II CR 180/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), W. Maruczyński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anny i Krzysztofa P. działających przez matkę Magdalenę P. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O. o zapłatę 1.499 zł na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 2 sierpnia 1971 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 2.VIII.1971 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 1.499 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że prawomocnym wyrokiem została zasądzona na rzecz małoletnich powodów renta alimentacyjna i że w toku egzekucji zaległych alimentów, prowadzonej przeciwko dłużnikowi, komornik wezwał Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w O., aby nie wypłacał dłużnikowi kaucji w kwocie 1.499 zł, lecz aby przekazał ją na poczet alimentów przypadających małoletnim powodom. Strona pozwana jednak decyzją z dnia 16.XII.1970 r. dokonała potrącenia kaucji z przypadającą od dłużnika należnością z tytułu zaległego czynszu, która wynosiła 1.600 zł. Z tych względów, a także dlatego, że komornik nie dokonał w stosunku do strony pozwanej prawidłowego zajęcia przewidzianego w art. 896 k.p.c., Sąd Wojewódzki uznał powództwo o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 1.499 zł za nieuzasadnione.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powodów od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego komornik prawidłowo dokonał zajęcia wierzytelności w trybie art. 896 k.p.c. Jak wynika bowiem z akt egzekucyjnych, komornik wezwał w dniu 25.XI.1970 r. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych jako dłużnika zajętej wierzytelności, aby nie wypłacał dłużnikowi Tadeuszowi P. kaucji mieszkaniowej, lecz aby przelał ją na rachunek komornika.Mylne jest przy tym stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zajęcie powinno było być dokonane w stosunku do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej jako dysponenta kaucji mieszkaniowej. Zarówno bowiem z ogólnych zasad prawa lokalowego, jak i z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1960 r. w sprawie wysokości kaucji oraz warunków wynajmowania lokali mieszkalnych w domach nowych i odbudowanych (jedn. tekst: Dz. U. z 1968 r. Nr 36, poz. 250) wynika, że kaucja zabezpiecza utrzymanie lokalu w należytym stanie, a więc służy wynajmującemu, którym jest w danym wypadku Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych. Nie zmienia sytuacji okoliczność, że wpływy z kaucji są lokowane na specjalnym rachunku w NBP (§ 11 rozporządzenia) oraz że merytoryczne decyzje w sprawie zwolnienia od kaucji, rozłożenia jej na raty itp. należą do organu do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydium rady narodowej (§ 7 rozporządzenia).Mimo jednak że zajęcie wierzytelności zostało dokonane prawidłowo, wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający roszczenie odszkodowawcze powodów jest zgodny z prawem.Z przepisu § 9 ust. 2 cyt. rozporządzenia wynika, że wynajmujący może potrącić z kaucji nie uiszczony przez najemcę czynsz. Wbrew przy tym zarzutom rewizji wezwanie komornika nie zostało przez wynajmującego zlekceważone, albowiem już w dniu 2.XII.1970 r., a więc przed upływem terminu przewidzianego w art. 896 § 2 k.p.c., Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych zawiadomił komornika, że dłużnik zalega z zapłatą czynszu w kwocie 1.600 zł i że wynajmujący zamierza dokonać potrącenia. Jak wynika z dokumentów dołączonych do odpowiedzi na rewizję, oświadczenie o potrąceniu zostało skierowane do dłużnika Tadeusza P. w dniu 16.XII.1970 r.W myśl art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w sprawie niniejszej. Kaucja staje się wymagalna dopiero po wygaśnięciu stosunku najmu (§ 9 rozporządzenia), a więc później niż istniejąca już wcześniej wierzytelność z tytułu zaległego czynszu. Skarżący nigdy zresztą nie twierdzili, aby którakolwiek część zaległego czynszu w łącznej kwocie 1.600 zł powstała po dniu dokonania zajęcia, tj. po dniu 25.XI.1970 r.Nie ma przy tym znaczenia akcentowana w rewizji okoliczność, że wierzytelność, na której korzyść nastąpiło zajęcie, dotyczy należności alimentacyjnych. Przepis bowiem art. 505 pkt 2 k.c., który nie zezwala na umorzenie przez potrącenie wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania, dotyczy wewnętrznego stosunku pomiędzy wierzytelnościami, które mogłyby ulec potrąceniu (w danym wypadku wierzytelnościami z tytułu kaucji i czynszu), a nie wierzytelności, na której rzecz nastąpiło zajęcie.Poza zasięgiem rozważań pozostają również przepisy dotyczące pierwszeństwa zaspokojenia przy podziale funduszów uzyskanych z egzekucji. Skoro bowiem wierzytelność, która została zajęta, uległa umorzeniu przez potrącenie i nie istnieje, nie wchodzi ona do planu podziału funduszów i bezprzedmiotowe jest rozważanie kolejności zaspokajania.W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że okoliczność, iż wierzytelność z tytułu kaucji mieszkaniowej została zajęta na zaspokojenie należności alimentacyjnych, nie stoi na przeszkodzie do potrącenia jej z wierzytelnością z tytułu zaległego czynszu, jeżeli ta ostatnia wierzytelność stała się wymagalna przed dokonaniem zajęcia.W niniejszej sprawie z okoliczności wynika, że zaległy czynsz był wymagalny przed dokonaniem zajęcia. Nie było więc żadnych przeszkód, aby wynajmujący dokonał potrącenia zaległego czynszu z kaucją. Rezultatem potrącenia stało się umorzenie obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.), którą w tym wypadku była kaucja. Skoro więc wierzytelność z tytułu kaucji została umorzona, zajęcie dokonane przez komornika stało się bezprzedmiotowe i nie może rodzić żadnych roszczeń na rzecz strony powodowej.Z tych przyczyn na mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.