I CSK 783/25

I CSK 783/25 POSTANOWIENIE 27 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa E. sp. z o. o. w W. przeciwko V. sp. z o. o. w T. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej E. sp. z o. o. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 26 maja 2023 r., V AGa 146/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od E. sp. z o.o. w W. na rzecz V. sp. z o.o. w T. 2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego. (G.G.) UZASADNIENIE Wyrokiem z 11 lipca 2022 r., VI GC 243/18, Sąd Okręgowy w Toruniu zasądził od wykonawcy na rzecz podwykonawcy 11 412,54 zł z odsetkami tytułem wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane i oddalił powództwo w pozostałej części. Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację podwykonawcy. Sąd drugiej instancji ustalił, że wykonawca podjął się zadania inwestycyjnego składającego się na wykonanie trzech budynków mieszkalnych z lokalami użytkowymi wraz z parkingiem podziemnym. W tym celu zawarł z I CSK 783/25 2 podwykonawcą umowę w oparciu o przedstawiony przez siebie projekt, na podstawie której podwykonawca zobowiązał się do wykonania na rzecz generalnego wykonawcy robót żelbetowych i murowych w oznaczonych budynkach. Umowa określała szczegółowy zakres robót, terminy, sposób rozliczenia i odbioru. Zgodnie z umową generalny wykonawca miał prawo natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy podwykonawców, bez jego pisemnej zgody. W czasie realizacji umowy wykonawca miał zastrzeżenia do podwykonawcy w zakresie jakości wykonanych prac, terminowości, a także wykonywania części prac przez innych podwykonawców. Ostatecznie 6 grudnia 2018 r. została wydana decyzja udzielająca inwestorowi pozwolenia na użytkowanie obiektu, a wykonawca zapłacił podwykonawcy wynagrodzenie w wysokości 2 045 391,21 zł. Mimo problemów w realizacji pierwszej umowy strony zawarły drugą umowę o wykonanie przez podwykonawcę na obiekcie konstrukcji więźby dachowej oraz kompleksowe wykonanie elewacji budynku. Strony ustaliły przybliżoną wartość umowy netto, termin rozpoczęcia i termin zakończenia prac. W tej umowie również wskazano, że wykonawca ma prawo natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy kolejnych podwykonawców, bez jego pisemnej zgody. W czasie realizacji prac wykonawca ustalił, że podwykonawca posługiwał się innymi podwykonawcami, były to dwie spółki. Wykonawca uzyskał pisemne oświadczenie jednego z prezesów podwykonawczych spółek, z którego wynikało że wykonywał prace w zakresie pokrycia dachu więźby i robót elewacyjnych na podstawie ustnej umowy jako podwykonawca. W oparciu o te informacje wykonawca odstąpił od umowy ze skutkiem natychmiastowym. Wynagrodzenie za prace elewacyjne zostało ustalone na 378 950,31 zł, prace o wartości 159 059,10 zł zostały wykonane i zaakceptowane przez pozwanego wykonawcę. Pozostała suma 245 345,69 zł została pomniejszona o wartość niezużytych materiałów (55%) i tym samym roszczenie z tytułu zapłaty za I CSK 783/25 3 prace niewykonane z przyczyn leżących po stronie zamawiającego zostało określone przez podwykonawcę na 110 405,56 zł. Sąd Apelacyjny uznał, że wykonawca był uprawniony do odstąpienia od drugiej umowy w świetle jej postanowień z uwagi na posłużenie się przez podwykonawcę innym podwykonawcą bez pisemnej zgody wykonawcy. Podwykonawca nie wykazał, że wykonał roboty w zakresie szerszym niż przyznany przez wykonawcę, a na nim, w myśl art. 6 k.c. spoczywał ciężar wykazania faktu wykonania robót. Jak wskazał Sąd drugiej instancji zgodnie z art. 6494 § 3 k.p.c., jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym przez siebie terminie, nie krótszym niż 45 dni, uprawniony jest do odstąpienia od umowy z winy inwestora ze skutkiem na dzień odstąpienia (§ 1 ). Brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora (§ 2). Inwestor nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora, jednak w wypadku takim inwestor może odliczyć to, co wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych (§ 3). Podwykonawca nie wykazał, aby był gotów wykonać niewykonane prace, ale też nie wykazał, że przeszkoda w ich wykonaniu nastąpiła z przyczyn leżących po stronie inwestora (wykonawcy). Podwykonawca nie wywiązywał się terminowo z powierzonych mu robót, a ich wykonanie obarczone było licznym i poważnymi usterkami, których nie usuwał lub usuwał z opóźnieniem. Nadto nie zapewniał wystarczającej liczby pracowników o odpowiednich kwalifikacjach dla terminowego i prawidłowego wykonywania robót. Zaprzestanie wykonywania robót, za które domagał się wynagrodzenie w oparciu o omawianą regulację, nastąpiło na skutek uzasadnionego wypowiedzenia umowy przez wykonawcę. W związku z powyższym na skutek oświadczenia o potrąceniu powództwo zostało uwzględnione jedynie w niewielkimi zakresie. Podwykonawca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na konieczność wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów tj. art. 6494 § 3 k.c., a także ze względu na jej oczywistą zasadność przez naruszenie powyższego I CSK 783/25 4 przepisu. Skarżący podnosi, że przepis ten stosuje się we wszystkich przypadkach, gdy wykonawca robót budowlanych jest gotów do ich wykonania, lecz tego nie uczynił z przyczyn dotyczących inwestora. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania wzajemnie się wykluczają, tylko nieważność postępowania może zachodzić łącznie z inną podstawą. Jednak dopuszczalne jest alternatywne przypisanie tego samego zarzutu różnym podstawom z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 lub 4 k.p.c., gdyż granice między nimi nie są ostre. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, mający zastosowanie w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa, a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18). Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący konsekwentnie wskazywał na błędne – w jego ocenie – przyjęcie przez Sądy obu instancji, że art. 6494 § 3 k.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej jego roszczenia. Jednak to nie ta okoliczność zadecydowała o ostatecznym oddaleniu roszczenia w tej części. Bez znaczenia jest to, czy skarżący był gotów do dokończenia prac, czy też nie, gdyż odstąpienie od umowy nastąpiło w oparciu o umowę, zgodnie z którą generalny wykonawca miał prawo do I CSK 783/25 5 natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy kolejnych podwykonawców, bez jego pisemnej zgody. Tak więc zagadnienie zakresu stosowania art. 6494 § 3 k.c. nie powstało w tej sprawie, ponieważ zamawiający roboty miał prawo odstąpienia od umowy w zakresie robót niewykonanych. Ponadto nawet w przypadku bezpodstawnego odstąpienia od umowy przez zamawiającego nie ma potrzeby rozszerzającego stosowania tego przepisu, ponieważ bezpodstawne niedopuszczenie przez zamawiającego świadczenie niepieniężne do spełnienia tego świadczenia rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą z art. 471 k.c. Korzyściami, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. (utraconym zyskiem) jest utracone wynagrodzenie pomniejszone o zaoszczędzone koszty, tak jak to przewiduje art. 6494 § 3 k.c. Różnica w stosowaniu art. 471 i 6494 § 3 k.c. tkwi w możliwości podniesienia zarzutu – przy odszkodowaniu z art. 471 k.c. – przyczynienia się do zwiększenia szkody (art. 362 k.c.) przez niewykorzystanie możliwości wykorzystania potencjału wykonawcy robót do pozyskania innego zamówienia w miejsce bezpodstawnie utraconego. Przede wszystkim, jak wyżej wskazano, odstąpienie od umowy było zgodne z umową. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wykonawcy przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (G.G.) [SOP] I CSK 783/25 6