I CSK 795/17

Sygn. akt I CSK 795/17 POSTANOWIENIE Dnia 10 maja 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa M.T. i E.Z-T. przeciwko M.T. i Z.T. o stwierdzenie nieważności umowy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 maja 2018 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki E.Z-T. od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I ACz […]/17, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w W. na rzecz adwokata J.F. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset 00/100) złotych powiększoną o należny podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce w postępowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującego od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka E.Z-T. powołała się na jej oczywistą zasadność z uwagi na błędne ustalenie okoliczności uzasadniających odrzucenie pozwu. Wskazała, że porównanie sprawy, w której złożono skargę, ze sprawą toczącą się uprzednio między stronami pozwala na szybkie i wyraźne stwierdzenie, że nie zachodzi między nimi tożsamość podstawy roszczenia, ponieważ w pierwszej ze spraw podstawą sporu była sprzeczność umowy sprzedaży z zasadami współżycia społecznego, w drugiej zaś podstawą pozwu jest wada oświadczenia woli polegająca na braku świadomości lub swobody u pozwanego M.T. w zakresie podjęcia decyzji i wyrażenia woli co do zawartej umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego. Jak wyjaśniano wielokrotnie w judykaturze Sądu Najwyższego, przesłanka oczywistej zasadności (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zarzuty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego 3 środka zaskarżenia. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156). Analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalała przyjąć, by była ona - w przedstawionym rozumieniu - oczywiście uzasadniona. Prawomocność materialna wyroku (art. 365 w związku z art. 366 k.p.c.) pociąga za sobą tzw. prekluzję materiału procesowego, wyłączającą dopuszczalność ponownego orzekania w sprawie na podstawie faktów (twierdzeń faktycznych) mieszczących się w granicach podstawy prawomocnie osądzonego żądania (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., III CZP 128/10, OSNC 2011, nr 10, poz. 18, z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 16/12, OSNC 2012, nr 11, poz. 129, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2018 r., II CSK 124/17, niepubl.). Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że w toczącej się między tymi samymi stronami sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt XXIV C […]/11, oddalającym powództwo, powódki żądały ustalenia nieważności umowy sprzedaży lokalu przy ul. […] w W., powołując się m.in. na działanie pozwanego M.T. w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyraźnie woli, spowodowane chorobą alkoholową. Stwierdzenie to znajdowało odzwierciedlenie w materiale sprawy, toczącej się przed Sądem Okręgowym w W., pod sygnaturą XXIV C […] /11, a także w uzasadnieniu wyroku, w którym expressis verbis wskazano, że kwestią o kluczowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia był stan świadomości pozwanego M.T. przy czynności prawnej zawarcia umowy sprzedaży w dniu 20 lutego 2007 r. Podkreślenia wymaga, że prawomocność materialna i jej negatywny aspekt w postaci powagi rzeczy osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 366 k.p.c.) stanowi bezwzględną i obiektywną przeszkodę procesową do orzekania merytorycznego w prawomocnie zamkniętej sprawie (ne bis in idem procedatur). 4 Ewentualne wykrycie dowodów lub faktów, które mogłyby mieć wpływ na wynik prawomocnie rozstrzygniętej sprawy, może jedynie uzasadniać skorzystanie z nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jeżeli strona wykaże, że nie mogła z nich skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2 k.p.c.). Z tych względów, mając na uwadze, że w skardze nie powołano innych przyczyn kasacyjnych, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 102, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw a.ł.