II CR 1545/54

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Finansowy - Oddział Likwidacyjny we Wrocławiu przeciwko Janowi C. o 8214,93 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 1954 r. zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa żądała w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty 8214,93 zł tytułem wynagrodzenia za użytkowanie urządzeń piekarskich, które pozwany użytkował od 16 sierpnia 1945 r. do 11 lutego 1953 r., i które następnie z uwagi na nieuiszczenie ceny nabycia w kwocie 68072 zł w dawnej walucie zostały przekazane jednostkom gospodarczym sektora państwowego.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki powództwo uwzględnił jedynie w kwocie 20 422 zł.Sąd przyjął, że powództwo oparte jest na przepisie § 23 ust. 5 rozporządzenia Prezydium Rady Ministrów z dnia 16 listopada 1956 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 70, poz. 383) w sprawie zbywania niektórych ruchomości opuszczonych i poniemieckich, w myśl którego strona powodowa może żądać tytułem wynagrodzenia za korzystanie z ruchomości jedynie kwotę w wysokości 10% od ceny nabycia.W rewizji od powyższego wyroku strona powodowa wnosi o jego uchylenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący błędną wykładnię i zastosowanie § 23 ustęp 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 lipca 1946 r. w sprawie zbywania niektórych ruchomości opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. Nr 33, poz. 206) w brzmieniu rozporządzenia Prezydium Rady Ministrów z dnia 16 listopada 1946 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 70, poz. 383).W myśl przepisów ustępów 1, 3 i 5 § 23 rozporządzenia, w wypadku gdy na skutek nieuiszczenia przez nabywcę ruchomości dwóch rat ceny kupna Urząd Likwidacyjny poweźmie decyzję o odebraniu ruchomości od nabywcy, wpłacone raty ulegają zwrotowi po potrąceniu należności za używanie ruchomości w stosunku do czasu ich używania, nie więcej jednak niż 10% ceny kupna. Z przepisów tych wynika, że oznaczenie górnej granicy wynagrodzenia za używanie rzeczy odnosi się do sytuacji, gdy w normalnym toku postępowania administracyjnego Urząd Likwidacyjny na skutek nieuiszczenia rat ceny kupna od umowy sprzedaży odstępuje i bez zwłoki odbiera od nabywcy ruchomości.Z reguły chodzić będzie wówczas o okresy krótkie. Przepis § 23 ust. 5 rozporządzenia nie może mieć natomiast zastosowania w przypadku, gdy Urząd Likwidacyjny mimo odstąpienia od umowy sprzedaży pozostawi ruchomości nadal w posiadaniu i używaniu niedoszłego nabywcy. W takim przypadku powstaje stosunek bezumowny używania cudzej rzeczy i używający obowiązany jest dać odpowiednie wynagrodzenie za korzystanie (por. art. 78 § 3 k.z.).Odmienne stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku prowadziłoby do niczym nie usprawiedliwionego nieodpłatnego korzystania z cudzej rzeczy, co byłoby szczególnie nieuzasadnione, w stosunku do ruchomości stanowiących warsztat pracy przynoszący posiadaczowi dochód będący źródłem jego utrzymania, jak to ma miejsce w sprawie niniejszej.Z powyższej przyczyny zaskarżony wyrok oparty na błędnej wykładni przepisu prawa i wobec braku koniecznych ustaleń nie może być utrzymany i z mocy art. 384 k.p.c. podlega uchyleniu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien wynagrodzenie za korzystanie z ruchomości obliczone na podstawie § 23 ust. 5 cytowanego rozporządzenia uwzględnić za okres czasu do chwili, gdy Urząd Likwidacyjny w myśl obowiązujących przepisów stał się uprawnionym do odebrania od pozwanego ruchomości spornych. Za dalszy okres czasu należy powodowi przyznać wynagrodzenie słuszne, przy czym Sąd Wojewódzki nie jest związany przepisami instrukcji Ministerstwa Finansów powołanej przez powoda i w razie potrzeby winien zasięgnąć opinii biegłego.