I PR 188/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz. Sędziowie: J. Tyszka (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza H. przeciwko Skarbowi Państwa (Kuratorium Okręgu Szkolnego w P.) o 44.648 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 22 listopada 1963 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części orzekającej o kosztach procesu w ten sposób, że uchylił zawarte w nim zarządzenie ściągnięcia od pozwanego Skarbu Państwa opłaty sądowej w kwocie 2.428 zł oraz obniżył przyznaną powodowi od pozwanego tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 1.800 zł do kwoty 1.512; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od pozwanego 44.648 zł tytułem odszkodowania z 3% w stosunku miesięcznym od poszczególnych kwot wymienionych w pozwie, składających się na dochodzoną należność. W uzasadnieniu tego żądania powód przytoczył, że był zatrudniony jako kontraktowy nauczyciel i kierownik warsztatów szkolnych przy Państwowym Zakładzie Wychowawczym w O. za wynagrodzeniem 5.681 zł miesięcznie. Kuratorium Okręgu Szkolnego w P. wypowiedziało powodowi stosunek pracy (z zachowaniem trzymiesięcznego terminu) na koniec grudnia 1960 r. Ponieważ do stosunku pracy powoda mają zastosowanie przepisy ustawy z 27.IV.1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. Nr 12, poz. 63), przeto rozwiązanie tego stosunku przez wypowiedzenie mogło nastąpić tylko z końcem roku szkolnego i w porozumieniu ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego, co w danym wypadku nie miało miejsca. Powód dochodzi więc wynagrodzenia za okres od stycznia 1961 r. do końca roku szkolnego, tj. od 31 sierpnia 1961 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że powód jako kierownik warsztatów, które czynne były przez cały rok kalendarzowy, nie podlegał przepisom wymienionej wyżej ustawy, skoro zaś otrzymał wynagrodzenie za trzymiesięczny okres wypowiedzenia i w tym czasie przeszedł na emeryturę, to roszczenie jego jest nieuzasadnione.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powoda 33.744 zł z 8% od poszczególnych kwot, a w pozostałej części powództwo oddalił, przytaczając w uzasadnieniu wyroku, co następuje:Decydującym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sporu było pytanie, czy powód miał uprawnienia nauczyciela, któremu stosunek pracy można było wypowiedzieć tylko na koniec roku szkolnego, czy też uprawnień tych nie miał i wobec tego musi zadowolić się 3-miesięcznym wypowiedzeniem jako zwykły pracownik umysłowy.Zdaniem Sądu powód piastował przed wypowiedzeniem stanowisko równe stanowisku nauczyciela.Już z pisma Wydziału Oświaty z 28.XI.1965 r. wynika, że powód otrzymywał uposażenie na zasadzie rozp. Rady Min. z dnia 29.V.1964 r. w sprawie uposażenia nauczycieli.Zakład w O. jest w zasadzie szkołą, a warsztaty szkolne, których powód był p.o. kierownikiem, są również szkołą. Szkoła w O. była i jest szkołą typu specjalnego ze względu na to, że uczniami są tylko ci, którzy do tej szkoły (zakładu) zostali skierowani przez sądy. Charakter szkoły wynika już z tego, że uczniowie w większej części byli zwalniani do domów rodzicielskich w okresie normalnych wakacji letnich (2 mies.). Jak zeznali bowiem św. W. i H., na okres wakacyjny w zakładach pozostawali tylko ci uczniowie, którzy nie podlegali wakacyjnemu zwolnieniu do domów i siłą rzeczy musieli być zatrudnieni (szkoleniowo czy praktycznie). Ta ostatnia okoliczność jednak zdaniem Sądu nie zmienia charakteru zakładu w całości jako szkoły. Jeżeli zatem i powód jako p.o. kierownika warsztatów w czasie wakacji był zatrudniony przy pozostałych wychowankach (20-30 osób), to nie traci on przez to charakteru nauczyciela ani też warsztat nie tracił charakteru szkoły. Okoliczność zatem, w jakich okresach powód korzystał z urlopu wypoczynkowego przysługującego nauczycielom w czasie wakacji, jest bez istotnego znaczenia. Innymi słowy - bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest fakt, czy powód mógł być zatrudniony także w okresie wakacyjnym.Skoro zatem powód, mając umowę o pracę jako nauczyciel, pracę taką wykonywał choćby przez cały rok (łącznie z wakacjami), to ma on prawo korzystać z uprawnień przysługujących nauczycielowi.Roszczenie powoda jest więc w zasadzie usprawiedliwione, skoro rok szkolny kończy się 30 września kalendarzowego roku.Niesporne jest w sprawie, że wynagrodzenie powoda wynosiło 5.581 zł miesięcznie. Powód jednak otrzymał już od tego samego dłużnika (Skarbu Państwa) za każdy miesiąc 1.363 zł w postaci renty, co sam przyznał. Kwota ta musi być zatem odliczona, jako umniejszająca "uszłe zyski" powoda, który przy spornych 8 miesiącach przy takich poborach musi "kazać sobie policzyć" rentę. Sąd zatem uznał szkodę powoda w poborach tylko w kwocie 4.218 zł miesięcznie (5.581-1.363).Odsetki w wysokości 3% miesięcznie powodowi się nie należą, albowiem odsetki takie wedle obowiązującej judykatury należą się tylko w razie faktycznie wykonanej pracy, co w niniejszym wypadku nie zachodzi. Powodowi należą się zatem tylko ustawowe odsetki od poszczególnych rat miesięcznych przyznanego roszczenia.Pozwany Skarb Państwa domaga się w rewizji zmiany wyroku i oddalenia powództwa w całości, ewentualnie zaś - uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie niniejszego sporu zależało przede wszystkim od prawidłowej odpowiedzi na pytanie, czy powód jako kontraktowy kierownik warsztatów Państwowego Zakładu Wychowawczego w O. podlegał przepisom ustawy z dnia 27.IV.1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. Nr 12, poz. 63 ze zmianą: Dz. U. z 1958 r. Nr 21, poz. 93).Pozytywna odpowiedź na to pytanie wynika wprost z art. 1 wymienionej ustawy, przepis ten bowiem, wyliczając różne kategorie pracowników pedagogicznych państwowych szkół, zakładów i placówek wychowawczych, szkoleniowych itp. podlegających ustawie, wymienia wyraźnie m.in. także kierowników warsztatów, pracowni i zajęć praktycznych.Należy przy tym zauważyć, że ilekroć w wymienionej ustawie mówi się o "nauczycielu", dotyczy to wszystkich pracowników wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy, a więc także kierowników warsztatów, a ilekroć mówi się w ustawie o "szkole", dotyczy to wszystkich zakładów i placówek wymienionych w tym przepisie (art. 2).Nie ulega więc wątpliwości, że powód podlegał przepisom wymienionej ustawy oraz że wbrew odmiennemu poglądowi rewizji Zakład Wychowawczy w O., w którym powód był zatrudniony, jest szkołą w rozumieniu tej ustawy.Ponieważ powód, co jest niesporne, był pracownikiem kontraktowym, z którym zawarto umowę o pracę na czas nie określony, przeto przysługiwał mu tym samym przywilej z art. 6 ust. 6 lit. a) ustawy przewidziany dla nauczycieli kontraktowych. Słusznie zatem Sąd Wojewódzki uznał, że władza szkolna mogła rozwiązać skutecznie z powodem umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem tylko z końcem roku szkolnego.Odmienny pogląd rewizji oparty na instrukcji Ministerstwa Oświaty z dnia 15.IX.1960 r. Nr k 1 - 1195/60 oraz na twierdzeniu, że w Zakładzie w O. nie było podziału na lata szkolne - nie jest przekonywający. Wymieniona instrukcja, zezwalająca na rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę w każdym czasie z nauczycielem zatrudnionym w szkole, w której zajęcia trwają nieprzerwanie przez cały rok kalendarzowy, nie może w niczym uszczuplać praw pracowników (nauczycieli) wynikających z ustawy. Instrukcja ta zresztą, jak to wynika z materiałów sprawy, ogłoszona została w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Oświaty i weszła w życie dopiero w dniu 15.XII.1960 r., a więc już po wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę.Cel i sens społeczny art. 6 ust. 6 lit. a) wymienionej ustawy polega na tym, że nauczycielowi kontraktowemu, z którym rozwiązano umowę o pracę za wypowiedzeniem, ułatwić znalezienie pracy w jego zawodzie w innej placówce i usunąć w ten sposób, a co najmniej złagodzić trudności, na jakie zwolniony nauczyciel mógłby natrafić przy poszukiwaniu nowej pracy w okresie trwania roku szkolnego, a więc w czasie, gdy wszystkie wolne etaty nauczycielskie są już zazwyczaj obsadzone. Z tego punktu widzenia jest rzeczą obojętną, czy w szkole, w której nauczyciel został zwolniony, zajęcia trwały, czy też nie trwały przez cały rok kalendarzowy i czy nauczyciel korzystał z urlopów wypoczynkowych w czasie wakacji letnich, czy też w innym czasie. Wymieniona bowiem ustawa nie uzależnia omawianego przywileju nauczyciela kontraktowego od tego, czy w placówce, w której był on zatrudniony, były ferie szkolne, czy też zajęcia trwały nieprzerwanie przez cały rok kalendarzowy. Ustawa przewiduje natomiast bezwarunkowo możność wypowiedzenia nauczycielowi umowy o pracę w ogólności tylko na koniec roku szkolnego.Wbrew zatem wywodom rewizji nie może mieć decydującego znaczenia okoliczność, że warsztaty, których powód był kierownikiem, czynne były przez cały rok kalendarzowy i że wobec tego nie można tu jakoby stosować zasady wypowiedzenia umowy na koniec roku szkolnego. Nie chodzi bowiem o koniec roku szkolnego w placówce, w której powód był zatrudniony, lecz - jak wyżej wspomniano - o koniec roku szkolnego w ogólności, skoro jest rzeczą niewątpliwą, że powód był nauczycielem, a placówka zatrudniająca go była szkołą w rozumieniu ustawy.Wprawdzie Sąd Wojewódzki błędnie przyjął, że koniec roku szkolnego przypada na 30 września zamiast na 31 sierpnia, nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy, skoro Sąd pomimo to zasądził na rzecz powoda - zgodnie z jego żądaniem - wynagrodzenie tylko za okres ośmiu miesięcy.Niesłuszny jest także zarzut rewizji co do obliczenia należnego powodowi wynagrodzenia według poborów brutto, tj. bez potrącenia podatku od wynagrodzeń, skarżący bowiem będzie mógł potrącić powodowi ten podatek przy wypłacie zasądzonej kwoty.W tym stanie rzeczy rewizja jest nieuzasadniona.Natomiast rewizja słusznie kwestionuje rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego o opłatach sądowych nie uiszczonych przez powoda (wpis od powództwa) oraz o kosztach prowadzenia sprawy (wynagrodzenie adwokackie). W myśl art. 4 p.o.k.s. Skarb Państwa jest zwolniony od opłat sądowych. Dotyczy to zarówno opłat przypadających od pism procesowych wnoszonych przez Skarb Państwa, jak i opłat nie uiszczonych przez stronę przeciwną, która sprawę wygrała (art. 119 § 2 k.p.c.). Słusznie zatem skarżący zarzuca, że brak było podstaw do obciążenia go opłatami nie uiszczonymi przez powoda, jak to uczynił Sąd Wojewódzki.Wbrew poglądowi rewizji Sąd Wojewódzki mógł w danym wypadku - stosownie do art. 101 k.p.c. - włożyć na stronę pozwaną obowiązek zwrotu wszystkich kosztów poniesionych przez powoda (wynagrodzenie adwokackie). Jednakże skarżący słusznie zarzuca, że wysokość tych kosztów nie mogła przekraczać stawek wynagrodzenia adwokackiego. Stosownie do § 4 pkt 2 rozp. o wynagrodzeniu adwokatów z dnia 22.IV.1961 r. wynagrodzenie adwokata ulega obniżeniu o 30% w sprawach, w których, jak w danym wypadku, przedmiotem sporu jest roszczenie klienta ze stosunku pracy. Powodowi zatem należał się zwrot kosztów prowadzenia sprawy najwyżej w kwocie 1.512 zł (łącznie z 20% ryczałtem), a nie w kwocie 1.800 zł przyznanej przez Sąd Wojewódzki.O tyle więc tylko zaskarżony wyrok podlega zmianie.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 383, 386 k.p.c.).