II CK 774/04

Sygn. akt II CK 774/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lipca 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Antoni Górski SSN Maria Grzelka w sprawie z powództwa A. S. przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W. Inspektoratowi w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 lipca 2005 r., kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 kwietnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego w P. w części oddalającej powództwo o zapłatę zwaloryzowanego świadczenia z umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci. Rozstrzygnięcie to oparł na następujących aprobowanych ustaleniach Sądu Okręgowego: Rodzice powódki w dniu 30 maja 1989 r. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego Zakładu Ubezpieczeń umowę ubezpieczenia dzieci, udokumentowaną polisą nr (…), wskazując powódkę jako uposażone dziecko. Okres ubezpieczenia 2 wynosił 13 lat, suma ubezpieczenia 500.000 zł, a miesięczna składka 4.500 zł. Pozwany zobowiązał się wypłacić powódce sumę ubezpieczenia wzrastającą corocznie o 66%, a po upływie okresu ubezpieczenia kwotę 4.790.000, 00 zł przed denominacją. Pozwany po urealnieniu sumy ubezpieczenia zaoferował powódce w dniu 28 sierpnia 2002 r. kwotę 803 zł, której powódka nie przyjęła, żądając wypłaty kwoty 170.524,00 zł. Obecnie powódka ma 19 lat ,zdała maturę i zamierza podjąć studia. Mieszka z rodzicami i dwójką rodzeństwa, które także uczy się i wszyscy pozostają na utrzymaniu rodziców. Rodzice posiadają gospodarstwo rolne, które wydzierżawili w zamian za opłacanie podatków. Utrzymują się z renty, pobieranej przez ojca w kwocie 441,58 zł i matkę w kwocie 375 zł oraz z uprawy przydomowego ogródka. Podzielił też Sąd Apelacyjny ocenę jurydyczną Sądu Okręgowego przyjmującą że wysokość zwaloryzowanego świadczenia na kwotę 2.378,16 zł odpowiada przesłankom z art. 3581 § 3 k.c. Kwota ta została wyliczona przy przyjęciu za kryterium waloryzacji średniego wynagrodzenia i realnej wartości składki miesięcznej, przez porównanie stosunku składki do tego wynagrodzenia z daty zawarcia umowy (4.27%) oraz z daty realizacji umowy (0,02%). Sąd Okręgowy nie przyjął za miernik waloryzacji podanego przez powódkę wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, ustalając że nie wskazała ona źródła pochodzenia tego wskaźnika. Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy błędnie zwaloryzował świadczenie od określonej w umowie sumy ubezpieczenia w kwocie 500.000 zł (przed denominacją) zamiast od świadczenia pieniężnego w kwocie 4.790.000 zł uznał jednak, że w ostatecznym wyniku wyrok odpowiada prawu. Powódka w kasacji opartej na obu podstawach wymienionych w art. 3931 pkt 1 i 2 k.p.c. zarzuciła naruszenie przepisu art. 3581 k .c. i art. 5 k.c. przez uznanie przeciętnego wynagrodzenia za miarodajny wskaźnik waloryzacji oraz przyjęcie za podstawę wyliczeń średniego wynagrodzenia za cały rok 1989 r. w kwocie 206.758 zł zamiast za pierwsze półrocze w kwocie 105.264. W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie przepisu art.233 k.p.c. i 328 k.p.c. przez ustalenie sprzecznie z zebranym materiałem, że powódka nie wskazała źródła pochodzenia podanego wskaźnika cen towarów i usług i pominięcie dowodu ze wskaźników GUS. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzutowi naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie można odmówić słuszności. Sąd Apelacyjny przyjmując za własne ustalenia Sądu Okręgowego, aprobował sprzeczne z zebranym materiałem ustalenie , że powódka nie wskazała źródła pochodzenia podanego wskaźnika cen towarów i usług, co spowodowało pominięcie w rozważaniach tego wskaźnika jako miernika waloryzacji. Uszło uwagi Sądów obu instancji, że powódka wskazała w swoim piśmie na k.7 akt, że są to wskaźniki GUS. Nieuzasadniony natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c. Wbrew stanowisku skarżącej konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane tym przepisem. Sąd Apelacyjny jasno i w sposób nie budzący wątpliwości zaaprobował pogląd Sądu Okręgowego i zajął konkretne umotywowane stanowisko co do zasady i wysokości waloryzacji dochodzonego świadczenia z umowy ubezpieczenia. Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 3581 § 3 k.c. Według ugruntowanego poglądu w orzecznictwie istota waloryzacji, także sądowej, oznacza przywrócenie świadczeniom wynikającym z zobowiązań pieniężnych ich pierwotnej wartości (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 grudnia 1999 r., III CKN 489/98, OSNC 2000/7-8/130). Prawidłowa wykładnia tego przepisu w powiązaniu z jego § 1 prowadzi do wniosku, że przedmiotem waloryzacji jest określone sumą pieniężną świadczenie pieniężne stanowiące przedmiot zobowiązania od chwili jego powstania. Jeśli zatem źródłem powstania zobowiązania jest umowa, w której ustalono wysokość świadczenia pieniężnego, to jego wysokość może być zmieniona w drodze waloryzacji sądowej na podstawie przepisu art. 3581 § 3. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że już w dacie zawarcia umowy w 1989 r. strony ustaliły wysokość świadczenia pieniężnego ubezpieczyciela określoną sumą pieniężną 4.790.000 zł przed denominacją, z zastrzeżeniem że spełnienie tego świadczenia nastąpi po upływie okresu ubezpieczenia, tj. po upływie 13 lat. Tak określone świadczenie pieniężne winno być przedmiotem waloryzacji, a nie jak błędnie przyjęły Sądy obu instancji suma ubezpieczenia w kwocie 500.000 zł przed denominacją. Takiemu stanowisku dał wyraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 listopada 2001 r. V CKN 489/00 (OSNC 2002/7-8/104) i pogląd ten Sąd w obecnym składzie podziela. Pogląd ten, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, był znany Sądowi Apelacyjnemu, bowiem 4 stwierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie zwaloryzował świadczenie od sumy ubezpieczenia, zamiast od sumy objętej realizacją umowy, jednakże bez uzasadnionej podstawy przyjął, że wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada przesłankom waloryzacji z art. 3581 § 3 k.c. Nie rozważył też jako miernika waloryzacji podanych przez powódkę oficjalnych wskaźników GUS i poza błędnym przyjęciem przedmiotu świadczenia, błędnie przyjął także przeciętne wynagrodzenie za cały rok 1989 zamiast z daty zawarcia umowy a więc za pierwsze półrocze 1989 r. Z tych przyczyn zaskarżony wyrok uchylono i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania (art. 39313 w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ... (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.98).