I PR 26/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tyszka. Sędziowie: A. Szczurzewski, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana A., Leszka K., Zenona T., Zygmunta D., Henryka G. i Alfonsa G. przeciwko Państwowej Komunikacji Samochodowej w L. o zapłatę, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19 listopada 1970 r.,1) umorzył postępowanie rewizyjne w części dotyczącej zasądzonych kwot: 6.529,10 zł na rzecz Jana A., 3.865 zł na rzecz Leszka K., 2.460,75 zł na rzecz Zenona T., 2.928,25 zł na rzecz Zygmunta D., 855 zł na rzecz Henryka G. i 5.673,75 zł na rzecz Alfonsa G.;2) zmienił zaskarżony wyrok w pozostałej części uwzględniającej powództwo i w tym zakresie oddalił powództwo.Uzasadnienie faktycznePowodowie żądali zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa na ich rzecz wynagrodzenia za przerwy w pracy między dwoma okresami przewozów (tzw. przerwy międzykursowe) za czas od lipca 1967 r. do 31 lipca 1969 r., a w szczególności kierowcy: A. - 13.458 zł, K. - 9.742 zł, T. - 2.520 zł, D. - 9.878 zł, G. - 12.000 zł i konduktor G. - 2.632 zł.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodów: A. - 9.489 zł, K. - 6.455 zł, T. - 2.737 zł, D. - 4.114 zł, G. - 8.280 zł, G. - 1.316 zł, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd Wojewódzki przytoczył następujące ustalenia i wnioski:W dniu 26 kwietnia 1968 r. wszedł w życie układ zbiorowy pracy zawarty między Ministrem Komunikacji a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców (§ 3 i 83 układu). Według § 1 ust. 11 załącznika nr 1 do układu zakład pracy obowiązany jest zapewnić kierowcy i pomocnikowi kierowcy w każdej dobie po zakończeniu pracy co najmniej 10-godzinny nieprzerwany okres wolny od wszelkich obowiązków służbowych, przewidziany na odpoczynek. Natomiast z § 1 ust. 9 załącznika nr 1 do układu wynika, że harmonogramy pracy kierowców i pomocników kierowców nie mogą przewidywać niepłatnych przerw w pracy w ciągu dnia roboczego. W razie postoju pojazdu w bazie z przyczyn organizacyjnych lub technicznych należy zatrudnić kierowcę (pomocnika) na innym pojeździe lub na stacji obsługi przy konserwacji i remontach pojazdów albo przy innych pracach zastępczych, w miarę możności odpowiadających posiadanym przez kierowcę kwalifikacjom.Pozwany od sierpnia 1969 r., tj. od otrzymania i omówienia na specjalnym zebraniu nowego układu zbiorowego pracy, interpretuje ten ostatni przepis w ten sposób, że za przerwy między węzłami krótsze niż 10 godzin płaci kierowcom.Przerwy między węzłami występują wtedy, gdy kierowca po powrocie z trasy do bazy w L. czeka krócej niż 10 godzin na następny wyjazd na trasę.Wówczas bowiem mają miejsce "przerwy w pracy w ciągu dnia roboczego", które zgodnie z ust. 9 § 1 zał. nr 1 do UZP nie mogą mieć charakteru przerw niepłatnych.Wprawdzie poprzedni układ zbiorowy pracy z dnia 15 grudnia 1960 r. nie zawierał podobnych uprawnień dla kierowców, ale jest niesporne, że Minister Komunikacji wydał w dniu 21 lipca 1967 r. zarządzenie nr 157, wiążące pozwanego, w którym uregulowano problem przerw międzywęzłowych identycznie jak w § 1 ust. 9 załącznika nr 1 do UZP z dnia 26 kwietnia 1968 r. Dlatego też roszczenie powodów Sąd Wojewódzki uznał za usprawiedliwione w zasadzie już od dnia 21 lipca 1967 r., a nie dopiero od wejścia w życie obowiązującego UZP - do czasu faktycznego wprowadzenia w życie przez pozwanego zasady wyrażonej w ust. 9 § 1 zał. nr 1 do UZP z dnia 26 kwietnia 1968 r.Sąd Wojewódzki uwzględnił także roszczenie powoda G., który nie jest kierowcą, lecz jedynym w gronie powodów konduktorem, albowiem brak jest logicznych przesłanek, dla których konduktor miałby być w konkretnym wypadku inaczej traktowany niż kierowcy.Przepis § 5 załącznika nr 3 do UZP stanowi, że konduktor autobusowy w każdej dobie powinien otrzymać po zakończeniu pracy co najmniej 10-godzinny okres nieprzerwanego odpoczynku, wolnego od wszelkich obowiązków służbowych. Jest niesporne, że pozwany wobec powoda G. nie przestrzegał tej zasady w stopniu wykazanym w opinii biegłego księgowego.Wysokość wynagrodzenia powodów za przerwy międzywęzłowe, które występują wtedy, gdy kierowca po powrocie do bazy w L. czeka krócej niż 10 godzin na następny wyjazd na trasę, Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie opinii biegłego L., której strony nie kwestionowały. Sąd przyjął, że powodom należy się wynagrodzenie za wymienione przerwy od dnia 21 lipca 1967 r., to jest od daty podpisania zarządzenia nr 157 Ministra Komunikacji oraz podpisania porozumienia tegoż Ministra i Zarządu Głównego Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców, wprowadzającego w życie zasady wynagrodzenia i czasu pracy ustalone w powyższym zarządzeniu.W odniesieniu do powoda T. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo ponad żądanie wynikające z pozwu, gdyż zasądzenie sumy wyższej znajduje uzasadnienie w opinii biegłego.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa, w której zawarty jest wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W toku postępowania rewizyjnego skarżące Przedsiębiorstwo ograniczyło rewizję, uznając żądanie powodów za uzasadnione w części obejmującej ich roszczenie za okres od 25 kwietnia 1968 r.Pełnomocnik powodów nie kwestionował wyliczenia kwot, dokonanego przez pozwane Przedsiębiorstwo w piśmie z dnia 2 listopada 1971 r. co do uznanej części roszczenia, a Sąd Najwyższy - uznając roszczenie powodów w tym zakresie za uzasadnione, a tym samym i cofnięcie rewizji za dopuszczalne - z mocy art. 393 § 2 k.p.c. umorzył postępowanie rewizyjne w tej części.W myśl bowiem § 1 ust. 9 załącznika nr 1 do układu zbiorowego pracy pracowników Państwowej Komunikacji Samochodowej z dnia 26 kwietnia 1968 r. harmonogramy pracy kierowców i pomocników kierowców nie mogą przewidywać niepłatnych przerw pracy w ciągu dnia roboczego, a w czasie postoju pojazdu w bazie z przyczyn organizacyjnych lub technicznych zakład pracy ma obowiązek zatrudnić wymienione osoby na innym pojeździe lub na stacji obsługi albo przy innych pracach zastępczych.Prawidłowa wykładnia wymienionego postanowienia prowadzi do wniosku, że za przerwy między węzłami krótsze niż 10 godzin, w czasie których powodowie pozostawali w dyspozycji zakładu pracy, lecz nie zostali zatrudnieni przy innych pracach zastępczych, przy czym przerwy te nie stanowiły dla nich przewidzianego § 1 ust. 11 wymienionego załącznika nr 1 do UZP okresu odpoczynku, zakład pracy obowiązany jest im wypłacić stosownie do § 41 części ogólnej UZP pracowników PKS wynagrodzenie według stawek osobistego zaszeregowania.Odmienny pogląd wyrażony w rewizji, że w takim razie wynagrodzenie kierowców i ich pomocników powinno być obliczone według stawek wymienionych w § 8 ust. 2 załącznika nr 1 do UZP, nie znajduje uzasadnienia, to dodatkowe bowiem wynagrodzenie za przerywany czas pracy w wysokości od 10 do 15 zł odnosi się do przerw międzykursowych w umownych przewozach pracowniczych i może być stosowane przy istnieniu przesłanek przewidzianych w § 1 ust. 10 pkt 1, 2 i 3 wymienionego załącznika nr 1.Wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku zarządzenie nr 157 Ministra Komunikacji z dnia 21 lipca 1967 r. nie zawiera identycznego jak § 1 ust. 9 załącznika nr 1 do UZP pracowników PKS z dnia 26 kwietnia 1968 r. unormowania wynagrodzenia za przerwy między węzłami w przewozach pasażerskich.Sąd Wojewódzki nie uzasadnił zajętego w tym przedmiocie stanowiska, a powodowie na uzasadnienie swego roszczenia za czas od 21 lipca 1967 r. do daty wejścia w życie układu zbiorowego pracy powołują się na wyjaśnienia Zarządu Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców w P. z dnia 4 listopada 1968 r. W wyjaśnieniach tych wyrażony jest pogląd, że z datą wejścia w życie zarządzenia nr 157 Ministra Komunikacji nie zachodzi możliwość stosowania przerywanego czasu pracy w innych rodzajach przewozów poza zamkniętymi przewozami pracowniczymi, albowiem § 22 zarządzenia przewiduje możliwość stosowania przerywanego czasu tylko w wyjątkowych wypadkach (np. w zamkniętych przewozach pracowniczych itp.) za zgodą Ministra Komunikacji i zarządu głównego właściwego związku zawodowego. Z treści wymienionego § 22 zarządzenia nr 157 można wyprowadzić wniosek co do zakazu stosowania przerywanego czasu pracy w przewozach pasażerskich, jednakże nie oznacza to, by za przerwy między węzłami w tych przewozach obowiązywała odpłatność. Według bowiem porozumienia Ministra Komunikacji i Zarządu Głównego Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców z dnia 21 lipca 1967 r. wprowadzone zostały zasady wynagrodzenia i czasu pracy ustalone zarządzeniem nr 157 Ministra Komunikacji, zarządzenie to jednak nie uregulowało sprawy odpłatności za tego rodzaju przerwy, a w sprawach płacowych stosowanie wykładni rozszerzającej nie jest dopuszczalne.Dopiero w układzie zbiorowym pracy z dnia 26 kwietnia 1968 r. zastrzeżono, że harmonogramy pracy kierowców i ich pomocników nie mogą przewidywać niepłatnych przerw w pracy w ciągu dnia roboczego.Przyznanie zatem powodom wynagrodzenia za przerwy między węzłami za czas przed wejściem w życie układu zbiorowego pracy z dnia 26 kwietnia 1968 r. nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym w tym czasie zbiorowym układzie pracy z roku 1960, jako też w zarządzeniu Ministra Komunikacji z dnia 21 lipca 1967 r., wobec czego Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i w tym zakresie oddalił powództwo.