o nieprzysługiwaniu powódce uprawnienia, którego dotyczyło dochodzone roszczenie, oraz o tym, że roszczenie to – nawet gdyby przyjąć jego istnienie – byłoby przedawnione (s. 10-12 uzasadnienia SA). Konstruowane przez skarżącą zagadnienia prawne nie pozostają zatem w związku z osnową rozstrzygnięcia, a w konsekwencji wypowiedzenie się w kwestiach przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogłoby przełożyć się bezpośrednio na ocenę trafności zapadłego w sprawie orzeczenia. Wprawdzie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują także kwestionowanie oceny o przedawnieniu się roszczeń powódki (punkt I podpunkt 3 petitum skargi), jednak problem ten – dotyczący wątku uzupełniającego stanowisko Sądu Apelacyjnego o nieprzysługiwaniu roszczenia - nie został objęty uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Należy zważyć, że w orzecznictwie 4 utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym związek między potrzebą wykładni przepisów prawa, jako przyczyną kasacyjną (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) a wynikiem postępowania kasacyjnego, nie może mieć warunkowego charakteru, uzależnionego od trafności poszczególnych zarzutów kasacyjnych. W innym razie na etapie orzekania w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania konieczne byłoby dokonanie wyprzedzającego badania zasadności podstaw kasacyjnych - co jest niedopuszczalne (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2020 r., V CSK 153/20). Tymczasem kwestie dziedziczności i ciągłości podmiotowej w realizacji uprawnienia mogłyby mieć znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia sprawy tylko w razie uprzedniego przyjęcia, że skarżąca trafnie zakwestionowała pogląd Sądu Apelacyjnego o temporalnych aspektach dochodzonych uprawnień. Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na jej oczywistą zasadność. Oparcie wniosku na tej przesłance wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa. Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach podstaw skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01). Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18). W ocenie skarżącej skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona, gdyż Sąd drugiej instancji naruszył art. 3271 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w ten 5 sposób, że „w zasadzie nie przywołał i nie wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co utrudnia jego zaskarżenie”. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że zarzut uchybienia ww. unormowaniom może usprawiedliwiać podstawę kasacyjną naruszenia przepisów postępowania jedynie wyjątkowo: wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie posiada wszystkich koniecznych elementów lub zawiera braki uniemożliwiające przeprowadzenie jego kontroli kasacyjnej (wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., V CSK 115/18). Tym samym tylko szczególnie rażące, kwalifikowane wady obarczające uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia mogą przełożyć się na konkluzję o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lutego 2021 r., I CSK 227/20). Dalsze wywody skarżącej prowadzą do wniosku, że w istocie kwestionuje ona niewskazanie przez Sąd Apelacyjny, czy podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 207 ust. 1 u.g.n. w brzmieniu pierwotnym, czy też znowelizowanym, to jest obowiązującym od 15 lutego 2000 r. Argumentacja powódki nie prowadzi jednak do wniosku o tym, by z opisanego względu zaskarżony wyrok nie poddawał się kontroli kasacyjnej lub by nie zawierał wszystkich koniecznych elementów. Po pierwsze, skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób rzekome niewskazanie, o którą z wersji art. 207 ust. 1 u.g.n. chodzi, przekładało się na wynik sprawy, względnie w jaki sposób uniemożliwiało kontrolę kasacyjną. Nawet ewentualna ambiwalencja w treści zaskarżonego orzeczenia dotyczyłaby, zdaniem samej powódki, dwóch możliwych wariantów podstawy prawnej rozstrzygnięcia; niewątpliwie sytuacja taka byłaby niepożądana, jednak trudno przyjąć, by dyskwalifikowała ona uzasadnienie wyroku w sposób pozwalający na przyjęcie, że zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca uwzględnienie zarzutu kasacyjnego opartego na naruszeniu art. 3271 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c., a tym bardziej – by świadczyło to o oczywistej zasadności skargi. Po drugie, skarżąca w zarzutach skargi oraz skonstruowanych przez siebie zagadnieniach prawnych odnosiła się do konkretnego brzmienia ww. jednostki redakcyjnej aktu prawnego, a zatem, jak należy mniemać, zdołała odtworzyć tok rozumowania Sądu Apelacyjnego. 6 Po trzecie, Sąd ten miał świadomość znowelizowania art. 207 ust. 1 u.g.n. w 2000 r., o czym jednoznacznie świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Chociaż istotnie sposób przedstawienia motywów wyroku, także w warstwie graficznej i językowej, może budzić pewne zastrzeżenia, to nie można podzielić oceny skarżącej, że w uzasadnieniu wyroku nie zawarto podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub by niemożliwa była kontrola kasacyjna orzeczenia, ze skutkiem oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.