I CSK 676/23

I CSK 676/23 POSTANOWIENIE 25 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 25 lipca 2024 r. w Warszawie w sprawie z wniosku J. S. z udziałem J. B. i P. S. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej J. S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 12 lipca 2022 r., XXVII Ca 1967/21, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. (w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym) wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - będą I CSK 676/23 2 mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 12 lipca 2022 r., sygn. akt XXVII Ca 1967/21, opartej na obu podstawach kasacyjnych z art. 3983 § 1 k.p.c., pełnomocnik wnioskodawczyni – J. S., oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W jego ocenie skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza przepisy postępowania, tj. art. 378 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. i art. 3271 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez nierozpoznanie przez Sąd Odwoławczy wszystkich zarzutów apelacyjnych podniesionych przez wnioskodawczynię w apelacji, tj. zarzutu wyartykułowanego w punkcie II.2. petitum skargi apelacyjnej, a tym samym dokonanie nieprawidłowej kontroli instancyjnej przez Sąd drugiej instancji, czego pokłosie stanowi naruszenie prawa materialnego w postaci art. 968 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, więc wzmiankowane uchybienie miało istotny, bo bezpośredni, wpływ na wynik sprawy. Odnośnie do skonkretyzowanej przez pełnomocnika skarżącej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zachodzi ona wówczas, kiedy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie kwalifikowanych uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym i oczywistym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. W rezultacie I CSK 676/23 3 oczywista zasadność skargi kasacyjnej może wynikać tylko z oczywistych błędów sądu spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub stosowania prawa. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, niepubl.). Należy również zauważyć – kierując się powszechnymi zasadami argumentowania – że wywód skargi kasacyjnej, szczególnie w zakresie wykazania tezy o jej oczywistej zasadności oraz uzasadnienia zawartych w niej wniosków, powinien być zwięzły i rzeczowy. Pozostaje bowiem poza dyskusją, iż jeżeli coś jest oczywiste, widoczne na pierwszy rzut oka, to nie wymaga obszernego, przekraczającego rzeczową potrzebę uzasadnienia. Duża liczba zarzutów i argumentów, ich powielanie osłabia skuteczność wywodu oraz zamazuje istotę problemu. Kaskadowe powoływanie licznych przepisów prawnych oraz czynienie odesłań, zarówno w ramach podstaw, jak i przyczyn kasacyjnych, jest nieprawidłowe (zob. postanowienia Sądu Najwyższego m.in.: z 18 grudnia 2013 r., III CSK 311/13, niepubl., z 15 września 2023 r., I CSK 4488/22, niepubl., z 11 stycznia 2024 r., I CSK 4951/22, niepubl., z 8 grudnia 2016 r., I CSK 82/16, niepubl. oraz wyroki Sądu Najwyższego z 22 października 2015 r., IV CSK 738/14, OSNC 2016, nr 10, poz. 120 i z 30 września 2015 r., I CSK 760/14, niepubl.). Odwołując się do treści wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy stwierdzić, że nie zostały przez skarżącą przedstawione wystarczające argumenty pozwalające na uznanie skargi kasacyjnej za oczywiście uzasadnioną. Skarżąca nie przedstawiła przekonujących, prima facie widocznych twierdzeń, które wykazywałyby racje podważające zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumenty przedstawione przez skarżącą zawierają odesłania do treści zarzutów apelacyjnych, które są precyzowane dopiero w uzasadnieniu wniosku. Wymaga to ich odszukania i konfrontacji ze stanowiskiem Sądu Okręgowego zajętym w uzasadnieniu, co z kolei wymaga wnikliwej i pogłębionej analizy skargi, zbliżonej do jej rozpoznania. Na etapie przedsądu jest to niedopuszczalne. Generalnie sprowadzają się one do nierozpoznania przez Sąd drugiej instancji zarzutu naruszenia art. 968 § 1 k.c. w zw. z art. 948 § 1 i 2 k.c. podniesionego przez wnioskodawczynię w punkcie II.2 petitum apelacji, zgłoszonego z ostrożności I CSK 676/23 4 procesowej. Wskazana przez skarżącą okoliczność, że Sąd drugiej instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w jej apelacji, nie świadczy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że nie jest bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odrębne, kazuistyczne odniesienie się do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika bowiem konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku (odpowiednio postanowienia w postępowaniu nieprocesowym) każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 września 2014 r., II CSK 478/13, OSN-ZD 2015, nr 4, poz. 64, z 2 sierpnia 2018 r., III UK 199/17, niepubl., z 27 lipca 2016 r., V CSK 677/15, niepubl., z 20 lipca 2017 r., IV CSK 563/16, niepubl., z 7 listopada 2019 r., I CSK 433/18, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 marca 2018 r., II PK 120/17, niepubl.). Należy zauważyć, że „nie odniesienie się” w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji do zarzutu apelacyjnego stanowi naruszenie art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c., a nie zarzucone skargą naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. Skarżąca nie przedstawiła jednak - poza własną oceną rozstrzygnięcia - przekonujących argumentów świadczących o tym, aby Sąd drugiej instancji nie odniósł się do twierdzeń zawartych w apelacji wnioskodawczyni w stopniu uniemożliwiającym przeprowadzenie kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji odniósł się szczegółowo do wskazanych następnie w zarzutach apelacji kwestii prawnych, w tym dokonując analizy rozrządzenia testamentowego, zobowiązującego J. S. do sprzedaży mieszkania przy ul. […] i przekazania 80% otrzymanej kwoty po połowie J. B. i P. S.. Uznał, że nie stanowi to zapisu, lecz powołanie spadkobiercy, zaś Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne i wywody prawne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zatem i tę ocenę, uznając ją za wystarczającą, i odniósł się bardziej szczegółowo do innych kwestii. Nie można zatem stwierdzić, że mamy do czynienia z brakiem uzasadnienia w takim stopniu, że nie sposób ustalić I CSK 676/23 5 motywów działania Sądu Odwoławczego oraz przyczyn podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Analiza zaskarżonego postanowienia w żadnym razie nie wskazuje, by do nierozważenia zarzutów doszło w analizowanym przypadku. Sąd drugiej instancji bezsprzecznie dokonał oceny całej sprawy, dając dowód własnej, pogłębionej analizy zebranego w sprawie materiału, podsumowanej m.in. zaaprobowaniem ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji i wywodów prawnych. Podkreślić także należy, iż podstawą oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego przez Sąd Najwyższy jest stan faktyczny stanowiący podstawę wydania orzeczenia zaskarżonego skargą kasacyjną, którym w myśl art. 39813 § 2 k.p.c., związany jest Sąd Najwyższy, a nie stan faktyczny, który zdaniem strony skarżącej powinien zostać ustalony w sprawie. Z tych przyczyn skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. W konsekwencji przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została wykazana. W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono, gdyż wykładnia logiczno-językowa żądania zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zawarte w odpowiedzi na skargę wniesionej przez uczestniczkę J. B. prowadzi do wniosku, że wniosek kosztowy aktualizował się w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i przy merytorycznym jej rozpoznaniu, a nie na etapie przedsądowym – w pprzypadku odmowy jej przyjęcia do rozpoznania. [SOP] r.g. I CSK 676/23 6