II C 2520/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii B. o zwrot uiszczonych opłat, na skutek zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 18 kwietnia 1952 r.postanowił zwrócić żalącej się z sumy 263 zł 70 gr wpłaconej dnia 7 lutego 1952 r. w Kasie Sądu Powiatowego w Poznaniu pod poz. 1227 ks. kas. poza kwotą 131 zł 80 gr, przypadającą do zwrotu w myśl postanowienia tego Sądu z dnia 18 kwietnia 1952 r., dalszą sumę w wysokości 131 zł 90 gr.Uzasadnienie faktyczneZofia B. wniosła o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej Kw. nr 2903 na podstawie tymczasowego zarządzenia wydanego w postępowaniu, w którym była zwolniona od kosztów. Po uiszczeniu opłaty w sumie 263 zł 70 gr, od której Sąd Powiatowy uzależnił rozpoznanie wniosku, powódka wystąpiła z żądaniem zwrotu wpłaconej sumy. Sąd Powiatowy zarządził zwrot tylko kwoty 131 zł 80 gr jako pobranej nadmiernie, a wniosek oddalił będąc zdania, że zwolnienie od kosztów przyznane w postępowaniu spornym nie rozciąga się na postępowanie dotyczące wpisu hipoteki przymusowej, bo zwolnienie od kosztów przyznane w postępowaniu rozpoznawczym ma wprawdzie skuteczność także w postępowaniu egzekucyjnym, jednak postępowanie dotyczące wpisu hipoteki przymusowej nie jest takim postępowaniem i opiera się na przepisach prawa o księgach wieczystych w związku z art. 244 i nast. pr. rzecz. Dla poparcia swego stanowiska Sąd Powiatowy powołuje się na taki sam pogląd Sądu Okręgowego.W zażaleniu na powyższe postanowienie Zofia B. domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyznania powódce zwrotu wpłaconych kosztów. Żaląca wyraża zapatrywanie, że sąd prowadzący księgę wieczystą działa przy załatwianiu wniosków o wpis hipoteki przymusowej w charakterze organu egzekucyjnego, że jakkolwiek więc stosuje przepisy o prowadzeniu ksiąg wieczystych, w postępowaniu ma moc obowiązującą art. 531 k.p.c. Żaląca się podkreśla, że pogląd Sądu Okręgowego nie wiąże Sądu Powiatowego i że stanowisko zajęte przez ten Sąd opiera się na naleciałościach z czasu mocy obowiązującej ustaw niemieckich czy pruskich, według których urząd ksiąg wieczystych był jednostką wyodrębnioną, że jednak stanowisko to nie może mieć usprawiedliwienia w obecnej strukturze postępowania w sprawie ksiąg wieczystych, która polega na powierzeniu rozpoznania tych spraw sądom, na skutek czego w postępowaniu przy prowadzeniu ksiąg wieczystych mogą być wykonywane wszelkie czynności wchodzące w zakres czynności sądowych, a więc również czynności egzekucyjne.Sąd Wojewódzki przekazał sprawę do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu ze względu na zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości, czy okoliczność, że art. II pkt 2) przep. wpr. pr. rzecz. i prawo o księgach wieczystych z dnia 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 321) uchylił art. XVII przepisów wprowadzających prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym, uzasadnia przyjęcie, że art. 531 k.p.c. nie rozciąga się na przypadki wpisania hipoteki kaucyjnej z art. 245 pr. rzecz.Uzasadnienie prawneZażalenie jest uzasadnione. O tym, czy chodzi o sprawę egzekucyjną, nie decyduje miejsce, w którym znajdują się przepisy normujące dany stosunek, lecz treść tych przepisów. Normy o hipotece przymusowej zmierzają do ustanowienia hipoteki bez lub wbrew woli wierzyciela na mocy decyzji władzy państwowej, czyli że mają wyraźny charakter norm egzekucyjnych. Że i sama ustawa w ten właśnie sposób pojmuje ich charakter, wynika z tego, że do wpisu hipoteki przymusowej wymaga tytułu wykonawczego w rozumieniu k.p.c. (art. 23 prawa o księgach wieczystych), a więc dokumentu, który w myśl art. 533 k.p.c. stanowi podstawę egzekucji. Egzekucja przez wpis hipoteki przymusowej różni się od egzekucji innego rodzaju nie udziałem innych organów egzekucyjnych, bo jest nim sąd powiatowy, a więc organ przewidziany w art. 515 k.p.c. Odmienne jest samo postępowanie, gdyż nie toczy się w żaden ze sposobów uregulowanych w drugiej części k.p.c., lecz według przepisów prawa o księgach wieczystych o wpisie. Art. XVII przepisów wprowadzających prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym uchylił jednak wszelką wątpliwość, że wpis hipoteki przymusowej stanowi czynność egzekucyjną, chociaż stosuje się w tym przypadku wyjątkowo przepisy postępowania hipotecznego. Okoliczność, że art. XVII uległ uchyleniu przez art. II pkt 2) przep. wprow. pr. rzecz. i prawo o księgach wieczystych, nie zmieniła w niczym dotychczasowego stanu prawnego, albowiem treść uchylonego przepisu nie została usunięta z ustawy, lecz przeniesiona tylko w inne miejsce. I tak dyspozycja, że do wpisu hipoteki przymusowej konieczny jest tytuł wykonawczy, mieści się w art. 23 prawa o księgach wieczystych, a że do wpisu hipoteki przymusowej stosuje się postępowanie przy prowadzeniu ksiąg wieczystych, wynika z umieszczenia przepisów o hipotece przymusowej w prawie rzeczowym i prawie o księgach wieczystych. Jeżeli zaś z przyczyn powyższych postępowanie dotyczące wpisu hipoteki przymusowej powinno być traktowane jako postępowanie egzekucyjne, należy w nim stosować art. 531 k.p.c., czyli że wnioskodawczyni uzyskawszy zwolnienie od kosztów postępowania, w którym został wydany tytuł egzekucyjny, jest zwolniona od kosztów także w postępowaniu dotyczącym wpisu hipoteki przymusowej. Tym samym pobranie od niej opłaty od wpisu nie było usprawiedliwione i opłata ulega zwrotowi, o czym należało orzec na podstawie art. 394 § 3 i art. 386 k.p.c.