I CSK 6743/22

I CSK 6743/22 POSTANOWIENIE 7 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 7 marca 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa T. H., J. S., S. S., R. H., Z. P., E. K. i M. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Nadleśnictwu Gorlice z udziałem Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Nowym Sączu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Nadleśnictwa Gorlice od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 15 czerwca 2022 r., III Ca 625/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od I CSK 6743/22 2 orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący Skarb Państwa – Nadleśnictwo Gorlice powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 175 w związku z art. 121 pkt 4 k.c. w kontekście przesłanek wystąpienia i trwałości stanu siły wyższej, jako okoliczności tamującej bieg zasiedzenia. W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, aby w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem wystąpiła powołana przyczyna kasacyjna. Poruszona we wniosku problematyka była wielokrotnie rozważana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W orzecznictwie tym zauważono w szczególności, że jeżeli do odzyskania od Skarbu Państwa nieruchomości przez byłego właściciela lub jego następców prawnych konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji, na podstawie której nastąpiło przejście nieruchomości na Skarb Państwa lub stwierdzenie decyzją administracyjną, że nieruchomość nie podlegała działaniu aktu normatywnego przewidującego nacjonalizację ex lege, stan powodujący zawieszenie biegu terminu zasiedzenia na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. i wcześniejszych odpowiedników tego przepisu, mógł istnieć w zasadzie do dnia 31 sierpnia 1980 r., tj. do dnia poprzedzającego dzień, w I CSK 6743/22 3 którym otworzyła się możliwość sądowej kontroli decyzji administracyjnych w związku z utworzeniem sądownictwa administracyjnego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r., I CSK 302/18, z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 535/17, OSNC-ZD 2020, nr A, poz. 15, z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 537/17 oraz z dnia 29 lipca 2021 r., IV CSKP 64/21 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Bierna postawa właściciela nieruchomości nie stoi na przeszkodzie wykazaniu, że miał miejsce stan siły wyższej w rozumieniu rozważanych przepisów, jeżeli efektywność zabiegów zmierzających do odzyskania nieruchomości była mało prawdopodobna (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2009 r., IV CSK 537/17, z dnia 29 lipca 2021 r., IV CSKP 64/21 i z dnia 26 października 2021 r., II CSKP 299/21). W rozstrzygnięciach tych zastrzega się jednak konieczność jednostkowej analizy każdego przypadku, która może prowadzić do ustalenia, że stan zawieszenia biegu przedawnienia ustał dopiero z początkiem przemian ustrojowych zapoczątkowanych wyborami parlamentarnymi w dniu 4 czerwca 1989 r., przy czym stanowisko takie wyrażono m.in. w kontekście roszczeń właścicieli objętych akcją „Wisła” (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2017 r., III CSK 60/17, z dnia 18 maja 2017 r., III CSK 221/16, z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 535/17, i z dnia 26 października 2021 r., II CSKP 299/21). Aplikacja tych reguł w konkretnych stanach faktycznych, z uwzględnieniem ogółu okoliczności, należy do sądów meriti, a niejednolita ocena chwili ustania siły wyższej w rozumieniu art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c. w poszczególnych sprawach nie świadczy o istnieniu rozbieżności w orzecznictwie sądów w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., lecz bogactwie i różnorodności rozstrzyganych stanów faktycznych. To, że ocena stanu i granic czasowych siły wyższej musi być oceniana indywidualnie, w zależności od realiów konkretnej sprawy, dostrzegł również skarżący w uzasadnieniu wniosku. Wywody wniosku stanowiły zatem w istocie prezentację własnego stanowiska skarżącego dokonaną na tle luźno przywołanych orzeczeń Sądu Najwyższego w celu poddania tego stanowiska weryfikacji Sądu Najwyższego. Tak ujęty wniosek nie odpowiada jednak publicznoprawnym założeniom przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt I CSK 6743/22 4 2 k.p.c. (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2023 r., I CSK 5431/22). Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. [SOP] [ał]