I CSK 993/25

I CSK 993/25 POSTANOWIENIE 13 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska na posiedzeniu niejawnym 13 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa B. - Szpitala Miejskiego W. B. przeciwko B. spółce akcyjnej w Ł. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej B. - Szpitala Miejskiego w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 3 października 2024 r., I ACa 2271/24, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 31 maja 2019 r., wydanym w sprawie z powództwa w sprawie z powództwa B. - Szpitala Miejskiego W. B. przeciwko B. spółce akcyjnej w Ł. (poprzednio M. S.A. w Ł.) o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 1 417 019,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego. Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 października 2024 r. Powód wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. I CSK 993/25 2 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą ,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód podniósł, że w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne dotyczące kwestii, czy korzysta z ochrony przewidzianej w art. 5 k.c. (szczególnie w świetle zasady tzw. „czystych rąk”) zapłata na rzecz samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (dalej SPZOZ) przez przedsiębiorcę zajmującego się zawodowo handlem długami służby zdrowia, poprzez potrącenie wierzytelności przejętych przez tego przedsiębiorcę niezgodnie z art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 156, dalej „u.d.l.”), - to jest na podstawie czynności prawnych nieważnych z mocy- prawa - w sytuacji, gdy na dzień potrącenia dominująca wykładnia ww. przepisu wskazywała, że przejęcie wierzytelności nastąpiło niezgodnie z prawem; czy można oceniać powództwo w toczącym się postępowaniu pod kątem zgodności z zasadami współżycia I CSK 993/25 3 społecznego z art. 5 k.c., biorąc pod uwagę hipotetyczną możliwość złożenia w odrębnym, przyszłym postępowaniu zarzutu przedawnienia roszczenia przez osobę trzecią, przez który to zarzut pozwany w toczącym się postępowaniu poniósłby w przyszłości stratę finansową; czy korzysta z ochrony przewidzianej w art. 5 k.c. zapłata na rzecz SPZOZ przez przedsiębiorcę zajmującego się zawodowo handlem długami służby zdrowia, poprzez potrącenie wierzytelności przejętych przez tego przedsiębiorcę niezgodnie z art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 u.d.l. — to jest na podstawie czynności prawnych nieważnych z mocy prawa - w sytuacji, gdy obie strony transakcji uznały zapłatę przez potrącenie za prawnie skuteczną, rozliczyły ją księgowo tak, jakby wierzytelności zostały- przejęte zgodnie z prawem, jak również obie strony transakcji osiągnęły cel umowy, to jest przedsiębiorca uzyskał zapłatę, a SPZOZ uniknął egzekucji ze strony pierwotnych wierzycieli, co w efekcie stanowi faktyczne konwalidowanie nieważnego z mocy prawa przejęcia wierzytelności SPZOZ; czy stanowi czynność prawną mającą na celu zmianę wierzyciela SPZOZ w rozumieniu art. 54 ust. 5 u.d.l., udzielenie przez wierzyciela SPZOZ na rzecz przedsiębiorcy zajmującego się zawodowo handlem długami służby zdrowia pełnomocnictwa do odbioru środków finansowych, w związku z zawarciem przez wierzyciela SPZOZ z tym przedsiębiorcą umowy faktoringu lub umowy finansowania, które są nieważne z mocy samego prawa w związku z tvm, że stanowią umowy mające na celu zmianę wierzyciela w rozumieniu art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 u.d.l. W odniesieniu do przywołanej przyczyny kasacyjnej należy przypomnieć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki, istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14). Skarżący nie sformułował jednakże przedstawionego przez siebie I CSK 993/25 4 zagadnienia w sposób przyjęty przy zwracaniu się przez sąd powszechny z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego na podstawie art.390 k.p.c., nie zawarł we wniosku pogłębionego wywodu prawnego usprawiedliwiającego zgłoszone wątpliwości prawne, nie wykazał także argumentami ściśle jurydycznymi zasadności proponowanego sposobu ich rozstrzygnięcia; nie wykazał także wadliwości rozwiązania przez Sąd drugiej instancji przedstawionego problemu prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13 ; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 oraz z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). Przedstawione zagadnienia prawne wiążą się wprost z kasacyjną podstawą naruszenia przez Sąd art. 5 k.c. przez jego zastosowanie w tej sprawie i oddalenie powództwa ocenionego przez Sądy meriti jako przejaw nadużycia przez powoda przysługującego mu prawa podmiotowego, czemu towarzyszą obszerne wywody i rozważania prawne Sąd drugiej instancji na tle zindywidualizowanego stanu faktycznego, występującego w tej sprawie. Pytania te nie stanowiły zatem abstrakcyjnych zagadnień prawnych o uniwersalnym charakterze, mających na dodatek cechę nowości, lecz będąc ściśle zakotwiczonymi w okolicznościach faktycznych tej sprawy, zmierzały, w istocie, do weryfikacji trafności rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, a zatem nie spełniały wymagań stawianych pierwszej przyczynie kasacyjnej. Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Zastosowanie art. 5 k.c. wymaga zatem starannej oceny całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym oraz racjonalnego, należycie umotywowanego, rozważenia przeciwstawnych interesów stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94 oraz z 2 października 2015 r., II CSK 757/14). W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, mógłby zakwestionować I CSK 993/25 5 oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące. Charakter art. 5 k.c. sprawia, że prawidłowość jego zastosowania może być oceniana wyłącznie przez pryzmat okoliczności konkretnej sprawy i kwestia jego stosowania nie stanowi materii, która byłaby adekwatnym podłożem przyczyny kasacyjnej, o której stanowi art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 3 lipca 2025 r., I CSK 1198/25 i z 12 lutego 2021 r., V CSK 302/20). W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania strony pozwanej kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz powoda, uwzględniając okoliczności sprawy, w tym sytuację majątkową obu stron (art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.). (A.D.) [a.ł]