I PR 335/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej S. Dzwonkowskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krystyny Z. przeciwko Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji w L. o 22.200 zł na skutek rewizji pozwanej Dyrekcji od wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 12 lutego 1973 r. i przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w Lublinie zagadnienia prawnego, przejąwszy sprawę do rozpoznania,zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo oraz wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów postępowania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 9 września 1972 r. zmarł mąż powódki, który był zatrudniony w pozwanej Dyrekcji Okręgu Poczt i Telekomunikacji na stanowisku kierownika sekcji socjalnej, z zaliczeniem ciągłości pracy przez okres przeszło 20-letni. Powódka, w związku ze śmiercią męża, otrzymała na podstawie § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 1957 r. w sprawie uposażenia pracowników państwowego przedsiębiorstwa "Polska Poczta, telegraf i Telefon" (jedn. tekst: Dz. U. z 1966 r. Nr 9, poz. 58) 3-miesięczne wynagrodzenie zmarłego. Domaga się zaś zasądzenia na jej rzecz kwoty 22.000 zł, stanowiącej 6-miesięczne wynagrodzenie zmarłego, wychodząc z założenia, iż przysługuje jej ono z mocy art. 42 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, niezależnie od zasiłku wypłaconego na podstawie cytowanego rozporządzenia o uposażeniu pracowników PPTiT.Sąd Powiatowy powództwo uwzględnił, wyrażając pogląd, iż rozporządzenie Rady Ministrów z 1957 r. o uposażeniu pracowników PPTiT nie wyłącza stosowania art. 42 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r., gdy jest aktem prawnym niższego rzędu, a ponadto przepisy tego ostatniego rozporządzenia powołane zostały w piśmie angażującym męża powódki. Odmienny pogląd - zdaniem Sądu Powiatowego - prowadziłby do ograniczenia uprawnień pracowników państwowych w stosunku do innych pracowników umysłowych.Wyrok ten zaskarżyła pozwana Dyrekcja, a Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 391 § 1 k.p.c.):"Czy członkom rodziny zmarłego pracownika państwowego przedsiębiorstwa «Polska Poczta, Telegraf i Telefon» przysługuje - poza przewidzianym w § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 1957 r. w sprawie uposażenia pracowników PPTiT (jedn. tekst: Dz. U. z 1966 r. Nr 9, poz. 58) zasiłkiem z tytułu zwrotu kosztów pogrzebu pracownika - odprawa pośmiertna na podstawie art. 42 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323 z późn. zm.)?"Sąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, uznał rewizję pozwanej Dyrekcji za uzasadnioną.Stosunek służbowy jest to stosunek pracy łączący pracownika państwowego z Państwem. Szczególny charakter tego stosunku znajduje wyraz w odrębnym uregulowaniu sytuacji prawnej tej kategorii pracowników, w tzw. pragmatykach służbowych i specjalnych przepisach o uposażeniu. W zakresie przez nie unormowanym wyłączają one stosowanie ogólnych przepisów prawa pracy, w tym także cytowanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o umowie o pracę pracowników umysłowych.Stosunek służbowy pracowników PPTiT reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1934 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 25), wydane na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa "Polska Poczta, Telegraf i Telefon" (Dz. U. Nr 38, poz. 379 z późn. zm.), będącego aktem prawnym rangi ustawy. W myśl tych przepisów, stosunek służbowy pracownika państwowego przedsiębiorstwa PPTiT ma charakter publicznoprawny, unormowany jest specjalnymi przepisami pragmatycznymi i uposażeniowymi (art. 18 ust. 1 i 2 cytowanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1934 r.). Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o łączności (Dz. U. Nr 8, poz. 48) w art. 52 ust. 1 i w art. 65 stwierdza, iż stosunek służbowy pracowników wymienionego wyżej państwowego przedsiębiorstwa normuje odrębna ustawa, a do czasu jej wydania dotychczasowe przepisy, tj. cytowane rozporządzenie Rady Ministrów z 1934 r. o stosunku służbowym pracowników PPTiT.Z mocy przeto powyższych przepisów, wobec pracowników mianowanych przedsiębiorstwa PPTiT wyłączone jest stosowanie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych.W myśl bowiem ust. 3 art. 4 tego rozporządzenia nie dotyczy ono osób zatrudnionych w urzędach i instytucjach państwowych, których stosunek służbowy jest unormowany specjalnymi przepisami ustawowymi lub rozporządzeniami wydanymi w wykonaniu ustawy.Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r. o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa PPTiT przewiduje w art. 18, iż zatrudnieni będą w nim zarówno pracownicy etatowi (mianowani), jak i pracownicy kontraktowi (na podstawie umowy o pracę). Wydane zaś z upoważnienia tego aktu prawnego, cytowane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z 1957 r. o uposażeniu pracowników PPTiT w § 21 reguluje sprawę świadczenia przysługującego rodzinie zmarłego pracownika, zarówno mianowanego, jak i zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Nastąpiło więc zrównanie w tym zakresie obu kategorii pracowników państwowych, co jest wyrazem generalnej tendencji naszego prawa do stopniowego zacierania różnic w sytuacji dwóch grup funkcjonariuszy państwowych - mianowanych i tzw. kontraktowych. Zapoczątkowana ona została dekretem z dnia 14 maja 1946 r. o tymczasowym uregulowaniu stosunku służbowego funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 22, poz. 159). Z mocy art. 9 wymienionego dekretu, pracownicy państwowi kontraktowi zrównani zostali z pracownikami państwowymi mianowanymi w zakresie wszystkich świadczeń. Oznacza to także, iż pracownikom kontraktowym nie przysługują świadczenia przewidziane przez powszechne prawo pracy, jeśli nie przysługują one pracownikom mianowanym. Stanowisko takie zawarte jest też w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1961 r. (4 CR 897/60 - OSN 1962, z. 2, poz. 69). Świadczenia zaś przewidziane w art. 42 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych i w § 21 rozporządzenia z 1957 r. o uposażeniu pracowników PPTiT są tego samego rodzaju i przyznanie jednego z nich wyklucza uprawnienia do uzyskania drugiego świadczenia.Wadliwy jest też pogląd Sądu Powiatowego, iż przepisy o uposażeniu pracowników PPTiT zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z 1957 r., jako w akcie prawnym niższego rzędu, nie mogą wyłączyć stosowania wobec pracowników kontraktowych PPTiT rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r., mającego rangę ustawy. Pierwsze bowiem z tych rozporządzeń zostało wydane - jak to wyżej wskazano - z upoważnienia aktu o randze ustawy. Zgodnie przeto z cytowanym wyżej ust. 3 art. 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej, wyłącza ono jego stosowanie w zakresie odmiennie uregulowanym przez przepisy szczególne. Powołanie się zaś w piśmie angażującym męża powódki na powyższe rozporządzenie - wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Powiatowego - oznacza tylko tyle, iż stosuje się ono wobec pracowników pozwanego państwowego przedsiębiorstwa, których stosunek służbowy zawiązuje się na podstawie umowy o pracę, w zakresie nie unormowanym szczególnymi przepisami, jak powołane także w tym samym piśmie rozporządzenie Rady Ministrów z 1957 r. o uposażeniu i dekret z 1946 r. o tymczasowym uregulowaniu stosunku służbowego funkcjonariuszy państwowych.Z rozważań tych wynika następujący wniosek:Członkom rodziny zmarłego pracownika państwowego przedsiębiorstwa "Polska Poczta, Telegraf i Telefon" - uprawnionym z mocy § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 1957 r. w sprawie uposażenia pracowników tego przedsiębiorstwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1966 r. Nr 9, poz. 58) - nie przysługuje odprawa pośmiertna na podstawie art. 42 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323 z późn. zm.).Zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego, jako oparty na błędnej wykładni przytoczonych wyżej przepisów, musiał ulec zmianie, a powództwo oddaleniu (art. 390 § 1 k.p.c.). Oddaleniu ulega także, z mocy art. 102 k.p.c., wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów postępowania - z uwagi na sytuację powódki, na którą po śmierci męża spadł ciężar wychowania trojga dzieci.