I PR 352/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko Ryszardowi W. o naruszenie dóbr osobistych na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 3 lipca 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o cofnięcie zarzutów stawianych powodowi w dniu 15.VI.1971 r. i przeproszenie powoda, a w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Tadeusz K. twierdził, że pozwany Ryszard W., występując na walnym zgromadzeniu delegatów Spółdzielni Inwalidów "E.", naruszył cześć powoda przez wypowiadanie pod jego adresem dyskwalifikujących go opinii, a zwłaszcza przez twierdzenie, że powód tolerował wprowadzanie na listy płacy Spółdzielni tzw. "martwych dusz" i akceptował wydatki ponoszone z tego tytułu przez Spółdzielnię. W związku z tym powód domagał się ustalenia bezprawności działania pozwanego, pisemnego przeproszenia, ogłoszenia o tym w prasie i zasądzenia od pozwanego 5.000 zł nawiązki na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża, a ponadto obciążenia pozwanego kosztami procesu.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i wyjaśnił, że wszystkie wypowiedziane przez niego zarzuty pod adresem powoda wynikały z dokumentów sporządzonych przez Wydział Rewizji Okręgowego Związku Spółdzielni Inwalidów i Inspektorat Kontrolno-Rewizyjny.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i ustalił, że zarzuty podniesione przez pozwanego znalazły potwierdzenie w opisanych przez pozwanego dokumentach. Ponadto Sąd Wojewódzki, zgodnie z oświadczeniem powoda, przyjął, że pozwany nie działał ze złej woli, lecz jedynie nie dopełnił obowiązku sprawdzenia zarzutów, które podniósł przeciwko powodowi.Na tej podstawie Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że działanie pozwanego nie było bezprawne, a tym samym nie daje podstaw do uwzględnienia roszczeń powoda z art. 24 § 1 k.c. Sąd Wojewódzki wziął również pod uwagę, że roszczenie z art. 448 k.c. przysługuje tylko w wypadku umyślnego naruszenia dóbr osobistych.W rewizji powód, zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wniósł o zmianę tego wyroku i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedwczesny, nie poprzedzony dokładnym wyjaśnieniem prawdziwości zarzutów był wniosek Sądu Wojewódzkiego, jakoby działanie pozwanego dlatego nie miało cech bezprawności, że znalazło potwierdzenie w protokołach Inspektoratu Kontrolno-Rewizyjnego i Wydziału Rewizji.Żadne przepisy nie ograniczają dowodzenia wszelkimi środkami dowodowymi, że ustalenia zawarte w opisanych protokołach są niezgodne ze stanem faktycznym.Powód w piśmie procesowym z dnia 9.VI.1972 r., jak również w piśmie nazwanym przez niego "omówieniem listu porewizyjnego" z dnia 12.III.1972 r. ustosunkował się do szeregu stawianych mu zarzutów. Rzeczą Sądu Wojewódzkiego było sprawdzenie tych twierdzeń, tym bardziej że powód, jako osoba szukająca ochrony przewidzianej w art. 24 k.c., nie musi wykazywać winy sprawcy naruszenia dobra osobistego, innymi słowy - nie na nim spoczywa ciężar dowodu co do okoliczności wykazujących bezprawność działania pozwanego. Ciężar ten spoczywa na pozwanym, któremu powód zarzuca, że przedsięwziął działania naruszające to dobro, pozwany więc musi wykazać, że był do tego uprawniony. Pozwany na rozprawie rewizyjnej podniósł, że na zebraniu w dniu 15.VI.1971 r. występował jako wiceprezes jednostki zwierzchniej i już z tej przyczyny żądanie powoda skierowane pod jego adresem jest bezprawne. Stanowisko to jest błędne. Ten, kto dopuścił się naruszenia dobra osobistego innej osoby, nie może skutecznie bronić się jedynie tym, że działał nie we własnym imieniu, lecz z ramienia organów powołanych do kontroli i oceny jej działalności. Pozwany więc obowiązany był sprawdzić te zarzuty, zanim postawił je powodowi.Sąd Wojewódzki ponadto - sprzecznie z dowodami, na które się powołał - ustalił, że wypowiedzi pozwanego o "martwych duszach" nie miały również cech bezprawności. Takich stwierdzeń nie zawierał żaden z wymienionych wyżej dokumentów, jeśli się zważy zasadniczą różnicę, jaka istnieje pomiędzy wprowadzaniem na listy płacy "martwych dusz", jako przestępstwem zagarnięcia mienia, a wypłatą przez podmiot zatrudniający pieniędzy nieobecnym, ale rzeczywiście zatrudnionym pracownikom.Rozważania te, wykazujące istnienie podstaw rewizyjnych z art. 368 pkt 3 i 4 k.p.c., prowadzą do uchylenia z mocy art. 388 § 1 k.p.c. zaskarżonego wyroku w części dotyczącej roszczenia ujętego w sentencji, a zgłoszonego przez powoda pod pkt "B" jego pozwu.Nie jest natomiast uzasadniony wniosek rewizyjny powoda o uchylenie wyroku i uwzględnienie całości jego żądań.W odniesieniu bowiem do zgłoszonego roszczenia o ustalenie należy stwierdzić, że jest ono jedynie przesłanką roszczenia o świadczenie.Co się tyczy żądania opartego na przepisie art. 448 k.c., Sąd Wojewódzki miał podstawy do oddalenia tej części roszczenia, skoro powód do protokołu rozprawy z dnia 3.VII.1972 r. oświadczył, że nie zarzuca pozwanemu złej woli. Warunkiem bowiem zastosowania art. 448 k.c. jest umyślne naruszenie dóbr osobistych.Wreszcie powód nie wykazał przed Sądem I instancji ani nie próbował tego uczynić w postępowaniu rewizyjnym, aby w okolicznościach sprawy celowe było szersze rozgłaszanie przedmiotu tej sprawy poza kręgiem osób uczestniczących w zebraniu i zainteresowanych jego wynikami. Stąd też i w tej części (ogłoszenie przeproszenia w prasie), jak również co do ustalenia bezprawności oraz nawiązki, rewizja z braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych podlega z mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu.