I PKN 59/01

Postanowienie z dnia 2 lipca 2001 r. I PKN 59/01 Kwestia braku lub ustalenia niewłaściwych kryteriów doboru nauczycieli do przeniesienia w stan nieczynny (art. 20 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) bądź też typowania ich do zwolnienia (art. 20 ust. 1 tej Karty) należy do sfery faktów. Nie świadczy natomiast o występowaniu w sprawie istotnego zagad-nienia prawnego, które uzasadniałoby przyjęcie kasacji do rozpoznania. Sędzia SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca 2001 r. sprawy Mariusza S. przeciwko Szkole Podstawowej w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez-pieczeń Społecznych w Opolu z dnia 12 października 2000 r. [...] o d m ó w i ł przyjęcia kasacji do rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z dnia 12 października 2000 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Klucz-borku z dnia 30 września 2000 r. przywracający powoda Mariusza S. do pracy w Szkole Podstawowej w K. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy w ten spo-sób, że oddalił powództwo. Sąd Okręgowy przyjął, jako własne następujące ustalenia Sądu Rejonowego: Powód podjął pracę w pozwanej Szkole dnia 1 września 1993 r. na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego. W dniu 2 czerwca 1997 r. został mianowany na to stanowisko. Powód ukończył studia wyższe na kierunku wychowanie fizyczne w zakresie specjalności trenerskiej i uzyskał tytuł magistra wychowania fizycznego, co łącznie ze świadectwem lekarskim o przydatności do zawodu uprawnia go do wyko-nywania zawodu nauczyciela prowadzącego zajęcia wychowania fizycznego. W dniu 2 13 maja 1999 r. powód otrzymał decyzję dyrektora Szkoły o przeniesieniu go w stan nieczynny od dnia 1 września 1999 r. Sąd Rejonowy w Kluczborku po rozpoznaniu powództwa o uznanie tego przeniesienia za bezskuteczne wyrokiem z dnia 13 paź-dziernika 1999 r. przywrócił powoda do pracy, zaś Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 13 stycznia 2000 r. oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu pierw-szej instancji. W dniu 16 maja 2000 r. powód otrzymał pismo dyrektora Szkoły o roz-wiązaniu stosunku pracy za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, w którym jako przy-czynę tego rozwiązania wskazano przyczyny organizacyjne powodujące zmniejsze-nie liczby oddziałów w Szkole. Na rok szkolny 2000/2001 zatwierdzono bowiem dla pozwanej Szkoły 34 oddziały, a było ich dotąd 37. Przy doborze nauczycieli do zwol-nienia pozwana Szkoła kierowała się między innymi tym, czy nauczyciel spełnia oczekiwania wobec szkoły i wobec rodziców uczniów. Powodowi zarzucono, że jest niezintegrowany z gronem nauczycielskim oraz że na początku roku szkolnego jedna z matek skarżyła się, iż jej syn został źle sklasyfikowany, mimo że bardzo dobrze pływał. Powód wyjaśnił, że uczeń ten otrzymał ocenę bardzo dobrą, a nie celującą, ponieważ na lekcjach zachowuje się arogancko. Sąd Okręgowy nie podzielił natomiast zastrzeżeń Sądu Rejonowego, że po-zwana Szkoła nie kierowała się kryteriami obiektywnymi w ocenie powoda, o czym miałby świadczyć fakt niedopuszczenia powoda do pracy po prawomocnym przywró-ceniu go do pracy, jak też nie podzielił oceny tego Sądu, że powód ma lepsze kwalifi-kacje od pozostałych nauczycieli wychowania fizycznego. Sąd Okręgowy uznał, że nie było podstaw do przyjęcia, że kwalifikacje pozostałych nauczycieli znacznie od-biegają od kwalifikacji powoda (na jego korzyść). Mają oni bowiem wykształcenie wyższe magisterskie lub wykształcenie w zakresie studium nauczycielskiego, a po-nadto dłuższy staż od powoda. Nie ma więc między powodem a pozostałymi nauczy-cielami na tyle znaczących dysproporcji, by zwolnienie go z pracy traktować jako dyskryminujące lub dowolne. Przy ocenie nauczyciela nie zawsze są decydujące kryteria formalne i nie zawsze dają one przewagę wtedy, gdy chodzi o sferę predys-pozycji profesjonalnych i umiejętności wykonywania zawodu. Strona pozwana wyka-zała, że powód nie był zintegrowany ze środowiskiem nauczycielskim, a poza tym było w sprawie bezsporne, że już od pewnego czasu istniał między stronami konflikt, który - w ocenie Sądu Okręgowego - mógł mieć niepożądany wpływ na realizację zadań wychowawczo-obywatelskich i opiekuńczych pozwanej Szkoły. To prawda, że pracodawca dopiero po upływie miesiąca od prawomocności wyroku dopuścił powo- 3 da do pracy, co może świadczyć o niechęci pracodawcy do powoda, lecz ani ta oko-liczność, ani naruszenie prawa przy przenoszeniu powoda w stan nieczynny nie może stanowić jedynego punktu odniesienia w sprawie, który by zawsze przemawiał za ochroną powoda przed rozwiązaniem stosunku pracy. Z tych względów Sąd Okręgowy uznał apelację strony pozwanej za słuszną co do zasady, wobec czego zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo o przywróce-nie do pracy. Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, w której zaskarżył ten wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 i art. 328 § 1 KPC, wskutek przyjęcia, że ustalenia Sądu Rejonowego w Kluczborku są błędne - mimo że Sąd Okręgowy nie przeprowadził we własnym zakresie postępowania dowodowego, a jego własne ustalenia doprowadziły do zmiany orzeczenia Sądu pierwszej instancji i oddalenia powództwa. Zarzucił rów-nież naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastoso-wanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez przyjęcie, że przyczyną rozwiązania z powodem stosunku pracy były zmiany organizacyjne i zmniejszenie zatrudnienia, a nie dyskryminacja nauczyciela. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Mimo że w petitum kasacji powód nie powołał się na istnienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji, to jednak przedstawił je w jej uzasadnieniu. Powołał się mianowicie na rozbieżność istniejącą między poglądem Sądu Okręgo-wego co do możliwości czynienia przez sąd drugiej instancji - bez przeprowadzenia postępowania dowodowego - ustaleń odmiennych od ustaleń sądu pierwszej instan-cji a poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 26 stycznia 1998 r., III CKN 334/97. W wymienionym wyroku Sąd Najwyższy uznał, że sąd odwoławczy może przyjąć odmienne od sądu pierwszej instancji ustalenia tylko po przeprowa-dzeniu dowodów według zasad ogólnych. Przepis art. 382 KPC należy rozumieć w ten sposób, że sąd drugiej instancji wtedy może dokonać własnych odmiennych ustaleń, gdy bez naruszenia zasady bezpośredniości „zbierze” materiał dowodowy w niezbędnym zakresie i na jego podstawie oraz na podstawie „materiału” zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dokona odmiennych ustaleń. W przeciwnym razie sąd odwoławczy musi się oprzeć na ustaleniach sądu pierwszej instancji. Poza tym powód zwrócił uwagę na to, że w przepisach normujących postępowanie apela- 4 cyjne brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że sąd drugiej instancji jest władny zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia we własnym zakresie postępowania dowo-dowego. Zdaniem powoda, okolicznością, która uzasadnia rozpoznanie kasacji, jest także błędny pogląd Sądu Okręgowego, że nie ma jakoby cech rażącej dowolności w zwolnieniu z pracy nauczyciela bez ustalonych przez szkołę kryteriów i doboru do zwolnienia - czytelnych i jednoznacznych dla wszystkich nauczycieli. Tymczasem pozwana Szkoła nie ustaliła takich kryteriów, wobec czego zwolnienie powoda z pracy nosiło cechy dowolności. Poza tym, chociaż zwolniła powoda z pracy w związku z redukcją etatów, zachowała dla innych nauczycieli godziny ponadwymia-rowe, nie proponując powodowi zatrudnienia w niepełnym wymiarze. Powyższe po-stępowanie narusza przepisy Karty Nauczyciela i nie powinno się spotkać z apro-batą. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Od wejścia w życie ustawy z dnia 24 maja 2000 r. zmieniającej między innymi przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o kasacji, dodatkowym warunkiem kasa-cji jest przedstawienie okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. Warunek ten został zawarty w punkcie 3 art. 3933 § 1 tego Kodeksu. Jednak uczynienie mu za-dość nie oznacza jeszcze, że kasacja zostanie rozpoznana. Oznacza natomiast, że Sąd Najwyższy nie może odrzucić kasacji na podstawie art. 3937 § 2 w związku z art. 3935 KPC, a sąd drugiej instancji - na podstawie art. 3935 KPC. Po zbadaniu warun-ków formalnych kasacji i ocenie, że zostały one spełnione, Sąd Najwyższy dokonuje tzw. przedsądu, czyli bada dopuszczalność rozpoznania kasacji z punktu widzenia kryteriów określonych w art. 393 § 1 i § 2 KPC. Z art. 393 § 1 KPC wynika, że Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania, jeżeli: w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, nie ist-nieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, kasacja jest oczywiście bezza-sadna. W myśl jednak art. 393 § 2 KPC, przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli zaskarżo-ne orzeczenie oczywiście narusza prawo albo gdy zachodzi nieważność postępowa-nia. 5 Powód wskazał jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji rozbież-ność stanowiska Sądu Okręgowego co do możliwości dokonywania przez sąd drugiej instancji, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, ustaleń odmiennych od ustaleń sądu pierwszej instancji z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1998 r. w sprawie III CKN 334/97. Należy jednak stwierdzić, że rozbieżność ta obec-nie nie istnieje i nie istniała także w dniu wydania zaskarżonego wyroku. W uchwale z dnia 23 marca 1999 r,. III CZP 59/98 (OSNC 1999 r. z. 7-8, poz. 124), mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy przyjął, że sąd drugiej instancji może zmienić usta-lenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego po-stępowania. Również w późniejszych orzeczeniach Sąd Najwyższy kontynuował kie-runek wykładni przepisu art. 382 KPC przyjęty we wskazanej uchwale. Tytułem przy-kładu można podać orzeczenia: z dnia 4 sierpnia 1999 r., I PKN 126/98 (OSNAPiUS 2000 r. nr 20, poz. 752), z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 195/99 (OSNAPiUS 2001 r. nr 4, poz. 126), wyrok z dnia 27 marca 2000 r., PKN 560/99 (OSNAPiUS 2001 r. nr 16, poz. 513), wyrok z dnia 8 lutego 2000 r., II UKN 375/99 (nie publikowany), wyrok z dnia 1 lutego 2000 r., I PKN 496/98 (OSNAPiUS 2001 r. nr 12, poz. 410). Oznacza to, że orzecznictwo w kwestii rozumienia i stosowania art. 382 KPC jest już utrwalo-ne. Zatem Sąd Okręgowy mógł zmienić wyrok Sądu Rejonowego nie przeprowa-dziwszy we własnym zakresie postępowania dowodowego. Nie można też uznać, że występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, które uzasadniałoby przyjęcie kasacji do rozpoznania. Nie można bowiem przydać takiego znaczenia kwestii ustalenia kryteriów doboru nauczycieli do przeniesienia w stan nieczynny bądź też typowania ich do zwolnienia na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Jest bowiem oczywiste, że tego rodzaju kryteria powinny być ustalone przez szkołę i stosowane. Twierdzenie powoda, według którego pozwana Szkoła nie przedstawiła w postępowaniu sądowym takich kryteriów - „czytelnych i jednoznacznych dla wszystkich nauczycieli”, jest sprawą faktu, nie świadczy nato-miast o tym, że występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne. Brak jest również podstaw do oceny, że zaskarżony wyrok „oczywiście naru-sza prawo”. Sąd Okręgowy przedstawił bowiem różne aspekty sprawy przywrócenia powoda do pracy, w świetle których nie można przyjąć tezy o oczywistym naruszeniu prawa przez ten Sąd. 6 Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia kasacji do rozpo-znania (art. 3937 § 1 KPC). ========================================