I CZ 39/20

Sygn. akt I CZ 39/20 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Szanciło SSN Kamil Zaradkiewicz w sprawie z powództwa małoletniej K. S. reprezentowanej przez K. S. przeciwko Z. M. o ustalenie ojcostwa i alimenty, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 września 2020 r., na skutek zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I Ca (…), 1. odrzuca zażalenie w części dotyczącej punktu 1 zaskarżonego postanowienia; 2. uchyla zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 17 lutego 2020 r. i przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym do ponownego rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 27 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w K., w sprawie z powództwa małoletniej K. S. reprezentowanej przez matkę K. S. przeciwko Z. M., zmienił zaskarżony wyrok w części w ten sposób, że w pkt II ustalił, iż małoletnia będzie nosiła nazwisko S., a w pkt IV pozbawił pozwanego władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką oraz oddalił obie apelacje w pozostałej części. Pozwany złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych, w tym od opłaty od skargi kasacyjnej. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 17 lutego 2020 roku oddalił wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych. Pozwany nie uiścił opłaty od skargi kasacyjnej, złożył natomiast wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z 17 lutego 2020 roku i doręczenie go wraz z uzasadnieniem. Postanowieniem z 11 marca 2020 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił wniosek o sporządzenie uzasadnienia rzeczonego postanowienia (pkt 1) oraz odrzucił skargę kasacyjną pozwanego (pkt 2). Pozwany w zażaleniu zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst Dz. U. z 2020 r., poz. 755 ze zm. - dalej: „u.k.s.c.”) przez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne, i dowolne uznanie, że biorąc pod uwagę sytuację materialną pozwanego, brak jest podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości w postępowaniu kasacyjnym, w tym od opłaty od skargi kasacyjnej, co skutkowało oddaleniem przez Sąd wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej i następnie odrzuceniem wniosku o uzasadnienie postanowienia oddalającego wniosek w tym zakresie oraz odrzuceniem skargi kasacyjnej. We wnioskach pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. 3 Na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. pozwany wniósł o objęcie kontrolą postanowienia Sądu drugiej instancji z 17 lutego 2020 r., zarzucając mu naruszenie art. 102 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 3986 k.p.c. przez nieuznanie, że pozwany ze względu na trudną sytuację materialną nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Pozwany wniósł o uchylenie w całości poddanego kontroli postanowienia z 17 lutego 2020 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie co do zasady okazało się uzasadnione. W pierwszym rzędzie podkreślenia wymaga, że zażalenie podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne w części dotyczącej punktu 1 postanowienia z 11 marca 2020 r. Słusznie wskazał Sąd drugiej instancji, że postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wydane przez Sąd odwoławczy, nie podlega zaskarżeniu (arg. art. 3942 § 11 k.p.c.). W myśl art. 357 § 21 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. postanowienie takie nie podlega uzasadnieniu. W rezultacie odrzucenie wniosku pozwanego o sporządzenie uzasadnienia, stanowiło również niezaskarżalną decyzję procesową (arg. art. 3942 § 11 k.p.c. i arg. art. 3941 k.p.c.). Z kolei trafnie wywiódł skarżący, że postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podlega kontroli na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. W takiej sytuacji, uzasadnienie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, stanowi jedyną możliwość zapoznania się przez Sąd Najwyższy z motywami, które legły u podstaw oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy podejmując decyzję o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podkreślił, że pozwany choć znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak był w stanie zgromadzić środki finansowe na pokrycie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, tym bardziej, że uiścił opłatę od wniosku o uzasadnienie wyroku, co zalicza mu się na poczet opłaty od tej skargi. Pozostała mu zatem do uiszczenia kwota 500 zł, przyjmując, iż w sprawach o ustalenie 4 ojcostwa opłata stała wynosi 600 zł. Zdaniem Sądu drugiej instancji, pozwany był w stanie uiścić taką kwotę, nawet przy uwzględnieniu jego wydatków i sytuacji osobistej. Należy uznać, że podniesione przez Sąd odwoławczy argumenty nie pozwalają ocenić trafności decyzji o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W istocie, brak jest wskazania jakichkolwiek przesłanek, odwołujących się konkretnie do sytuacji rodzinno-materialnej pozwanego i uzyskiwanych przez niego dochodów, które umożliwiłyby zweryfikowanie stanowiska Sądu. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie pozwanego o jego sytuacji rodzinno-materialnej. Sąd Okręgowy nie odwołał się do treści tego dokumentu. Stąd nie wiadomo, czy racje przedstawione przez pozwanego zostały przez Sąd uwzględnione czy być może zdyskwalifikowane, ale wówczas powstaje pytanie w jakim zakresie i przy uwzględnieniu jakiej argumentacji. Poza tym, jeżeli oświadczenie pozwanego Sąd uznał za nie w pełni wiarygodne, to zawsze miał możliwość sięgnięcia do dokumentów źródłowych, aby sprawdzić i ocenić rzeczywistą sytuację majątkową i finansową pozwanego. Brak odpowiedniej analizy w zakresie wniosku pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych, uniemożliwił dokonanie oceny zasadności postanowienia oddalającego ten wniosek, a to z kolei przesądziło o przedwczesności podjęcia decyzji o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 1 i § 3 k.p.c. jw