I PR 182/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie: T. Szymanek, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Aleksandra B. i Wojciecha B. przeciwko Przedsiębiorstwu Montażu Elektrycznego "Elektrobudowa" w K. o 150.000 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 14 marca 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo w stosunku do Aleksandra B. w całości oddalił oraz obniżył zasądzoną na rzecz Wojciecha B. kwotę 30.000 zł do 20.000 zł z przyznanymi tym wyrokiem odsetkami; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie Aleksander i Wojciech B. domagali się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa po 75.000 zł w związku ze śmiertelnym wypadkiem przy pracy, jakiemu uległ ich ojciec w dniu 12 września 1970 r.Pozwane Przedsiębiorstwo nie kwestionowało zasady swej odpowiedzialności za szkodę, lecz wysokość dochodzonego odszkodowania.Sąd Wojewódzki, uwzględniając częściowo powództwo, zasądził na rzecz Aleksandra B. 20.000 zł i na rzecz Wojciecha B. 30.000 zł oraz następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w kwestii wysokości odszkodowania.Zmarły był zatrudniony w charakterze dekarza w Przedsiębiorstwie "Beton-Stal", które z mocy ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 8) wypłaciło powodom odszkodowanie w wysokości 20.000 zł. Pozwane Przedsiębiorstwo nie było zakładem pracy zmarłego, toteż powodowie mogą dochodzić od niego odszkodowania na podstawie prawa cywilnego (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 24 marca 1971 r. - OSNCP z. 7-8, poz. 122).Zmarły (urodzony w 1916 r.) zarabiał ponad 3.000 zł miesięcznie, poza dziećmi nie miał bliższej rodziny i żadnych obowiązków finansowych. Żona zmarła na dwa lata przed jego śmiercią. Powód Aleksander B. ukończył zasadniczą szkołę techniczną, pracuje i zarabia tyle co ojciec, z którego pomocy finansowej nie korzystał. Pogorszenie zaś jego sytuacji życiowej w związku ze śmiercią ojca polegało na tym, że oczekiwał on od ojca pomocy finansowej w poprawie swych warunków mieszkaniowych i możliwość tę utracił. Powód Wojciech B., urodzony w 1956 r., był na utrzymaniu ojca i jeszcze za jego życia został umieszczony w zakładzie poprawczym. Sytuacja życiowa tego powoda uległa szczególnemu pogorszeniu, gdyż utracił on żywiciela i opiekuna jeszcze przed ukończeniem szkoły podstawowej i zdobyciem zawodu.Mając na uwadze przytoczone okoliczności, jak i wypłacone powodom świadczenia z ustawy wypadkowej, Sąd Wojewódzki ocenił wysokość stosownego odszkodowania (art. 446 § 3 k.c.).Pozwane Przedsiębiorstwo wnosi w rewizji o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości w stosunku do Aleksandra B. oraz w kwocie ponad 10.000 zł w stosunku do Wojciecha B.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie zarzuca skarżące Przedsiębiorstwo, że w świetle przepisu art. 446 § 3 k.c. brak było podstaw do przyznania odszkodowania pełnoletniemu powodowi Aleksandrowi B. W momencie śmierci ojca zdobył on już zawód, zarabiał tyle co ojciec i nie korzystał z jego pomocy finansowej. Utrata zaś możliwości uzyskania od ojca doraźnej pomocy finansowej w celu poprawy warunków mieszkaniowych nie może być traktowana jako znaczne pogorszenie sytuacji życiowej tego powoda - stanowiące niezbędną przesłankę odszkodowania - skoro pomoc w tym zakresie udzielana jest przede wszystkim przez zakłady pracy i w formie kredytu państwowego. Zważyć ponadto należy, że ojciec obarczony był obowiązkiem utrzymania młodszego syna. Z tych względów powództwo w stosunku do tego powoda ulega oddaleniu (art. 390 § 1 k.p.c.).Częściowo uzasadniona jest rewizja co do wysokości odszkodowania zasądzonego na rzecz małoletniego Wojciecha B. Śmierć ojca spowodowała znaczne pogorszenie jego sytuacji życiowej. Utracił on nie tylko żywiciela, ale i opiekuna, i to w okresie, w którym nie uzyskał jeszcze wykształcenia podstawowego i nie zdobył zawodu. Stosowne przeto, w myśl art. 446 § 3 k.c., odszkodowanie może osiągnąć w stosunku do niego górne granice kwot przyznawanych w podobnych wypadkach w orzecznictwie sądowym, tj. 30.000 zł. Kwotę tę należy pomniejszyć o wypłacone mu przez zakład pracy zmarłego ojca 10.000 zł, zasądzając z tego tytułu 20.000 zł.Jeżeli bowiem zdarzenie wyrządzające szkodę jest jednocześnie wypadkiem przy pracy, z tytułu którego poszkodowany pracownik (lub jego rodzina) uzyskał od swego zakładu pracy świadczenia z ustawy wypadkowej (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 8), oraz zdarzeniem, którego skutki obciążają inną jednostkę gospodarki uspołecznionej - należne od tej jednostki odszkodowanie pomniejsza się o powyższe świadczenia w takim zakresie, w jakim pokrywają one przysługujące poszkodowanemu od tej jednostki odszkodowanie z mocy prawa cywilnego.Z tych względów należne z mocy art. 446 § 3 k.c. najbliższym członkom rodziny odszkodowanie pomniejsza się o kwoty jednorazowego odszkodowania wypłacone im na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy wypadkowej, gdyż w zakresie objętym wysokością tych kwot wyrównana została poniesiona przez nich szkoda w postaci znacznego pogorszenia sytuacji życiowej.Świadczenia bowiem przewidziane w art. 11 omawianej ustawy wypadkowej w istocie swej spełniają te same funkcje odszkodowawcze co świadczenia ustanowione w art. 445 i 446 § 3 kodeksu cywilnego, na co wskazuje także sformułowanie art. 23 ust. 2 ustawy wypadkowej traktujące w okresie przejściowym wymienione odszkodowanie na podstawie prawa cywilnego jako zastępujące jednorazowe odszkodowanie z art. 11 tej ustawy.Z tych względów zaskarżony wyrok w stosunku do Wojciecha B. ulega wskazanej wyżej zmianie, a w pozostałym zakresie rewizja ulega oddaleniu (art. 390 § 1 i art. 387 k.p.c.).