I CSK 526/23

I CSK 526/23 POSTANOWIENIE 21 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 21 lutego 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P. spółki akcyjnej w B. przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście Wołowskiemu o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, na skutek skargi kasacyjnej P. spółki akcyjnej w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 lipca 2022 r., I ACa 382/22, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) zasądza od P. spółki akcyjnej w B. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia P. spółce akcyjnej w B. do dnia zapłaty. [SOP] UZASADNIENIE I CSK 526/23 2 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 lipca 2022 r. powód P. spółka akcyjna w B. wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 77 - 81 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 344, dalej: „u.g.n.”) ponieważ budzą one poważne wątpliwości i stanowią istotę sprawy i przekładają się na wynik rozstrzygnięcia. Ponadto jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż zaskarżony wyrok w sposób oczywisty narusza art. 77 ust. 4-6 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie wypowiedzenia opłaty oraz narusza przepisy postępowania, tj.: art. 378 § 1 w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. polegające na niewzięciu pod rozwagę - z urzędu lub w ramach zarzutu apelacyjnego - nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Pozwany Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny), nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np. postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK 6680/22, i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23). Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. „przedsądu,” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych I CSK 526/23 3 w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie wystąpienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. np. postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21). Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Biorąc pod uwagę ujęcie wniosku powoda podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19, i z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17). W konsekwencji konstrukcja wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową. Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności I CSK 526/23 4 w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 13 października 2023, I CSK 2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK 3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK 5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia, może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22). Ponadto przesłanka kasacyjna z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ma za przedmiot analizę konkretnych przepisów i do tego się ogranicza, a więc nie polega na jednoczesnej wykładni kilku przepisów i poszukiwaniu na tej podstawie określonej normy prawnej, która mogła albo nie mogła zostać zastosowana w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą kasacyjna (zob. postanowienie SN z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22). Nieodzowne jest również, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienia SN: z 25 października 2023 r., I CSK 2926/23). Skarżący nie wykazał powołanej we wniosku przesłanki w rozumieniu powyżej wyjaśnionym. Zauważyć należy, że powołał art. 77 - 81 u.g.n., ale nie I CSK 526/23 5 wyjaśnił w sposób jednoznaczny, w jakim zakresie i co do jakich wątpliwości Sąd Najwyższy powinien dokonać wykładni przywołanych regulacji. Ponadto uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zawiera wystarczających argumentów potwierdzających, że pojawiły się poważne wątpliwości interpretacyjne w związku z wykładnią wskazanych przepisów. Nie można, wobec tego przyjąć - co jest niezbędne, że co do powołanych artykułów u.g.n. występuje brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury Sądu Najwyższego albo też przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna. Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje natomiast, że skarżący w rzeczywistości stara się podważyć ustalenia sądów meriti co do zakresu umocowania wynikającego z udzielonego przez powoda pełnomocnictwa z 29 września 2016 r. Podkreślenia wymaga, że zarówno skuteczność ww. pełnomocnictwa jak też jego zakres powinny być oceniane przez odwołanie się do odpowiednich przepisów regulujących pełnomocnictwo, a nie w drodze wykładni wskazanych przez powoda regulacji u.g.n. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). I CSK 526/23 6 Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienia SN: z 17 sierpnia 2023 r., I CSK 5710/22; z 3 października 2023 r., I CSK 2787/23; z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22). Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego „przedsądu” (zob. np. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5584/22). Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nieuwzględnienie w wyliczonej opłacie dokonanych przez powoda nakładów na użytkowaną nieruchomość nie może być wiązane z błędnym zastosowaniem przez Sąd drugiej instancji przepisów prawa materialnego (w tym przypadku art. 77 u.g.n.). Jak bowiem wyjaśnił Sąd Apelacyjny, z materiału zebranego w aktach oraz oceny biegłego wynika, że nakłady, o których mowa w pismach procesowych powoda to nakłady użytkownika wieczystego na budowę wewnątrzzakładowej, prywatnej I CSK 526/23 7 infrastruktury technicznej, związanej z procesami technologicznymi, która stanowi odrębny od gruntu przedmiot prawa własności. Sąd ten w pełni podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że nakłady wyszczególnione przez skarżącego w świetle zaproponowanego w sprawie materiału dowodowego zakwalifikować należało jako środki trwałe użytkownika wieczystego, ulegające amortyzacji, natomiast część z nich to nakłady na odtworzenie infrastruktury zakładowej. Skarżący tymczasem pod pozorem zarzutu naruszenia prawa materialnego w istocie zmierza do zwalczenia poczynionych przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych jako przedwczesnych wobec pominięcia zgłoszonych przezeń dowodu z opinii biegłego. W sytuacji niewskazania we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na naruszenie odpowiednich przepisów ustawy procesowej powyższe nie mogło odnieść zamierzonego skutku. O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie przekonuje także zarzut nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Badanie w postępowaniu kasacyjnym nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji ma charakter pośredni. Nieważność postępowania, którą Sąd drugiej instancji z urzędu nie uwzględnił, stanowi uzasadnioną podstawę skargi tylko wtedy, gdy miała istotny wpływ na wynik w sprawie, co jest konsekwencją treści przepisu art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. normującego podstawę skargi kasacyjnej w postaci naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ewentualne wskazywane przez skarżącego naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., czyli nieuwzględnienie (z urzędu lub na wniosek) nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, nie stanowi o nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji (zob. wyroki SN: z 18 stycznia 2005 r., II PK 151/04, OSNP 2005 nr 17, poz. 262; z 8 maja 2007, II PK 297/06; z 23 czerwca 2009 r., III UK 16/09 oraz postanowienia SN: z 23 lipca 2008 r., I UK 70/08, i z 2 lutego 2010 r., II PK 318/09). Ponadto postępowanie przed Sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny i jest kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego, co powoduje, że wiele przypadków nieważności zachodzących przed sądem pierwszej instancji jest sanowanych w postępowaniu apelacyjnym, a co za tym idzie I CSK 526/23 8 traci rację bytu kwestionowanie orzeczenia sądu pierwszej instancji (zob. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego: z dnia 16 lutego 2012 r., III CSK 195/11; LEX nr 1162687 i z dnia 23 maja 2012 r., III CSK 274/11 , OSNC 2013 nr 2, poz. 23) Skarżący nieważność postępowania wiązał z niemożnością wypowiedzenia się co do zgłoszonych i ostatecznie pominiętych wniosków dowodowych. Uchybień w tym zakresie dotyczyła natomiast wniesiona przezeń apelacja. Ponadto w zakresie pominięcia wniosków dowodowych w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane jest przy tym stanowisko, że pozbawienie możności obrony swoich praw implikujące nieważność postępowania nie może być rozciągane na przypadki nie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów i to niezależnie od tego, czy następuje to na skutek ich oddalenia przez sąd, w związku z uznaniem, iż nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy, bądź w wyniku naruszenia przepisów procesowych, normujących zasady przeprowadzania postępowania dowodowego (zob. postanowienia SN: z 20 maja 2016 r., II CZ 29/16, i z 16 lutego 2017 r., II PZ 28/16). Są to uchybienia sądu, które nie pozbawiają strony możności obrony jej praw a jedynie mogą utrudniać lub uniemożliwiać właściwe ustalenie stanu faktycznego lub w inny sposób wpływać na treść rozstrzygnięcia, co może stanowić podstawę zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa procesowego (zob. wyrok SN z 7 maja 2009 r., IV CSK 513/08). W sprawie nie zachodzi zatem nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) w zw. z art. 32 ust. 3 I CSK 526/23 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1109). (a.z.) [ał]