I CSK 570/18

Sygn. akt I CSK 570/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 kwietnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa H. W. przeciwko G. spółce z o.o. w N. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 kwietnia 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI Ga […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującego od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca H. W. powołała się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Wskazała, że zaskarżony wyrok został wydany w oczywistej sprzeczności z jednolitą i ugruntowaną wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa. Naruszonych zostało, jej zdaniem, szereg przepisów natury procesowej. Sądy pierwszej i drugiej instancji nie odniosły się do tego, że w okolicznościach sprawy nakaz zapłaty nie powinien zostać wydany, a Sąd drugiej instancji - zdaniem powódki - powinien uchylić zaskarżony apelacją wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej zakłada, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zarzuty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego 3 środka zaskarżenia. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52 i z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156). Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalała na stwierdzenie, by była ona - w przedstawionym rozumieniu - oczywiście uzasadniona. Powódka nie wykazała, aby wydane rozstrzygnięcie kolidowało z jednolitą i ugruntowaną wykładnią prawa, nie wskazała również żadnego konkretnego przepisu prawa, o którego wykładnię miałoby chodzić. Kwestia wadliwego - w ocenie powódki - wydania nakazu zapłaty nie mogła służyć wykazaniu oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, zważywszy, że skarga ta jest środkiem zaskarżenia przysługującym od wyroków sądu drugiej instancji, nie zaś od orzeczeń zapadających w pierwszej instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.). Ponadto, zgodnie z art. 4841 k.p.c. rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym zależy od woli powoda, której wyrazem jest wniosek złożony w pozwie. Z materiału sprawy wynikało, że powódka wniosek taki złożyła, a sąd pierwszej instancji - w ramach badania podstaw do wydania nakazu zapłaty prowadzonego ex parte, bez udziału drugiej strony postępowania – wniosek ten uwzględnił. Ewentualne niedostrzeżenie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty przez sąd pierwszej instancji i związane z nim pominięcie alternatywnej kwalifikacji prawnej żądania nie może być też oceniane w kategoriach nierozpoznania istoty sprawy, umożliwiającego sądowi drugiej instancji wydanie wyroku kasatoryjnego na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. Niezależnie od tego należało zauważyć, że możliwość uwzględnienia powództwa w postępowaniu nakazowym na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeżeli na skutek zarzutów okazuje się, iż przedłożone przez powoda dokumenty dotyczące stosunku umownego nie 4 uzasadniają uwzględnienia powództwa, była już przedmiotem rozważań w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W judykaturze tej podkreślono konieczność rygorystycznego podejścia do tego zagadnienia, co wiąże się z wyjątkowym charakterem postępowania nakazowego i immanentnymi dla niego obostrzeniami, które nie pozwalają na zasądzenie należności w postępowaniu nakazowym, jeżeli nie jest ona udowodniona dokumentem stanowiącym podstawę żądania wydania nakazu zapłaty (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 64/10, niepubl. i z dnia 12 maja 2016 r., I CSK 242/15, niepubl., a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2000 r., I CKN 1120/98, OSNC 2001, nr 3, poz. 44). Rygoryzm ten jest uzasadniony, mając na względzie, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym zależy od woli powoda, a wola taka wiąże się ze zgodą nie tylko na walory wiążące się z tym postępowaniem z punktu widzenia wierzyciela, lecz także na związane z nim rygory i obostrzenia. W orzecznictwie dostrzega się również, że dochodzenie roszczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu może wymagać innych twierdzeń faktycznych i dowodów niż w przypadku odpowiedzialności kontraktowej, zważywszy na konieczność wykazania wartości wzbogacenia aktualnej na dzień wyrokowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1998 r., I CKN 522/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 176 i z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 64/10). W tym stanie rzeczy, argumentacja zawarta we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalała uznać, by stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku było wadliwe w stopniu ewidentnym i oczywistym, co stanowi założenie przyczyny kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw