II CR 138/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Warman, S. Piotrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zjednoczonych Przedsiębiorstw Rozrywkowych - Hala Ludowa i Park Kultury w W. przeciwko Janowi B. o 10.113,47 zł, po rozpoznaniu rewizji strony powodowej, od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 21 maja 1956 r.,zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Wrocławia we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrzedmiotem sporu jest suma 10.113,47 zł dochodzona jako odszkodowanie za straty spowodowane przez pozwanego na stanowisku dyrektora Parku Kultury w W. w okresie od 1 maja do 30 września 1954 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i obok zwalczania zasadności przypisywanych mu czynów i zaniedbań zarzucił, że powodowe przedsiębiorstwo nie ma legitymacji czynnej do poszukiwania spornej należności. Pozwany nie był nigdy pracownikiem powoda, albowiem Park Kultury należał do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w W. i tylko wymienione Prezydium mogłoby wystąpić z roszczeniami pochodzącymi z przytoczonego stosunku pracy.Sąd Wojewódzki podzielił zasadność zarzutu braku legitymacji czynnej i powództwo w całości oddalił.Powyższe rozstrzygnięcie oparte jest na następujących ustaleniach:Zjednoczone Przedsiębiorstwo Rozrywkowe w W. przejęło z dniem 1 lutego 1955 r. od Prezydium MRN w W. tereny powystawowe A i B wraz z Halą Ludową, pawilonami, budynkami i inwentarzem. Przejęcie nastąpiło na podstawie zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 27 stycznia 1955 r., wydanego na podstawie uchwały Nr 69 Prezydium Rządu z dnia 6 lutego 1954 r. w sprawie przekazywania zakładów lub ich części między państwowymi jednostkami gospodarczymi ("M. P." Nr A-21, poz. 351).Z treści zarządzenia o przejęciu wynika, że Zjednoczone Przedsiębiorstwo Rozrywkowe nie przejęło przedsiębiorstwa jako całości (zespołu środków, aktywów i pasywów), lecz tylko ściśle wymienione nieruchomości i przedmioty. W tym stanie rzeczy powód nie stał się sukcesorem dawnego Parku Kultury, skoro nie wszedł w ogół jego praw i obowiązków, lecz przejął tylko ściśle określoną część majątku. W rezultacie zarzut braku legitymacji czynnej, prowadzący do oddalenia powództwa, uznany został za trafny.W rewizji powód wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Pozwany domaga się oddalenia rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchwała Nr 69 z dnia 6 lutego 1954 r. reguluje przekazywanie zakładów samodzielnie bilansujących, jak też zakładów, które samodzielnie nie bilansują (§ 6 i 7). Przekazaniu mogą podlegać także części obu wymienionych kategorii zakładów, jeżeli przekazywana część stanowi organizacyjnie wyodrębniony obiekt, jak np. oddział, wydział czy warsztat (§ 5 uchwały i § 1 zarządzenia wykonawczego Ministra Finansów z dn. 7 marca 1954 r., "Mon. Pol." A-24, poz. 392). W razie przekazania wyodrębnionej części zakładu samodzielnie bilansującego, przedmiotem przekazania, czyli obiektem ulegającym przejęciu, nie jest już zakład samodzielnie bilansujący i do trybu takiego przekazania, przejęcia aktywów i pasywów oraz rozliczenia między przekazującym a przejmującym stosuje się przepisy normujące przekazanie zakładu samodzielnie nie bilansującego lub wyodrębnionej organizacyjnie części tego zakładu. Wynika to zarówno z przepisów § 5-7 uchwały Nr 69, jak i przepisów przytoczonego wyżej zarządzenia Ministra Finansów.W żadnym z wyliczonych wyżej i unormowanych w uchwale Nr 69 i zarządzeniu z dnia 7 marca 1954 r. wypadków przekazania zakładów lub ich części przejmujący nie staje się sukcesorem uniwersalnym przekazującego i nie przejmuje wszystkich jego aktywów i pasywów. Zdający się wynikać z motywów zaskarżonego wyroku odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach o przekazywaniu zakładów, ani w innych przepisach prawa. Inaczej przedstawia się zagadnienie w razie połączenia przedsiębiorstw państwowych, dokonanego w trybie przewidzianym w zarządzeniu Przewodniczącego PKPG z dnia 27 stycznia 1951 r. w sprawie łączenia przedsiębiorstw państwowych ("Mon. Pol." Nr A-16, poz. 222). Przepisy tego zarządzenia dają podstawę do wniosku, że przedsiębiorstwo przejmujące staje się w pełni następcą prawnym jednostki włączonej i przejmuje wszelkie jego wierzytelności i długi. W razie natomiast przekazania uregulowanego w uchwale Nr 69 kwestię przejęcia długów i aktualną w niniejszym sporze sprawę przejęcia wierzytelności regulują przede wszystkim przepisy § 6-9 tej uchwały. Przy przekazaniu jednostki samodzielnie bilansującej przejęciu podlegają aktywa i pasywa objęte sporządzonym na dzień przejęcia bilansem tejże jednostki (§ 6 pkt 1). Przy tego rodzaju przekazaniu najczęściej przejęciu ulegną wszystkie aktywa i pasywa, a skutek taki usprawiedliwiony jest ekonomicznie tym, że przekazywany obiekt występował samodzielnie co najmniej w obrocie z jednostkami uspołecznionymi i przechodzi do nowego przedsiębiorstwa w zasadzie z wynikami całości swej działalności gospodarczej. Z powyższego nie można jednak wyciągnąć jeszcze wniosku o sukcesji generalnej, skoro przejęciu nie ulegają aktywa i pasywa nie wykazane w bilansie albo w odrębnym porozumieniu ujawnionym w protokole zdawczo-odbiorczym (§ 9 pkt 1 uchwały).Przy przekazaniu jednostki samodzielnie nie bilansującej (nie zarządzającej wydzielonym majątkiem i nie prowadzącej odrębnej księgowości) sporządza się odrębny bilans przekazania (§ 7 pkt 1 uchwały). Przekazaniu podlegają aktywa i pasywa wykazane w tym bilansie wedle zasad określonych w zarządzeniu Ministra Finansów z dnia 7 marca 1954 r. Obok tego protokół zdawczo-odbiorczy może - tak jak i przy przekazaniu zakładu samodzielnie bilansującego - ustalić, które jeszcze prawa i zobowiązania nie objęte bilansem przechodzą na przekazującego.Omówione przepisy wskazują, że wymienienie wierzytelności w bilansie sporządzonym na dzień przejęcia lub w bilansie przekazania, a także wykazanie wierzytelności w protokole zdawczo-odbiorczym jako przechodzącej na przejmującego, wywiera skutki przelewu (art. 168 k.z.).Sąd Wojewódzki, pomijając przytoczone założenia, dopuścił się zarzucanych w rewizji uchybień procesowych, w szczególności przez nienależyte wyjaśnienie sprawy, a także dopuszczenie do sprzeczności ustaleń z zebranym materiałem dowodowym, skoro dołączony do akt odpis zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki przemawia za tym, że przedmiotem przekazania był zakład, a co najmniej jego część, w rozumieniu przepisów uchwały Nr 69.Powyższe uchybienia prowadzą do uchylenia zaskarżonego wyroku w trybie art. 384 k.p.c. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu Sądowi Powiatowemu (art. 3 ustawy z 18 stycznia 1956 r. - Dz. U. Nr 2, poz. 13).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy powinien ustalić charakter przedmiotu przekazania (ewentualnie w drodze wywiadu w samodzielnym Wydziale Organizacyjnym Min. Kultury i Sztuki) i treść bilansu na dzień przejęcia lub bilansu przekazania. Brak w tym bilansie wierzytelności przeciwko pozwanemu usprawiedliwiłby zarzut, że powodowe przedsiębiorstwo nie nabyło tej wierzytelności, i wobec tego do jej dochodzenia legitymowane byłoby Prezydium MRN we W., ponieważ w załączonym do akt protokole zdawczo-odbiorczym nie ma wzmianki o jakimkolwiek przelewie.W razie stwierdzenia, że powodowe przedsiębiorstwo ma legitymację czynną, aktualne stanie się badanie dalszych twierdzeń pozwu i zarzutów pozwanego.W związku z ustaleniem zaskarżonego wyroku, że przejęciu uległy tylko "ściśle wymienione nieruchomości i przedmioty", należy zbadać, czy podane w zarządzeniu o przekazaniu elementy przejęcia nie stanowią tylko sposobu określenia zakładu (Parku Kultury), podległego Prezydium Rady Narodowej, lub części tego zakładu. Za takim wnioskiem przemawia powołanie w zarządzeniu uchwały Nr 69 oraz sporządzenie bilansu. Przekazanie bowiem samych tylko poszczególnych środków trwałych (a nie zorganizowanej części zakładu) odbywa się w innym trybie i na innych zasadach (uchwała KERM z dnia 27 maja 1949 r. w sprawie przekazywania maszyn, urządzeń technicznych, środków transportowych (…) - "Mon. Pol." Nr A-59, poz. 800, dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i in.).