I PR 372/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Marowski, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wacława Ch. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Koszalinie z dnia 19 stycznia 1965 r.,uchylił punkt 2 zaskarżonego wyroku, zobowiązujący powoda do zwrotu kwoty 5.600 zł.Uzasadnienie faktyczneTerenowa Komisja Rozjemcza przy Zarządzie Okręgowym Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w K. prawomocnym orzeczeniem z dnia 12 października 1963 r. uwzględniła roszczenie powoda o dopuszczenie go do pracy i zasądzenie od pozwanej Spółdzielni wynagrodzenia za trzymiesięczny okres pozostawania bez pracy. Powód wyegzekwował zasądzone prawomocnie wynagrodzenie w kwocie 6.000 zł.Centralna Rada Związków Zawodowych uwzględniła skargę Prokuratora Generalnego PRL i uchyliła prawomocne orzeczenie Komisji Rozjemczej. Na wniosek powoda sprawa skierowana została do właściwego sądu.Sąd Powiatowy oddalił powództwo i na wniosek pozwanej zobowiązał powoda do zwrotu wyegzekwowanej kwoty w wysokości 5.600 zł oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej koszty procesu.Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w uzasadnieniu, że wypowiedzenie powodowi, jako pracownikowi fizycznemu, umowy o pracę w dniu 1 października 1963 r. z oznaczeniem daty rozwiązania umowy na wtorek 15 października 1963 r. nie jest dotknięte nieważnością. Według art. 11 rozporządzenia o umowie o pracę robotników okres wypowiedzenia kończyć się musi zawsze w sobotę lub w przyjęty dzień wypłaty. Zgodnie więc z ustawą umowa o pracę została rozwiązana w najbliższą sobotę, tj. 19 października 1963 r.W rezultacie żądanie dopuszczenia do pracy okazało się całkowicie bezpodstawne, a roszczenie pieniężne uzasadnione jest tylko w kwocie 400 zł za cztery dni pozostałe do daty rozwiązania umowy.W związku z tym Sąd Powiatowy uwzględnił wniosek pozwanej Spółdzielni i orzekł na jej rzecz zwrot kwoty 5.600 zł z sumy wyegzekwowanej przez powoda.W rewizji powód wniósł o uchylenie orzeczenia o zwrocie wyegzekwowanego roszczenia i zarzucił, że otrzymane zaświadczenie zużył w całości na utrzymanie. Na tę okoliczność ofiarował dowód, którego jednak Sąd Powiatowy nie dopuścił.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne sformułowane następująco:"Czy przepisy art. 338 § 1 i art. 415 k.p.c. stanowiące, że »Sąd na wniosek skarżącego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie orzeka o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego«, mają również charakter prawa materialnego i stanowią samodzielną podstawę do tego rodzaju orzeczenia, wyłączając stosowanie przepisów art. 128 i nast. k.z. o niesłusznym świadczeniu, a obecnie art. 405 i nast. k.c. o bezpodstawnym wzbogaceniu?"Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 k.p.c.) i uznał rewizję za uzasadnioną.Prawidłowe jest stanowisko Sądu Powiatowego co do bezzasadności powództwa o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za okres trzech miesięcy niewykonywania pracy. Sąd Powiatowy wyjaśnił należycie, że powodowi należy się tylko kwota 400 zł za okres od 16 do 19 października 1963 r. Z motywów postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego wynika, że także Sąd Wojewódzki podziela w powyższym zakresie poglądy zawarte w wyroku Sądu pierwszej instancji.Pozostaje do rozważenia kwestia restytucji, tj. orzeczenia o zwrocie wyegzekwowanego przez powoda świadczenia.Przepisy o postępowaniu przed zakładowymi komisjami rozjemczymi i przepisy k.p.c. nie przewidują możliwości wydania przez sąd orzeczenia o zwrocie świadczenia spełnionego lub wyegzekwowanego na podstawie prawomocnego orzeczenia komisji rozjemczej. W szczególności art. 338 k.p.c. nie upoważnia do orzeczenia o restytucji w sprawie skierowanej na drogę sądową na podstawie art. 13 ust. 3 dekretu o zakładowych komisjach rozjemczych. Przepis art. 338 § 1 k.p.c. stosuje się bowiem w razie uchylenia lub zmiany nieprawomocnego wyroku (ocznego lub zaocznego), któremu nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Orzeczenie komisji rozjemczej nie jest wyrokiem i nie może być zaopatrzone w rygor natychmiastowej wykonalności. Sąd powszechny orzekający w sprawie skierowanej z komisji rozjemczej nie uchyla ani też nie zmienia orzeczenia tej komisji. Trzeba także dodać, że żaden inny przepis k.p.c. nie upoważnia do odmiennego poglądu i do stosowania w rozważanej sytuacji art. 338 § 1 k.p.c.Również art. 415 k.p.c., zamieszczony w dziale o wznowieniu postępowania sądowego, nie ma zastosowania w sprawie skierowanej z postępowania rozjemczego na drogę sądową. W wypadkach takiego skierowania nie następuje ani uchylenie, ani też zmiana orzeczenia komisji rozjemczej. W tych sprawach nie ma w pierwszej instancji "skarżącego", o którym mowa w art. 415 k.p.c. Bliższym roli skarżącego byłby zresztą pracownik, a nie zakład pracy.W świetle przytoczonych przepisów, odmiennego poglądu nie usprawiedliwia okoliczność, że prawomocne orzeczenie komisji rozjemczej stanowi tytuł egzekucyjny, podlegający wykonaniu w trybie przewidzianym w przepisach k.p.c.W podsumowaniu przytoczonych wyjaśnień należy stwierdzić, że w sprawie skierowanej do sądu w trybie art. 13 ust. 3 dekretu o zakładowych komisjach rozjemczych orzeczenie o zwrocie świadczenia spełnionego lub wyegzekwowanego na podstawie prawomocnego orzeczenia komisji rozjemczej jest niedopuszczalne. Niedopuszczalne jest także orzeczenie o przywróceniu poprzedniego stanu.Można by dodać, że nie byłoby również żadnych podstaw do orzeczenia restytucyjnego z powołaniem się na art. 422 § 1 k.p.c., tym bardziej że o restytucji nie orzeka Centralna Rada Związków Zawodowych uchylająca prawomocne orzeczenie komisji rozjemczej na skutek skargi Prokuratora Generalnego PRL.Przytoczone wyżej przyczyny uzasadniają uwzględnienie wniosku rewizyjnego i powodują uchylenie orzeczenia nakładającego na powoda obowiązek zwrotu wyegzekwowanego świadczenia.Wykładnia i zastosowanie powołanych przepisów wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do aktualności zagadnienia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki. Na pytanie to należałoby odpowiedzieć, że przepisy artykułu 338 § 1 i 415 k.p.c., a także art. 422 § 1, jako przepisy procesowe, nie uchylają przepisów prawa materialnego o świadczeniu nienależnym i nie wyłączają stosowania tych przepisów w sprawie o zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia albo o przywrócenie stanu poprzedniego.Na zakończenie wypada wspomnieć, że pozwana Spółdzielnia nie jest pozbawiona możliwości dochodzenia w osobnym procesie zwrotu wyegzekwowanego świadczenia.O wyniku procesu decydowałoby w szczególności to, czy powód jest jeszcze wzbogacony bądź też czy powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.