I PR 251/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: M. Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edmunda Z. przeciwko Instytutowi Przemysłu Drobnego i Rzemiosła w W. o zmianę opinii i odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 5 maja 1972 r., uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 7.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami od tej sumy oraz w części oddalającej powództwo co do kwoty 31.965,25 zł wraz z odsetkami, jak również w części orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego;oddalił rewizję powoda i pozwanego w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zobowiązania pozwanego Instytutu do sprostowania opinii, zakazania posługiwania się poufną opinią z dnia 20.V.1970 r. oraz zasądzenia kwoty 53.829 zł. Na kwotę tę składa się suma 44.400 zł z tytułu odszkodowania za pozostawanie bez pracy w związku z otrzymaną ujemną opinią, kwota 30,70 zł z tytułu niesłusznie potrąconej dniówki, suma 7.096,25 zł z tytułu ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop, suma 1.751,25 zł z tytułu wynagrodzenia za godziny nadliczbowe oraz suma 614 zł z tytułu godzin nadliczbowych w delegacji.Sąd Wojewódzki zobowiązał pozwany Instytut do zmiany opinii z dnia 29.IX.1970 r. przez skreślenie zdania: "Ostatniej powierzonej pracy - mimo ekspirowania terminu - nie zakończył" oraz zasądził na rzecz powoda kwotę 14.800 zł z ustawowymi odsetkami, oddalając powództwo w pozostałej części oraz orzekając o kosztach procesu. Rozstrzygnięcie swe oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach:Powód był pracownikiem inżynieryjno-technicznym w okresie od dnia 1.X.1966 r. do dnia 30.IX.1970 r. Umowa o pracę została rozwiązana z dniem 30.IX.1970 r. po uprzednim trzymiesięcznym okresie wypowiedzenia. Świadectwo pracy powód otrzymał dnia 25.I.1971 r. Ponieważ świadectwo to zawierało wzmiankę o sposobie rozwiązania z powodem stosunku pracy, powód tego świadectwa nie przyjął, nowe zaś świadectwo pracy z pominięciem wspomnianej wzmianki zostało wydane powodowi na początku lutego 1971 r. Opinia została wydana powodowi w dniu 29.IX.1970 r. Jest ona w zasadzie pozytywna z wyjątkiem wzmianki, że powód ostatnio powierzonej mu pracy nie wykonał mimo ekspirowania terminu.Sąd Wojewódzki ustalił, że ostatnia praca powoda była bardzo obszerna. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego opóźnienie wykonania powierzonej pracy powstało z przyczyn obiektywnych, w dużym stopniu niezależnych od powoda, do jakich należy zaliczyć opóźnienie w dostarczeniu eksponatów koniecznych do badań i lodowatą temperaturę w zakładzie, uniemożliwiającą normalną pracę. Powód był dobrym pracownikiem i poprzednie prace wykonywał w terminie, dostając niejednokrotnie nagrody.Mając to na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że zawarta w opinii wzmianka o niewykonaniu przez powoda w terminie pracy narusza przepis art. 24 § 1 k.c.W przekonaniu Sądu Wojewódzkiego za bezpodstawne uznać należy żądanie powoda dotyczące zakazania posługiwania się poufną opinią z dnia 20.V.1970 r., ponieważ pismo z dnia 20.V.1970 r. nie jest opinią, lecz wewnętrzną oceną pracy powoda.Oceniając odszkodowawcze roszczenia powoda, Sąd Wojewódzki przyjął, że skoro świadectwo pracy zostało wydane powodowi w pierwszych dniach lutego 1971 r., a umowa o pracę została rozwiązana z dniem 30.IX.1970 r., przeto w takiej sytuacji powodowi należy się odszkodowanie za okres 4 miesięcy, ponieważ powód przez ten okres pozostawał bez pracy z winy strony pozwanej. Za dalszy okres pozostawania bez pracy nie należy się powodowi odszkodowanie, gdyż powód, nie rejestrując się w wydziale zatrudnienia, nie wyczerpał wszystkich możliwości znalezienia pracy. Ponadto Sąd Wojewódzki uznał, że zamieszczenie w opinii niekorzystnej wzmianki było - w stosunku do wyrażonej w opinii ogólnej oceny pozytywnej - nieistotne i nie mogło powodować odmowy zatrudnienia powoda.Również za bezzasadne uznał Sąd Wojewódzki roszczenie powoda z tytułu ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy w wymiarze 6-tygodniowym, gdyż powód był pracownikiem inżynieryjno-technicznym, a nie pracownikiem naukowo-badawczym, a w tych warunkach przepisy ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych (Dz. U. z 1965 r. Nr 19, poz. 129) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1966 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 62) nie mają zastosowania do powoda. Wreszcie Sąd Wojewódzki uznał za nieuzasadnione roszczenie powoda z tytułu należności za godziny nadliczbowe. Sąd Wojewódzki powołał się w tym względzie na zeznania świadka B., z których wynika, że powód otrzymał za przepracowane godziny nadliczbowe dni wolne od pracy. Potrącenie zaś 1/4 dniówki znajdowało w przekonaniu Sądu Wojewódzkiego uzasadnienie w tym, że powód nie wrócił do pracy ze Sztabu Wojskowego.Wyrok ten zaskarżyły obie strony.Uzasadnienie prawneRozpoznając obie skargi rewizyjne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew zarzutom rewizji powoda Sąd Wojewódzki słusznie nie uwzględnił żądania zakazania posługiwania się poufną opinią z dnia 20.V.1970 r. Jak bowiem trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, pismo z dnia 20.V.1970 r. nie miało charakteru opinii, lecz było wewnętrzną oceną pracy powoda, o czym świadczy adnotacja zamieszczona na tym piśmie: "poufna sprawa kadrowa" oraz skierowanie tego pisma do dyrektora pozwanego Instytutu. Skarżący nie udowodnił, aby pismo z dnia 20.V.1970 r. było wykorzystywane przez pozwany zakład pracy na zewnątrz i aby w związku z treścią tego pisma powód nie mógł uzyskać nowego zatrudnienia. Nie można też podzielić zarzutu rewizji strony pozwanej, która kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego w zakresie zobowiązania zakładu pracy do sprostowania opinii z dnia 29.IX.1970 r. przez wykreślenie zawartej w niej wzmianki o nieukończeniu przez powoda w terminie zleconej mu pracy. Zgłaszając ten zarzut, skarżący nie zdołał podważyć prawidłowej oceny Sądu meriti, że brak wykonania pracy w terminie został przynajmniej częściowo spowodowany przyczynami leżącymi po stronie zakładu pracy (np. zbyt niska temperatura w miejscu pracy powoda) i że za skutki stąd wynikające pracownik nie może ponosić odpowiedzialności, gdyż zakład pracy jako organizator procesu pracy obowiązany jest zapewnić pracownikowi takie warunki pracy, w których byłoby możliwe realizowanie przez pracownika zadań wynikających ze stosunku pracy. Nie wymaga zaś bliższego uzasadnienia, że opracowywanie tematu zleconego powodowi było nader utrudnione, skoro temperatura w zakładzie pracy była znacznie niższa od przeciętnej, a dokonanego w tym zakresie przez Sąd Wojewódzki ustalenia skarżący nawet nie usiłował podważyć w rewizji.Przechodząc do oceny zarzutów obu rewizji dotyczących rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego w zakresie odszkodowawczych roszczeń powoda, Sąd Najwyższy nie podziela zarzutu pozwanego, kwestionującego w ogóle zasadność zasądzenia na rzecz powoda należności odszkodowawczej za brak wydania mu we właściwym czasie świadectwa pracy. Skarżący pomija, że zgodnie z ustaloną judykaturą Sądu Najwyższego nie jest dopuszczalne uzależnienie wydania pracownikowi świadectwa pracy od uprzedniego rozliczenia się pracownika lub też wypełnienia przez niego tzw. karty obiegowej. Skarżący Instytut ma jednak rację, gdy twierdzi, że wynikające stąd odszkodowawcze roszczenia pracownika mogą dotyczyć tylko okresu po dacie żądania przez niego od zakładu pracy wydania świadectwa pracy. Zarzut skarżącego Instytutu znajduje potwierdzenie w wyraźnym brzmieniu art. 24 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych z 1928 r. Ponieważ z nie kwestionowanego przez żadną ze stron pisma z dnia 3.XII.1970 r. wynika, że powód żądał wydania świadectwa pracy w dniu 3.XII.1970 r., przeto w każdym razie należy się powodowi z tego tytułu odszkodowanie za miesiąc grudzień 1970 r. i styczeń 1971 r., tj. odszkodowanie w kwocie 7.400 zł. Biorąc pod uwagę, że treść pisma z dnia 3.XII.1970 r. może wskazywać, iż powód jeszcze przed dniem 3.XII.1970 r. zwracał się do zakładu pracy o wydanie mu świadectwa pracy, Sąd Najwyższy w celu wyjaśnienia powyższej okoliczności oraz dokonania w tym zakresie właściwych ustaleń uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej na rzecz powoda dalszą kwotę 7.400 zł tytułem odszkodowania za miesiąc październik i listopad 1970 r.Sąd Najwyższy podziela zarzuty rewizji powoda, kwestionujące pogląd Sądu Wojewódzkiego, że zamieszczenie w opinii niekorzystnej wzmianki o nieukończeniu przez powoda zleconej mu pracy nie mogło utrudniać uzyskania zatrudnienia w innej instytucji. Stanowisko, jakie w tym przedmiocie zajął zaskarżony wyrok, uznać należy za całkowicie dowolne, zwłaszcza że pełnomocnik powoda na rozprawie w dniu 28.IV.1972 r. powołał dowód ze świadków na okoliczność poszukiwania pracy przez powoda i niemożności jej uzyskania, w związku z wydaną opinią. Sąd Wojewódzki jednak z naruszeniem art. 233 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c. wniosku tego nie uwzględnił. W celu zatem dokonania uzupełniających ustaleń, czy i w jakich granicach opinia wydana powodowi utrudniła mu znalezienie nowej pracy, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo co do kwoty 29.600 zł i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Nie można przy tym podzielić zarzutu pozwanego Instytutu, że powodowi nie należy się odszkodowanie, ponieważ powód nie przyjął proponowanej mu pracy. Powód bowiem wyjaśnił, że praca ta nie wchodziła w zakres jego specjalności, a pozwany Instytut nie zakwestionował powyższego twierdzenia.Nie można też odmówić racji zarzutom rewizji powoda w tej części, w której skarżący podważa rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego w zakresie oddalającym jego roszczenie o zasądzenie należności za godziny nadliczbowe. Sąd Wojewódzki uzasadnił swe rozstrzygnięcie zeznaniami świadka B., w świetle których powód miał otrzymać dni wolne od pracy za przepracowane godziny nadliczbowe. Sąd Wojewódzki jednak z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. nie rozważył i nie ustosunkował się do odmiennych w tym przedmiocie zeznań świadków, którzy zeznali, że powód albo w ogóle nie korzystał z dni wolnych, albo też korzystał z nich, lecz w granicach mniejszych niż przepracowane godziny nadliczbowe. Należy zatem w tym zakresie poczynić dodatkowe ustalenia oraz dokonać ponownej oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Sąd Wojewódzki dokona też ustaleń w zakresie zgłoszonego przez powoda żądania z tytułu należności za delegacje służbowe.Natomiast nie ma racji powód w rewizji, gdy kwestionuje brak zasądzenia na jego rzecz ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy w granicach należnych pracownikom naukowo-badawczym. Wbrew zarzutom rewizji o wymiarze urlopu wypoczynkowego pracowników zatrudnionych w instytutach naukowo-badawczych nie decydują czynności faktycznie wykonywane przez pracownika, lecz powołanie pracownika na stanowisko pracownika naukowo-badawczego przez właściwy w tym względzie organ. Przytoczona zasada wynika w sposób wyraźny z § 4 i 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1966 r. w sprawie powoływania pracowników naukowo-badawczych w instytutach naukowo-badawczych (Dz. U. Nr 10, poz. 62). Przepisy tego rozporządzenia stanowią lex specialis, w związku z czym wyłączają one w stosunku do tych pracowników stosowanie zasady przyjętej w prawie pracy wobec ogółu zatrudnionych, że o zakresie uprawnień pracownika decyduje nie formalne zaszeregowanie pracownika, lecz faktycznie wykonywane funkcje. Skarżący nawet nie twierdzi, by miał nominację na pracownika naukowo-badawczego. Wreszcie bezpodstawnie kwestionuje powód oddalenie przez Sąd Wojewódzki roszczeń dotyczących zwrotu potrąconej mu dniówki. Stanowisko zaskarżonego wyroku jest w tym przedmiocie słuszne, a zarzuty rewizji niczym go skutecznie nie podważyły.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 i 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.