I PRN 22/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Józefowicz.Sędziowie SN: B. Błachowska, E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 15 maja 1990 r. sprawy z powództwa Janusza P. przeciwko Fabryce Samochodów Osobowych w Warszawie o nagrodę jubileuszową na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej PP.5000-5/90 od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 17 października 1989 r. sygn. akt X Pr. 319/89oddala rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowód Janusz P. domagał się wypłacenia nagród jubileuszowych za 15 i 20 lat pracy od pozwanej Fabryki Samochodów Osobowych w Warszawie.Sąd Rejonowy dla W. wyrokiem z dnia 6 kwietnia 1989 r. (...) zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem nagrody jubileuszowej kwotę zł 35.600 zł z odsetkami. Sąd stwierdził, że powód zatrudniony u pozwanego od dnia 19 października 1966 r. nabył prawo do nagrody jubileuszowej za 15 i 20 lat z dniem 1 stycznia 1989 r., tj. z dniem wprowadzenia tych nagród protokołem dodatkowym nr 4 do porozumienia płacowego FSO. Na mocy art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. z 1988 r. Nr 20, poz. 134) - mają zastosowanie przepisy § 8 ust. 1 oraz § 11 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132), z których wynika wyraźnie, iż pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej, jeżeli wymagany okres pracy minął przed datą wprowadzenia tych nagród lub upływa w tym dniu. Powołując się na art. 6 pkt 1 porozumienia płacowego FSO w brzmieniu nadanym protokołem dodatkowym nr 4 oraz na § 11 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z 22.09.1978 r. Sąd zasądził na rzecz powoda nagrodę jubileuszową najwyższą z przysługujących mu, tj. nagrodę za 20 lat pracy w FSO, w wysokości 200% najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej na dzień 1 stycznia 1989 r., wynoszącego 17.800 zł.W rewizji powód domagał się zmiany wyroku przez zasądzenie nagrody jubileuszowej w wysokości "dwóch pensji". Powód powołał się na § 2 protokołu dodatkowego nr 4 do porozumienia płacowego w FSO oraz na § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z 22.09.1978 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z 17 października 1989 r. zmienił wyrok Sądu I instancji i zasądził od pozwanego na rzecz powoda 114.000 zł z odsetkami. Sąd powołał się na § 2 protokołu dodatkowego nr 4 do porozumienia płacowego FSO, według którego podstawę wymiaru nagrody jubileuszowej stanowi za okres zatrudnienia w FSO wynagrodzenie zasadnicze i przyjął za podstawę wymiaru nagrody powoda jego płacę podstawową z kwietnia 1989 r. wynoszącą 57.000 zł (200% od 57.000 = 114.000).W dniu 30 marca 1990 r. Minister Pracy i Polityki Socjalnej wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku, ograniczając ją do jednego problemu, tj. daty, z jakiej wynagrodzenie powoda powinno być przyjęte za podstawę liczenia wysokości nagrody jubileuszowej. Minister reprezentując pogląd, że powinna tu decydować wysokość wynagrodzenia z daty nabycia prawa do nagrody i że taka zasada wynika z art. 20 ust. 4 w zw. z art. 20 ust. 6 ustawy z 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania. Dlatego Minister wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i zasądzenia na rzecz powoda nagrody jubileuszowej, przyjmując 200% wynagrodzenia powoda ze stycznia 1989 r.Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu. Artykuł 20 ust. 4 ustawy z 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jedn. tekst: Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196) przewiduje: "Podstawę wymiaru nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie obowiązujące w dniu nabycia prawa do nagrody".Wykładnia gramatyczna przepisu wprost wskazuje, że wprowadził on zasadę najniższego wynagrodzenia obowiązującego w dniu nabycia prawa do nagrody jako podstawy liczenia wysokości nagrody. Przepis nie reguluje daty nabycia prawa do nagrody, nie wprowadza również żadnej ogólnej zasady, że podstawą obliczenia wysokości nagrody jest w każdym wypadku - także gdy dotyczyć to będzie innego wynagrodzenia, nie najniższego - wynagrodzenie obowiązujące w dniu nabycia prawa do nagrody. Przepis nie rozdziela żadnym znakiem przystankowym czy innym słów: "najniższe wynagrodzenie obowiązujące w dniu nabycia prawa do nagrody". Oznacza to, że słowa: "obowiązujące w dniu nabycia prawa do nagrody" odnoszą się do "najniższego wynagrodzenia", a nie do innego wynagrodzenia.Oddzielenie poszczególnych członków zdania użytego w art. 20 ust. 4 i odrywanie słów: "obowiązującego w dniu nabycia prawa do nagrody" od początkowej części tego zdania w szczególności od słów: "najniższego wynagrodzenia" jest sztuczne i nie znajduje żadnego oparcia w przepisie. Nie można więc wbrew treści przepisu twierdzić, że ustanawia on ogólną zasadę, odnoszącą się do każdego wynagrodzenia, a nie tylko do wynagrodzenia najniższego. O tym, że słowo: "obowiązujące" odnosi się do słów: "najniższe wynagrodzenie" świadczy nie tylko forma gramatyczna wymienionego słowa "obowiązujące", ale również wykładnia systemowa wyprowadzona w szczególności z ust. 6 i 7 art. 20. Ustawodawca w art. 20 ust. 6 i 7 wprowadził odstępstwo na korzyść pracowników o długoletnim zakładowym stażu pracy, od zasady przewidzianej w ust. 4 przepisu.Z ust. 6 wynika, że porozumienie może ustalać wyższą od najniższego wynagrodzenia podstawę wymiaru nagrody jubileuszowej za lata przepracowane przez pracownika w danym zakładzie pracy, a ust. 7 pkt 2 lit. b przewiduje w takiej sytuacji możliwość skonkretyzowania w porozumieniu rodzaju wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru nagrody jubileuszowej.Z cyt. art. 20 ust. 6 i 7 ustawy o zakładowych systemach wynagradzania wynika więc odmienna zasada, nie przewidziana w ust. 4 przepisu, a mianowicie zasada, że podstawą wymiaru nagrody jubileuszowej za lata przepracowane przez pracownika w danym zakładzie pracy, tj. za lata zatrudnienia stanowiące zakładowy staż pracy, może być wynagrodzenie wyższe od najniższego, jeżeli taką zasadę wprowadzi porozumienie płacowe. Zasada ta zostałaby przekreślona i przepis byłby zbędny, gdyby wówczas - tzn. gdy porozumienie płacowe ustanawiał zasadę z ust. 6 art. 20 - miał zastosowanie art. 20 ust. 4 przyjmujący jako zasadę najniższe wynagrodzenie jako podstawę liczenia wysokości nagrody. Z tych względów nie można podzielić poglądu wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej, że przy nagrodach jubileuszowych unormowanych w porozumieniach płacowych w myśl ust. 6 i 7 art. 20 ustawy o zakładowych systemach wynagradzania, ma zastosowanie zasada z ust. 4 tego przepisu.W pozwanej fabryce protokół dodatkowy Nr 4 z 21 grudnia 1988 r. do Porozumienia Płacowego FSO przyjął w § 2 nagrody jubileuszowe według zasady wynikającej z art. 20 ust. 6 i 7 ustawy o zakładowych systemach wynagradzania. Wynika to wprost z ust. 1 art. 6 Porozumienia, który w części drugiej przewiduje, że podstawę wymiaru nagrody jubileuszowej stanowi:- za okres przed podjęciem zatrudnienia w FSO - najniższe wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej na dzień 1 stycznia danego roku;- za okres zatrudnienia w FSO (pod warunkiem, że okres ten wynosi co najmniej 5 lat) - wynagrodzenie zasadnicze pracownika.W tymże protokóle oraz w całym tekście Porozumienia Płacowego brak jest wprost unormowania odnoszącego się do okresu bądź daty, z jakiej wynagrodzenie zasadnicze przyjmuje się do obliczenia wysokości nagrody jubileuszowej. W art. 6 ust. 2 Porozumienia jest natomiast zawarte ogólne odesłanie do przepisów powszechnie obowiązujących przy zaliczaniu okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania.Przepisy powszechnie obowiązujące w okresie spornym w sprawie zawierała uchwała Rady Ministrów Nr 138 z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132). W myśl jej § 9 ust. 1 podstawę obliczania nagrody stanowi wynagrodzenie przysługujące pracownikowi w dniu wypłaty, a jeżeli dla pracownika jest to korzystniejsze - wynagrodzenie przysługujące mu w dniu nabycia prawa do nagrody.Taka sama zasada wynika z § 8 ust. 1 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania obowiązujące od 1 stycznia 1990 r. (M.P. Nr 44, poz. 358) przewidującego również, że podstawę obliczenia nagrody stanowi wynagrodzenie przysługujące pracownikowi w dniu jej wypłaty, a jeżeli dla pracownika, a jest to korzystniejsze - wynagrodzenie przysługującemu w dniu nabycia prawa do nagrody.Wymienione przepisy nie różnicują rodzajów czy składników wynagrodzenia, z czego wypływa oczywisty wniosek, że odnoszą się one również do wynagrodzenia zasadniczego.Powyższe rozważenia doprowadziły Sąd Najwyższy do wniosku, że jeżeli w porozumieniu płacowym przyjęto wyższą podstawę wyliczenia nagrody jubileuszowej za zakładowy staż pracy od najniższego wynagrodzenia i za podstawę tę uznano wynagrodzenie zasadnicze i jeżeli w tymże porozumieniu nie określono okresu bądź daty, z jakiej przyjmuje się to wynagrodzenie dla obliczenia wysokości nagrody, lecz zawarto w nim ogólne odesłanie do przepisów powszechnie obowiązujących - to przy obliczaniu nagrody jubileuszowej za okres zatrudnienia w danym zakładzie przyjmuje się wynagrodzenie zasadnicze pracownika z daty wypłaty nagrody, a gdy jest to dla pracownika korzystniejsze - z daty nabycia prawa do nagrody.Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną, gdyż zaskarżony wyrok, mimo lakonicznego uzasadnienia, w ostatecznym wyniku odpowiada prawu (art. 422 § 1 k.p.c.). Wprawdzie istnieje wątpliwość, czy wynagrodzenie powoda z kwietnia 1989 r. - jak to przyjął Sąd Wojewódzki - było wynagrodzeniem z daty wypłaty nagrody jubileuszowej, ale to nie jest objęte rewizją nadzwyczajną, dlatego pozostaje poza zakresem rozważań Sądu Najwyższego. Jak już bowiem wynikało z części historycznej uzasadnienia, Minister nie dlatego kwestionuje wyrok, że przyjmuje on wynagrodzenie zasadnicze z daty wcześniejszej, niż nastąpiła wypłata nagrody jubileuszowej, lecz dlatego, że uważa, iż tą datą powinien być dzień 1 stycznia 1989 r., tj. dzień nabycia przez powoda prawa do nagrody, chociaż od tego dnia wynagrodzenie zasadnicze powoda uległo zwiększeniu i przyjęcie wynagrodzenia z daty nabycia prawa do nagrody byłoby dla powoda mniej korzystne niż z daty wypłaty. Tym samym przyjęcie za podstawę obliczenia nagrody jubileuszowej dla powoda jego wynagrodzenia zasadniczego z daty nabycia prawa do nagrody naruszałoby przepisy powszechnie obowiązujące wyżej cytowane, do których odsyła Porozumienie Płacowe obowiązujące u strony pozwanej.