I PR 485/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko: 1) Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego w O., 2) Zjednoczeniu Budownictwa Przemysłowego "Centrum" w W. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 20 czerwca 1973 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanych: zakładu pracy Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w O. i Zjednoczenia Budownictwa Przemysłowego "Centrum" w W. kwoty 16.035 zł z 8% od dnia 1 stycznia 1969 r. tytułem wynagrodzenia za zastosowany w tym Przedsiębiorstwie projekt racjonalizatorski.Pozwane Przedsiębiorstwo zarzuciło początkowo, że wynagrodzenie należne powodowi wypłacono mu w kwocie 2.405 zł. Pozwane zaś Zjednoczenie zarzuciło, iż wynagrodzenie w dochodzonej przez powoda kwocie powinno być wypłacone przez Przedsiębiorstwo, jako stosujące projekt racjonalizatorski.W dniu 9 marca 1973 r. pozwane Przedsiębiorstwo wypłaciło jednak powodowi kwotę 13.630 zł, uznając, że łącznie z wypłaconą uprzednio kwotą 2.405 zł uiszczona suma stanowi całość należnego mu wynagrodzenia.W związku z tym powód w piśmie procesowym z dnia 16 maja 1973 r. ograniczył powództwo i domagał się jedynie zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 6.227,50 zł, w tym 2.405 zł z tytułu reszty wynagrodzenia, a pozostałej sumy z tytułu zwrotu poniesionych kosztów. Domagał się też zasądzenia odsetek w wysokości 8% od sumy 16.035 zł za okres od 1 stycznia 1969 r.Sąd Wojewódzki, powołując się na przepis § 26 i 80 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych, uznał za uzasadnione żądanie powoda w części dotyczącej odsetek, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd ten uznał bowiem za nieuzasadnione twierdzenie powoda, iż wypłacona mu kwota 2.405 zł stanowiła świadczenie przewidziane w art. 114 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. prawo wynalazcze. Przepis ten bowiem dotyczy wynagrodzenia przysługującego osobom, które udzieliły twórcy pracowniczego projektu wynalazczego pomocy w dokonaniu lub opracowaniu projektu; nie ma on więc zastosowania wobec powoda jako twórcy projektu.Sąd Wojewódzki uznał, że powoda obciążają koszty i wydatki poniesione na biegłego, usługi adwokackie, z tytułu dojazdów na konsultacje itp. Powód bowiem występował w sprawie osobiście, bez adwokata i Sąd Wojewódzki nie dopuścił dowodu z opinii biegłego. Dla procesu sądowego koszty te i wydatki były zbędne. Natomiast powód uiścił wpis w wysokości 1.016 zł, a ponieważ co do zasady proces wygrał, Sąd Wojewódzki przyznał mu od pozwanego Przedsiębiorstwa zwrot powyższej kwoty (art. 98 k.p.c.).Powód w rewizji wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Rewizja jest nieuzasadniona z następujących przyczyn.Zgodnie z poglądem Sądu Wojewódzkiego powodowi nie przysługuje świadczenie z art. 114 prawa wynalazczego z dnia 31 maja 1962 r., gdyż uprawnione do takiego świadczenia są osoby, które udzieliły twórcy pracowniczego projektu wynalazczego pomocy w dokonaniu lub opracowaniu projektu, a nie twórca tego projektu. Wypłaconą przeto powodowi przez pozwane Przedsiębiorstwo, przed wszczęciem procesu, kwotę 2.405 zł należało zaliczyć na poczet należnego mu wynagrodzenia z tytułu efektów uzyskanych z zastosowania projektu racjonalizatorskiego (art. 101 cyt. ustawy). Chybione są także zarzuty skarżącego co do wadliwości obliczenia należnych mu odsetek zwłoki, gdyż przyznane mu one zostały od całej należnej mu sumy z uwzględnieniem kolejnych terminów płatności tego wynagrodzenia i wpłat dokonanych z tego tytułu (§ 26 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351).Sąd Wojewódzki, wbrew zarzutom skarżącego, nie uchybił też przepisowi art. 98 k.p.c., oddalając jego żądanie o zwrot kosztów poniesionych na usługi adwokackie i dojazdy na konsultacje, gdyż wydatki te nie były niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.Zgodnie z poprzednio i obecnie obowiązującym prawem wynalazczym (art. 112 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. i art. 104 ustawy z dnia 19 października 1972 r.) obowiązek ustalenia wysokości i wypłaty wynagrodzenia ciąży na jednostce gospodarki uspołecznionej, w której projekt przyjęto do stosowania. Brak jest jednak podstaw do zasądzenia na rzecz powoda żądanej przez niego kwoty z tytułu wynagrodzenia wypłaconego przez niego biegłemu, jeszcze przed wytoczeniem procesu. Podstawę prawną takiego roszczenia mógłby stanowić przepis art. 480 k.c., gdyby na swój wniosek powód został upoważniony przez sąd do wykonania tej czynności na koszt pozwanego Przedsiębiorstwa lub gdyby zachodził wypadek nagły. Przesłanki powyższe nie zostały spełnione.Uchybienie przez jednostkę gospodarki uspołecznionej obowiązkowi terminowego i właściwego ustalenia wysokości wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy (art. 112 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. prawo wynalazcze, art. 104 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości) nie stanowi "wypadku nagłego" przewidzianego w art. 480 § 3 k.c., upoważniającego wierzyciela do dokonania, bez sądowego upoważnienia, zastępczej czynności na koszt dłużnika w postaci zlecenia i pokrycia kosztów ekspertyzy w przedmiocie wysokości tego wynagrodzenia. Nie przysługuje mu więc roszczenie o zwrot tych wydatków na podstawie art. 481 § 3 k.c.Opóźnienie jednostki gospodarki uspołecznionej w terminowej wypłacie całości lub części wynagrodzenia należnego twórcy projektu wynalazczego uzasadnia natomiast roszczenie o ustawowe odsetki w myśl § 26 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (§ 59 ust. 1 poprzednio obowiązującej uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r.), stanowiącego w tym zakresie przepis o charakterze szczególnym w stosunku do art. 481 § 1 k.c.Z tych względów rewizja, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.), Sąd Najwyższy oddalił także wniosek pozwanych o przyznanie im zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego - z uwagi na ich opieszałe postępowanie w zakresie właściwego ustalenia należnego powodowi wynagrodzenia i związane z tym jego subiektywne przekonanie o potrzebie uciekania się do zastępczego działania za zakład pracy (art. 102 k.p.c.).