I CSK 63/19

Sygn. akt I CSK 63/19 POSTANOWIENIE Dnia 17 lipca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Zawada w sprawie z powództwa K. G. przeciwko P. S.A. w K. o zobowiązanie i zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 lipca 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i nie obciąża powódki kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, 2) przyznaje adwokat D. K. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Powódka w skardze kasacyjnej zarzuciła wyrokowi Sądu Apelacyjnego z dnia 25 kwietnia 2018 r. naruszenie art. 8 ust. 2 i art. 190 ust. 3 Konstytucji, art. 5, 316 § 1, art. 328 § 2, art. 378 § 1, art. 382 i 391 § 1 k.p.c., art. 129 ust. 1-5, art. 135 ust. 1 i art. 136 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska (dalej: „p.o.ś”), art. 120 § 1 zd. 1 i 2, art. 121 pkt 4, art. 123 § 1, art. 415, 435, 3052 § 2 i art. 3054 k.c. oraz art. 63 ust. 3 pkt 1 i art. 77 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko – w różnych konfiguracjach. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka wskazała, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne (przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które można ująć w pytania: - „czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu prawa, który został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, przy czym uznanie to zostało zawężone przez Trybunał Konstytucyjny na przyszłość, zaś akt stosowania odnosi się do zdarzenia sprzed wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny”, - „czy, a jeśli tak, to w jakim zakresie, do terminu o charakterze prekluzyjnym, w szczególności zawartego w art. 129 ust. 4 p.o.ś., możliwe jest stosowanie w drodze analogii przepisów o zawieszeniu lub przerwaniu biegu przedawnienia”. W ocenie powódki, wniesiona skarga kasacyjna jest także oczywiście uzasadniona (przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wskutek naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 w zw. z art. 382 k.p.c. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa. Tak rozumiane istotne zagadnienie prawne nie występuje, jeżeli Sąd Najwyższy w określonej kwestii wyraził już pogląd i nie ma podstaw do zmiany tego poglądu. Przedstawione przez skarżącego zagadnienie musi też pozostawać w związku ze stanem faktycznym ustalonym w sprawie i mieć wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy Pierwsze pytanie skarżącej łączy się ściśle w wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2018 r., K 2/17. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 129 ust. 4 p.o.ś. - przewidujący dwuletni termin zawity do dochodzenia roszczeń z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, licząc od dnia wejścia w życie aktu ustanawiającego ograniczenie - jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, traci jednak moc obowiązującą dopiero z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw; ogłoszenie wyroku nastąpiło 14 marca 2018 r. Należy się zgodzić ze skarżącą, że zagadnienie, którego dotyczy pierwsze pytanie, nie jest w pełni jednolicie rozstrzygane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie. Obok - przeważającego w judykaturze (zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014 r., III CZP 67/14, oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 28/06, 26 czerwca 2015 r., I CSK 255/14, 9 lutego 2018 r., I CSK 390/17, 8 listopada 2018 r., II CSK 610/17) - poglądu, że jeżeli Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu uznanego za niekonstytucyjny, niezastosowanie przez sąd tego przepisu przed upływem okresu utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji) jest co do zasady niedopuszczalne - są wyrażane zapatrywania dopuszczające wyjątki od tej zasady w przypadkach szczególnie uzasadnionych: gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył przepisu podstawowego lub gdy odstąpienie uzasadnia przyznanie stronie przywileju korzyści, albo gdy po ogłoszeniu wyroku Trybunału 4 Konstytucyjnego nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca odmienne rozstrzygnięcie od dokonanego przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu odraczającym utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu bądź takie odmienne rozstrzygnięcie uzasadniają istotne argumenty natury konstytucyjnej, których nie uwzględnił Trybunał. W okolicznościach sprawy nie ma jednak uzasadnienia do podejmowania tego zagadnienia; jego rozstrzygnięcie nawet na rzecz stanowiska dopuszczającego odstępstwa od wskazanej zasady nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy. Niezastosowanie art. 129 ust. 4 p.o.ś. jako przepisu niekonstutycyjnego z przyczyn wskazanych w wyroku Trybunału nie może oznaczać braku jakiegokolwiek ograniczenia czasowego dochodzenia objętych nim roszczeń. Niekonstytucyjność tego przepisu wynikała ze zbyt krótkiego terminu ograniczającego dochodzenia tych roszczeń. Samo natomiast ograniczenie ich dochodzenia w czasie nie napotyka przeszkód natury konstytucyjnej; chodzi tylko o to, żeby czas na ich dochodzenie nie był zbyt krótki. Źródłem ograniczenia powódki w korzystaniu z nieruchomości i dochodzonych przez nią roszczeń jest uchwała rady gminy z 28 lutego 2001 r., a powódka z pozwem wystąpiła 3 sierpnia 2008 r., zaś roszczenie o „wynagrodzenie za obniżenie wartości nieruchomości „w wysokości 178.047 zł (…) za każdy rok na przyszłość”, które jest istotą sporu na obecnym etapie postępowania, zgłosiła dopiero pismem z 18 marca 2015 r. Ustawą z dnia 22 lutego o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2019.452) nadano art. 129 ust. 4 p.o.ś. nową treść z mocą od 14 marca 2019 r. - tj. od ostatniego dnia okresu odroczenia przewidzianego w wyroku Trybunału. Ustanowiony pierwotnie w tym przepisie dwuletni termin wydłużono do lat trzech. Jednocześnie w art. 2 ustawy zmieniającej postanowiono, że art. 129 ust. 4 w nowym brzmieniu stosuje się do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, w stosunku do których nie upłynął w tym dniu pierwotnie przewidziany w art. 129 ust. 4 p.o.ś. termin dwuletni. Również zatem w świetle nowej regulacji roszczenie powódki nie mogłoby zostać uwzględnione; nawet gdyby trzyletni termin liczyć od wejścia w życie aktu 5 prawa miejscowego bez zastrzeżonego w art. 2 ustawy zmieniającej ograniczenia odwołującego się do upływu dotychczasowego terminu. Także drugie zagadnienie należy uznać za pobawione w okolicznościach sprawy doniosłości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się w ograniczonym zakresie możliwość stosowania przez analogię przepisów o przedawnieniu do terminów zawitych (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013 r., II CSK 161/13 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2015 r., II CSK 560/14). W stanie faktycznym sprawy brak jednak przesłanek mogących przemawiać za postulowanym przez skarżącą stosowaniem do dwuletniego terminu zawitego zastrzeżonego pierwotnie w art. 129 ust. 4 p..o.ś. w drodze analogii przepisów o przerwaniu lub zawieszeniu biegu przedawnienia. W szczególności należy pokreślić, że wniosek powódki z dnia 16 lipca 2007 r. o zawezwanie do próby ugodowej był złożony po upływie terminu określonego w art. 129 ust. 4 p.o.ś. i nie dotyczył roszczeń odszkodowawczych. Nie jest też spełniona przesłanka oczywistej zasadności wniesionej skargi kasacyjnej. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., dotyczącym tej przesłanki, chodzi - jak już wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie - o łatwo dostrzegalne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchybienia przepisom prawa. Według utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 §1 pkt 4 k.p.c. tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa albo zostało wydane w wyniku dostrzegalnej w sposób pewny i niebudzący wątpliwości, błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa. Przytoczone okoliczności powinny jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła. Skarżąca nie wykazała, że Sąd Apelacyjny dopuścił się tak rozumianego oczywistego naruszenia prawa. Sąd Najwyższy uwzględniając sytuacją życiową i majątkową skarżącej odstąpił na podstawie art. 102 k.p.c. od jej obciążenia kosztami postępowania kasacyjnego. 6 Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2018.1184) oraz § 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 6 i § 16 ust 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2019 r.18). jw