I PR 285/90

Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 23.5.1990 r., sygn. akt V P 101/90 Sąd Wojewódzki w L. zasądził na rzecz powoda Stanisława W. od pozwanego Wojewódzkiego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w L. kwotę 1.313.100 zł, z określonymi ustawowymi odsetkami od 26.3.1990 r., tytułem jednorazowej odprawy emerytalnej odpowiadającej sześciomiesięcznemu wynagrodzeniu powoda. Podstawę wyroku stanowiły następujące ustalenia.Gdy powód podejmował w dniu 1.6.1985 r. zatrudnienie w pozwanym zakładzie pracy, był już emerytem od 1.3.1982 r., na emeryturę przeszedł z Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w L., od którego nie otrzymał odprawy emerytalnej.U pozwanego powód pracował na pełnym etacie mając w tym czasie zawieszoną emeryturę. Z dniem 31.1.1990 r. po rozwiązaniu stosunku pracy z pozwanym powód podjął zawieszoną poprzednio emeryturę. Pozwany zakład pracy odmówił powodowi odprawy emerytalnej, uważając, że taka odprawa należy się powodowi wyłącznie od Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w L., z którego powód przeszedł na emeryturę w 1982 r.Sąd Wojewódzki - wbrew stanowisku pozwanego - uznał roszczenie powoda za uzasadnione, gdyż - zdaniem Sądu - emeryt, z chwilą zatrudnienia na pełnym etacie, staje się podmiotem praw i obowiązków pracowniczych w tym samym stopniu, jak pracownik, który nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Z uwagi na ponowne przejście na emeryturę z pozwanego zakładu, powód nabył prawo do jednorazowej odprawy emerytalnej na zasadach określonych w § 9 uchwały Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych z dnia 31.7.1989 r. w sprawie zasad wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w związkach rolników, kółek i organizacji rolniczych. Z jednorazowego charakteru tego świadczenia wynika, że powód jest do niego uprawniony dlatego, że nie otrzymał odprawy emerytalnej od zakładu pracy, z którego po raz pierwszy przeszedł na emeryturę.Wyrok powyższy został zaskarżony rewizją pozwanego, który powołując się na podstawę z art. 368 pkt 1 KPC wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu od powoda, ewentualnie uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Według stanowiska pozwanego - prawo do odprawy emerytalnej przysługuje pracownikowi wyłącznie od zakładu pracy, z którego pracownik przechodzi na emeryturę. Inna jest natomiast sytuacja pracownika, który zatrudnia się już będąc emerytem. Taki bowiem pracownik nie przechodzi na emeryturę po ustaniu ostatniego zatrudnienia, a jedynie powraca do statusu emeryta.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na tle ustalonych przez Sąd Wojewódzki, a przy tym spornych między stronami okoliczności faktycznych, zasadniczy problem sprawy sprowadza się do tego, czy okoliczności te odpowiadają warunkom obowiązujących strony zasad przyznawania odprawy emerytalnej.Stosownie do § 9 uchwały nr 3 Zarządu Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w związkach rolników, kółek i organizacji rolniczych - pracownikowi przechodzącemu na emeryturę lub rentę inwalidzką przysługuje jednorazowa odprawa w określonej wysokości odpowiadającej wzrastającej wielokrotności wynagrodzenia (od dwumiesięcznego do sześciomiesięcznego) w zależności od okresu pracy (10, 15 i 20 lat).Wbrew poglądowi przedstawionemu w rewizji przez pozwany zakład pracy nie nasuwa zastrzeżeń stanowisko Sądu Wojewódzkiego według którego pracownikiem przechodzącym na emeryturę (lub rentę inwalidzką) w rozumieniu powołanego wyżej przepisu jest również pracownik, który przed podjęciem pracy w danym zakładzie uzyskał już status emeryta na podstawie przepisów ustawy z dnia 14.12.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), ale na skutek podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze nie korzystał ze świadczeń emerytalnych wobec ich zawieszenia, a następnie po rozwiązaniu stosunku pracy przeszedł ponownie na emeryturę.Pogląd powyższy opiera się na budzącym aprobatę Sądu Najwyższego założeniu, że emeryt podejmujący zatrudnienie jest także pracownikiem ze wszystkimi konsekwencjami oraz że podwójny charakter prawny, w jakim występuje, nie powinien działać na jego niekorzyść, skoro w okresie zatrudnienia jego prawo do emerytury (a więc sytuacja emeryta) zostaje zawieszone.Podobne stanowisko zostało już wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (uzasadnienia wyroków w sprawach I PRN 30/89 - I PR 55/90 oraz I PR 140/90).Nie rozwiązuje to jednakże całego spornego zagadnienia sprawy niniejszej, skoro pozwany zakład pracy twierdził, że powód był upoważniony i mógł ze swego do odprawy emerytalnej uprawnienia skorzystać już przy przejściu na emeryturę z poprzedniego zakładu pracy.Ta ostatnia kwestia wiąże się z wykładnią jednorazowości odprawy emerytalnej. Zgodzić się należy z zastrzeżeniami zakładu pracy, który dostrzega załamanie jednorazowego charakteru odprawy emerytalnej w sytuacji korzystania z takiego świadczenia kilkakrotnie w związku z istniejącymi - tak jak w przypadku powoda - możliwościami zatrudnienia się przez emerytów.W ramach wykładni przedmiotowego uregulowania należy dążyć do uzgodnienia przedstawionych wyżej wymagań dotyczących z jednej strony objęcia uprawnieniami do odprawy emerytalnej także emerytów ponownie zatrudnionych z właściwym - z drugiej strony - dla tej sytuacji wyjaśnieniem zakresu jednorazowego charakteru odprawy emerytalnej. Jeżeli bowiem pracownik - emeryt ma być konsekwentnie traktowany nie gorzej niż inni pracownicy, to z kolei nie byłoby uzasadnione, gdyby otrzymywał więcej niż "jednorazowo" odprawę emerytalną. Postulat uzgodnienia obu tych założeń wydaje się możliwy w ramach zróżnicowanej wysokości jednorazowej odprawy emerytalnej w zależności od okresu zatrudnienia. Jeżeli np. pracownikowi w chwili przechodzenia na emeryturę przysługiwała jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia odpowiadająca piętnastoletniemu okresowi pracy oraz jeżeli ten sam pracownik w chwili "ponownego przejścia na emeryturę" wykazywał się już dwudziestoletnim okresem pracy, za który odprawa przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, to przyznanie mu odprawy odpowiadającej różnicy między sześciomiesięcznym a trzymiesięcznym wynagrodzeniem stanowi uzupełnienie tylko odprawy poprzedniej ze względu na spełnienie warunku wymaganego dla otrzymania odprawy w wyższej wysokości. Takie rozwiązanie nie byłoby sprzeczne z jednorazowym charakterem świadczenia oraz uwzględniałoby - jak się wydaje - interesy obu stron (pracownika i zakładu pracy).Potrzebę zachowania jednorazowego charakteru odprawy związanej z przejściem pracownika na emeryturę dostrzegł zresztą Sąd Wojewódzki, stwierdzając, że: "ze względu na jednorazowość tego świadczenia nie przysługiwałoby ono powodowi w razie jego uzyskania od poprzedniego zakładu pracy". Błędne jednakże znaczenie przywiązał Sąd Wojewódzki do bezspornego faktu niepobrania przez powoda odprawy z Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego bez wyjaśniania przyczyn tego faktu. Tym czasem zasadnie w tym zakresie podniesiono w rewizji pozwanego zakładu pracy, że istotne jest nie to, czy powód pobrał odprawę, ale to, czy miał uprawnienia do takiej odprawy.Jeżeli bowiem powodowi przysługiwałaby od Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolnego odprawa w związku z przejściem na emeryturę i jeżeli powód z przyczyn od siebie zależnych nie wykorzystał swego uprawnienia, to nie mógłby obecnie skutecznie dochodzić tej części swego uprawnienia od innego zakładu pracy. Wobec niewyjaśnienia okoliczności dotyczących niepobrania przez pozwanego jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego w L. - zasadny jest ewentualny wniosek rewizji pozwanego dotyczący uchylenia zaskarżonego wyroku w celu ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Sądem tym będzie Sąd Rejonowy - Sąd Pracy stosownie do właściwości rzeczowej określonej w art. 16 § 1 i art. 17 pkt 4 KPC zmienionego ustawą z dnia 13.7.1990 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 318) oraz w związku z art. 3 ust. 2 tej ustawy.Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku w myśl art. 388 § 1 KPC.