II CR 135/72

SentencjaM.W. p/ ŁWP RSW "Prasa" w Ł. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji powoda od wyroku SW z dnia 29 grudnia 1971 r. II C 262/70 Sąd Najwyższy uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 500 zł z odsetkami i sprawę w tym zakresie przekazuje SW w Ł. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego, poza tym rewizję oddala.Uzasadnienie faktycznePowód przytoczył w pozwie, że redakcja czasopisma "Odgłosy" przyjęła jego artykuł pt. "Panorama literacka", który bez porozumienia z nim wydrukowała jako list do redakcji w zmienionym i skróconym kontekście z niewłaściwie zredagowanym a nawet do pewnego stopnia uwłaczającym komentarzem.Ponieważ mimo kilkakrotnych listów i monitów wysłanych przez powoda redakcja nie odpowiadała powód domaga się zobowiązania redakcji "Odgłosów" w Ł. do umieszczenia w tym czasopiśmie sprostowania w formie przeproszenia powoda za wypaczenie tytułu artykułu pt. "Panorama literacka" i zamienienia go na list do redakcji oraz za skróty nie uzgodnione z autorem oraz za niewłaściwy komentarz, a ponadto zasądzenia tytułem wynagrodzenia autorskiego kwoty 500 zł. W piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 1970 r. powód wskazał jako stronę pozwaną łódzkie wydawnictwo RSW "Prasa" i wniósł o wezwanie go w tym charakterze do udziału w sprawie. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc że nadesłany przez powoda materiał nie był, zamówiony przez redakcję, oraz że redakcja nie posiada pisma przewodniego powoda, z którego wynikłoby że nadesłany materiał stanowi artykuł a nie list do redakcji. Ponieważ treść maszynopisu wskazywała na to, że jest to list, redakcja tak potraktowała go i opublikowała po dokonaniu skrótów. Za listy honorarium nie przysługuje.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Na podstawie opinii biegłego W.D., Sąd ustalił, że nadesłany przez powoda tekst nie miał żadnej wartości literackiej, publicystycznej, naukowej, czy artystycznej, wobec czego nie może być przedmiotem ochrony Prawa autorskiego. Poza tym Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie zeznań przesłuchanych świadków, powód w piśmie przewodnim nie zastrzegł, że wydrukowanie jego pracy może nastąpić tylko w formie artykułu, nie domagał się zapłaty honorarium, użyte zaś w tym piśmie słowo "artykuł" stanowi tylko zwykły zwrot werbalny używany przez korespondentów, z którym nie można łączyć żadnych skutków prawnych.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że redakcja mogła potraktować przesłany przez powoda maszynopis jako list do redakcji i opublikować go w odpowiedniej rubryce po dokonaniu niezbędnych skrótów i adiustacji, jak również zaopatrzyć go w odpowiedni komentarz i uwagi. Zamieszczony komentarz redakcji uznał Sąd Wojewódzki za nieuwłaczający powodowi, lecz tylko prostujący popełnione przez powoda błędy, co nie stanowi naruszenia dóbr osobistych powoda.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim, jak to trafnie podnosi skarżący, błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że praca powoda nie posiada walorów utworu literackiego i dlatego nie może być przedmiotem ochrony Prawa autorskiego. Pogląd ten nie znajduje oparcia w zebranym materiale, a w szczególności w opinii biegłego W.D. Wprawdzie w pisemnej opinii biegłego po stwierdzeniu, że "przedmiotem Prawa autorskiego są utwory literackie, naukowe i artystyczne - ich przeróbki i tłumaczenia", znajduje się następne zdanie o brzmieniu: "w tym więc zakresie pismo powoda z żadnej ochrony prawnej nie korzysta", jednakże z tego sformułowania bynajmniej nie wynika, że praca powoda nie jest utworem literackim w rozumieniu art. 1 Prawa autorskiego. Potwierdza to treść zeznania biegłego na rozprawie, w której biegły omawiając ocenę artykułu stwierdza, że o ocenie decyduje wartość publicystyczna, literacka lub naukowa artykuły. Ponieważ jednak praca powoda nie miała tych walorów, trudno ocenić jej wartość. Przeczy to poglądowi Sądu Wojewódzkiego, że praca powoda nie jest w ogóle utworem w rozumieniu art. 1 Prawa autorskiego.Niezależnie jednak od opinii biegłego, uznać należy, że kwestionowany pogląd narusza przepisy Prawa autorskiego. Udzielenie przewidzianej w Prawie autorskim ochrony ustawodawca nie uzależnił od wartości dzieła pod względem literackim, naukowym lub artystycznym. Wynika z tego, że w świetle przepisu art. 1 Prawa autorskiego z ochrony Prawa autorskiego korzysta każdy utrwalony w jakiejkolwiek postaci wytwór indywidualnej myśli człowieka, niezależnie od wartości, jaką obiektywnie reprezentuje, oraz jeżeli nie jest objęty jednym z wyjątków przewidzianych w art. 5 Prawa autorskiego.Bez potrzeby zasięgania opinii biegłego można stwierdzić, że praca powoda, której maszynopis znajduje się w aktach sprawy, spełnia powyższe wymogi. W szczególności praca ta nie stanowi informacji prasowej w rozumieniu art. 5 pkt 3 Prawa autorskiego, a jego treść zawiera refleksje i uwagi krytyczne dotyczące widowiska telewizyjnego. Tego rodzaju utwór, nie wchodząc w zagadnienie jego wartości literackiej czy publicystycznej, w sprawie stanowiska ochrony prawnej nie ma znaczenia, niewątpliwie jest przedmiotem ochrony Prawa autorskiego. Trafnie również kwestionuje skarżący pogląd Sądu Wojewódzkiego, że redakcja uprawniona była do potraktowania i opublikowania pracy powoda jako listu do redakcji. Sąd meriti w sposób niewadliwy ustalił, że powód nadesłał maszynopis wraz z pismem przewodnim, w którym prosił o wydrukowanie "artykułu" wbrew temu ustaleniu Sąd uznał, że wobec braku zastrzeżenia, "wydrukowania pracy jedynie w formie artykułu" użycie w piśmie przewodnim słowa "artykuł" jest tylko zwrotem werbalnym używanym przez korespondentów różnych redakcji, z którym nie można łączyć żadnych skutków prawnych. Taka wykładnia treści pisma przewodniego powoda jest zupełnie dowolna. W związku z powyższymi zarzutami trafnie skarżący kwestionuje oddalenie jego powództwa o zapłatę wynagrodzenia autorskiego. Wobec braku ustaleń co do wysokości należnego honorarium należało w tym zakresie uchylić zaskarżony wyrok. Ponieważ wysokość wynagrodzenia jest uzależniona między innymi od rozmiarów pracy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd meriti ustali, czy redakcja, traktując pracę jako artykuł niezamówiony, była uprawniona do publikowania jego po dokonaniu skrótów. W tej materii należy zasięgnąć opinii biegłego, w celu wyjaśnienia, czy w tym zakresie istnieją i są stosowane jakieś zwyczaje względnie czy redakcja "Odgłosów" nie zamieszczała w czasopiśmie zastrzeżeń, że w nadesłanych, a niezamówionych pracach będzie uprawniona dokonywać skrótów. Gdyby okazało się, że skróty takie były dopuszczalne, wówczas należne powodowi honorarium powinno być obliczone wg rozmiarów pracy publikowanej.Chybiony jest natomiast zarzut rewizji dot. nieuwzględnienia roszczeń powoda z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych.Jak wynika z opinii biegłego, dokonane skróty nie zniekształciły ani treści, ani zasadniczych myśli zawartych w pracy powoda. Przyjmując nawet, że dokonywanie skrótów nie było dopuszczalne, nie można w świetle art. 52 pkt 6 Prawa autorskiego w samym fakcie ich dokonania dopatrywać się naruszenia autorskich dóbr osobistych powoda. Również nie daje podstawy do przyjęcia takiego naruszenia nadanie pracy powoda formy listu do redakcji przez nadanie mu takiego tytułu i umieszczenie w przeznaczonej dla korespondencji czytelników rubryce.Wreszcie nie jest uzasadniony zarzut błędnej oceny treści zamieszczonych uwag krytycznych, które zdaniem skarżącego są dla niego obraźliwe i uwłaczają jego czci.Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska skarżącego. Uwagi są istotnie złośliwe, lecz jak to wynika z opinii biegłego, nie wykraczają poza ramy dopuszczalnej krytyki, jaką spotyka się w prasie. Powód był uprawniony do odparcia zawartych w uwagach zarzutów w sposób równie złośliwy. Dopatrywanie się jednak w powyższych uwagach treści uwłaczającej czci jest zbyt daleko idące i nie znajduje oparcia w zasadach współżycia społecznego.Z tych wszystkich przyczyn rewizja w pozostałej części podlega z mocy art. 387 kpc oddaleniu.