I K 82/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Cyprian; Sędziowie: J. Haber (sprawozdawca), E. Merz; Prokurator: T. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Czesława K., osk. z art. 22 m.k.k., po rozpoznaniu rewizji oskarżonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 1950 r., na podstawie art. 375, 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneRewizja oskarżonego zarzuca zaskarżonemu wyrokowi obrazę art. 22 m.k.k. w związku z art. 15 dekretu z dn. 5.VIII 1949 r. o ochronie wolności sumienia i wyznania (Dz. U. R. P. Nr 45, poz. 334), przez skazanie oskarżonego, mimo:a)że zarzucony oskarżonemu czyn należy do zakresu jego wyznania i przekonań religijnych, chronionych przez art. 1 dekretu z dn. 5.VIII 1949 r. o ochronie wolności sumienia i wyznania, a art. 15 tegoż dekretu uchyla wszelkie normy prawne, zawarte w kodeksie karnym z roku 1932 i w małym kodeksie karnym z roku 1946, pozostające w sprzeczności z powyższym dekretem, który miarodajny jest wyłącznie dla oceny prawności wszelkich postępków z wiary wypływających,b)że oskarżony nie rozpowszechniał wiadomości o rzekomym cudzie, a o wydarzeniu z jego ust - dowiedziały się jedynie jego żona i córka, oraz miejscowy proboszcz,c)nieustalenia, by wiadomość o cudzie była obiektywnie fałszywa i by oskarżony fałszywość wiadomości obejmował co najmniej zamiarem wynikowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny:Zarzut obrazy prawa materialnego wywiedziony być może jedynie ściśle w oparciu o ustalenia zawarte w zaskarżonym wyroku, abstrahując na razie od tego, czy ustalenia te są wadliwe czy niewadliwe.Sąd Apelacyjny ustalił w zaskarżonym wyroku, że oskarżony słyszał już przed wypadkiem rzekomego "odnowienia się obrazu" u niego, że na terenie całego powiatu oraz powiatów sąsiednich działy się takie rzekome cuda, że była to akcja wysoce szkodliwa dla Państwa, że pragnął być jednym z tych, u których cud się taki zdarzył, że rzekomy cud u oskarżonego wcale się nie zdarzył, że oskarżony doskonale o tym wiedział, a mimo to rozpowszechniał wiadomości o cudzie jako prawdziwe, opowiadając o tym nie tylko żonie, córce i szwagierce oraz miejscowemu proboszczowi, lecz również znajomym swoim K. i S., godząc się co najmniej na to, że osoby te rozpowszechnią wymienioną wiadomość po wsi. Dalej Sąd ustalił, że rozpowszechnianie tej wiadomości mogło wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa, gdyż działo się to w połowie lipca, a więc w okresie wytężonej pracy przy żniwach, a wiadomość odrywała ludzi od pracy przy żniwach, powodując "gromadne chodzenie i odwiedzanie rzekomych cudów", przy czym sama choćby możliwość spowodowania istotnej szkody wystarczała do przypisania oskarżonemu w tych warunkach przestępstwa z art. 22 m.k.k.Brak natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku należytych ustaleń co do strony podmiotowej, a szczególnie co do tego, że rozpowszechnianie przez oskarżonego tej wiadomości nastąpiło w zamiarze co najmniej wynikowym wyrządzenia Państwu istotnej szkody, innymi słowy, że oskarżony rozpowszechniając wiadomość "nie tylko pragnął mieć cud u siebie" ale świadom był tego, że ten jego postępek może odciągnąć od pilnych robót żniwnych ludzi pracujących na roli, którzy zaczną odwiedzać jego dom, że przez to może powstać istotna szkoda dla Państwa, z czym się z góry godził (art. 14 § 1 k.k.).O tyle więc tylko zarzut rewizji obrazy prawa materialnego, w szczególności art. 22 m.k.k. był zasadny i powodować musi uchylenie zaskarżonego wyroku (art. 383 pkt 2 k.p.k.). Nie zasadne natomiast są dalsze wywody rewizji, że przepis art. 22 m.k.k. nie może być zastosowany w sprawie, skoro przypisany oskarżonemu czyn należy do zakresu jego wyznania i przekonań religijnych, a wierzenia i przekonania religijne chronione są przepisem art. 1 dekretu z dn. 5.VIII 1949 r. o ochronie wolności sumienia i wyznania (Dz. U. R. P. Nr 45, poz. 334), który to dekret w art. 15 uchylił równocześnie moc prawna przepisów kodeksu karnego z roku 1932 i dekretu z dn. 13.VI 1946 r. (m.k.k.) w zakresie unormowanym przepisami wspomnianego dekretu z dn. 5.VIII 1949 r., - a więc zdaniem rewizji - również art. 22 m.k.k.W odpowiedzi na te wywody należy stwierdzić, że art. 1 wspomnianego dekretu poręcza wszystkim obywatelom wolność sumienia i wyznania, tzn., że chroni przekonania religijne i wierzenia obywateli, a więc i wierzenia religijne w istnienie cudów i nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za wyznawanie i głoszenie swych zasad i przekonań religijnych, opartych na wierze z wyjątkiem, gdy korzystanie z tej wolności przeradza się w nadużycie, które koliduje bądź z interesem Państwa, bądź z interesem osobistym poszczególnych jednostek, bądź wreszcie z interesem jednostek i grup ludności odmiennego wyznania czy przekonań, które to przypadki szczegółowo normują i w sankcję karną zaopatrują art. 3 do 12 wymienionego dekretu.Założeniem art. 1 tegoż dekretu jest ochrona osobistych przekonań i wierzeń religijnych oraz wolność głoszenia i wyznawania ich, przy czym w pojęciu wiary tkwi element subiektywnego przeświadczenia o prawdziwości tego, w co się wierzy i co się głosi. Jeżeli natomiast sprawca sam nie wierzy w to, co głosi i wie, że wiadomość rozpowszechniana przez niego jest fałszywą, wówczas może on być, w zależności od istnienia dalszych warunków przedmiotowych i podmiotowych, przewidzianych bądź w odnośnych przepisach dekretu z dn. 5.VIII 1949 r. (por. art. 9), bądź w innych ustawach karnych (np. art. 22 m.k.k.), pociągnięty do odpowiedzialności karnej i w takim przypadku na art. 1 wymienionego dekretu powoływać się nie może.W danej sprawie Sąd Apelacyjny ustalił, że wiadomość o zaistnieniu cudu, była obiektywnie fałszywa i że oskarżony o tym wiedział, bo sam cud ten poniekąd sfingował, a mimo to rozpowszechniał wiadomość o cudzie jako prawdziwą. W razie istnienia przeto dalszych warunków podmiotowych i przedmiotowych, przewidzianych w art. 22 m.k.k., skazanie oskarżonego z tego artykułu nie obrażałoby przepisu art. 1 dekretu z dn. 5.VIII 1949 r. o ochronie wolności wyznania i sumienia.Błędny jest również pogląd rewizji, jakoby przepis art. 22 m.k.k. uchylony został przepisem art. 15 dekretu z dn. 5.VIII 1949 r. Przepis art. 15 uchyla moc prawną przepisów kodeksu karnego z roku 1932 oraz dekretu z dn. 13.VI 1946 r. (m.k.k.) "w zakresie unormowanym przepisami dekretu z dn. 5.VIII 1949 r." Uchylony zatem został np. częściowo art. 30 i 31 m.k.k. wobec treści art. 6 i 7 dekretu z dn. 5.VIII 1949 r, jednak tylko w zakresie unormowanym art. 6 i 7 dekretu a więc o tyle, o ile czyn polegający na publicznym nawoływaniu do waśni powstał na tle religijnym (dawniej art. 30 m.k.k., obecnie zaś art. 6 dekretu) lub czyn stanowiący publiczną zniewagę lub naruszenie nietykalności osobistej spowodowany został przynależnością wyznaniową czy przekonaniem religijnym pokrzywdzonego (dawniej art. 31 m.k.k., obecnie art. 7 dekretu). Pozostają natomiast nadal w mocy oba wymienione przepisy m.k.k., o ile powodem czynów tam przewidzianych jest przynależność narodowościowa czy rasowa. Analogiczny stosunek nie zachodzi natomiast między art. 22 m.k.k. a art. 8 i 9 dekretu, skoro w przepisach tych mieszczą się w zasadzie odmienne dyspozycje. (...)