II CR 199/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Kołakowski (spr.).Sędziowie SN : Ł.Grygołajtys, T. Ładykowski.Protokolant: M. Czarnecka.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 1987 r. sprawy z powództwa Zrzeszenia Pszczelarzy "A." w K. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej o P. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 17 lutego 1987 r., oddala rewizję i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej spółdzielni kwotę zł 1.000 (jeden tysiąc) tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowe regionalne Zrzeszenie Pszczelarzy "A.", powołując się na to, iż jest ogólnokrajową organizacją pszczelarzy producentów, domagało się w pozwie o ochronę dóbr osobistych, zobowiązania pozwanej Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w P. do odwołania publicznie na łamach dziennika "Głos Wielkopolski" nieprawdziwych wiadomości o ziołomiodach, jakoby były one syropem cukrowym z dodatkiem naparu z ziół. W uzasadnieniu tego żądania wskazano, że strona pozwana bez jakiegokolwiek powodu wszczęła przeciwko powodowemu zrzeszeniu kampanię prasową w celu poderwania zaufania do ziołomiodów, w toku której opublikowała - nieprzyjazne stanowisko spółdzielni dla powoda w tygodniku "Wprost" zamieszczając wypowiedzi wiceprezesa pozwanej - a po krótkim czasie ukazał się artykuł w "Głosie Wielkopolskim", w którym zawarto sformułowanie, że "w ocenie organoleptycznej produkt ten można sklasyfikować jako syrop cukrowy z dodatkiem naparu z ziół".Po przeprowadzeniu obszernego postępowania dowodowego, w tym dowodu z opinii biegłego, Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, uznając iż w świetle dowodów przedstawionych przez stronę powodową nie zostało wykazane, aby naruszenie dobrego imienia powodowego zrzeszenia w ogóle nastąpiło. Wypowiedź pozwanej na łamach "Głosu Wielkopolskiego" na temat ziołomiodów, a w szczególności sformułowanie oceny organoleptycznej, nie zawiera żadnych elementów obraźliwych, a ponadto jest prawdziwa. Pozwana poprzedziła swoją wypowiedź specjalistycznymi, rzetelnymi badaniami, których wyniki zostały potwierdzane przez biegłego. Brak też jakichkolwiek podstaw do ustalenia, aby pozwana prowadziła kampanię prasową przeciwko powodowi w celu poderwania zaufania do ziołomiodów, gdyż jej wypowiedzi były publikowane nie z jej inicjatywy, a ich treść była rzetelna i rzeczowa. Zdaniem tego Sądu, nawet gdyby - niezależnie od tej oceny - przyjąć, iż wypowiedź pozwanej na temat ziołomiodów naruszyła dobre imię powoda, to i tak roszczenie nie mogłoby być uwzględnione wobec braku bezprawności działania. Pozwana bowiem badała ziołomiody w ramach swoich statutowych uprawnień i prasie udzielała wypowiedzi na żądanie czytelnika w trosce o rzetelną informację konsumentów, a tym samym w trosce o interes społeczny.W rewizji od tego wyroku powodowe zrzeszenie, na podstawach z art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c., wniosło o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę i orzeczenie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu uznano stanowisko Sądu Wojewódzkiego za nietrafne, gdyż informacja, że ziołomiód jest syropem cukrowym z domieszką naparu z ziół wprowadza konsumenta w błąd i - odbierana dosłownie - "wywołuje w czytelniku błędny obraz o ziołomiodzie, jak też narusza dobre imię producenta".Podanie do publicznej wiadomości nieprawdziwych danych przez opublikowanie oceny dyskwalifikującej ten produkt w oczach czytelnika - ewentualnego przyszłego konsumenta, było działaniem bezprawnym i naruszyło dobro, które z mocy art. 24 k.c. podlega ochronie. Problem ziołomiodów stał się przedmiotem dyskusji na łamach prasy, w toku której znalazło się także stwierdzenie jednej z autorek, iż wyczytała, "że ziołomiody są jednak nową odmianą miodu". W tej sytuacji oddalenie powództwa nie jest zasadne.Nie znajdując podstaw do uwzględnienia tej rewizji Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Strona powodowa, zarówno w pozwie, jak i w toku postępowania przed Sądem I instancji, w istocie nie określiła, jakie jej dobro jako osoby prawnej zostało naruszone, ograniczając się do zarzutu, że "stwierdzenie Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej jest obraźliwe, zmierzające do likwidacji działalności "A." i narażające "A." na niewspółmierne straty".Odpowiednie - według art. 43 k.c. - stosowanie przepisów art. 23 i 24 k.c. do osób prawnych wymaga oceny, czy przedmiotem żądanej ochrony jest dobro, które istotnie może przysługiwać tym swoistym podmiotom. Z istoty rzeczy bowiem szereg dóbr niemajątkowych wiążących się z osobowością człowieka nie może występować po stronie osoby prawnej, jak choćby te, które wiążą się z przeżyciami psychicznymi. Niemożliwe jest wiec przyjęcie, że osobie prawnej przysługuje ochrona jej godności osobistej przed obrazą czy podobnymi naruszeniami.Strona powodowa przedmiotem ochrony czyniła w sprawie ziołomiody, dopiero w rewizji nawiązując, że wypowiadanie krytycznych ocen o tym produkcie, mogących wprowadzić potencjalnych nabywców w błąd co do ich rzeczywistych walorów, a więc podważających zaufanie do ziołomiodów, narusza dobre imię zrzeszenia, jako producenta. Do takiego rozumienia istoty sporu strona powodowa dostosowała także swoje żądanie, domagając się "odwołania nieprawdziwych wiadomości o ziołomiodach, jakoby były one syropem cukrowym z dodatkiem naparu z ziół". Nie wskazała więc nawet własnego dobra podlegającego ochronie i nie uczyniła go przedmiotem żądania. Nie twierdziła też w szczególności, że nazwa ziołomiód związana jest wyłącznie z jej firmą jako zrzeszeniem jego producentów, a więc może stanowić element ściśle ją indywidualizujący jako osobę prawną. Przeciwnie - powodowe zrzeszenie akcentowało w istocie elementy natury czysto majątkowej (w tym kierunku przygotowując pierwotnie proces - por.: treść pełnomocnictwa na k.2 i materiały zebrane w złożonej Sądowi teczce dokumentów), traktując pozew, jako przeciwstawienie się zamiarom likwidacji gospodarczej działalności "A." i narażeniem go na "niewspółmierne straty". Ze złożonych przez nią dowodów wynika, że ziołomiodami zajmowały się także inne podmioty, m.in. Przedsiębiorstwo Polonijno-Zagraniczne TWD "M." (k.1 teczki dokumentów).W tych okolicznościach uznać należy, że - przede wszystkim - brak jest w sprawie dobra powodowego zrzeszenia podlegającego ochronie na podstawie art. 23 i 24 w zw. z art. 43 k.c. Żądanie ustalenia przez sąd prawdziwości ocen co do walorów smakowych produktu (ziołomiodu), nie mieści się w ochronie dóbr osoby prawnej zrzeszającej część jego producentów.Ubocznie więc tylko należy stwierdzić, iż Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nawet gdyby oceny ziołomiodu pośrednio powiązać z "dobrym imieniem" powodowego zrzeszenia, to także brak podstaw do przyjęcia, iż wykonanie przez pracowników strony pozwanej wynikającego z prawa prasowego (por.: art. 4, 6 i 11 tego prawa) obowiązku udzielenia informacji i opinii w związku z przekazanym przez redakcję listem czytelnika, stanowić mogło naruszenie tego dobra. Stwierdzenia zawarte w kwestionowanej publikacji zostało przez powodowe zrzeszenie przedstawione na użytek procesu w wersji odbiegającej od rzeczywistej treści. M. H. w odpowiedzi do redakcji "Głosu Wielkopolskiego" przytoczonej w numerze z dnia 5 lutego 1985 r. nie twierdziła bowiem, iż ziołomiód jest syropem - jak to powołuje strona powodowa - a jedynie, iż "w ocenie organoleptycznej produkt ten można sklasyfikować jako syrop cukrowy z dodatkiem naparu z ziół". Równolegle potwierdziła również zamieszczone w tej publikacji wyjaśnienie przedstawiciela powodowego zrzeszenia, iż jest to produkt uzyskiwany w wyniku podawania pszczołom pożywki stanowiącej roztwór cukru z dodatkiem wyciągu z ziół.Trafnie również przyjął Sąd Wojewódzki, że udzielenie prasie odpowiedzi opartej na przeprowadzonych badaniach, zmierzającej m.in. do uzupełnienia zgodnie z prawdą niepełnych materiałów reklamujących ziołomiody w toku aktywnej ich promocji handlowej, miało na celu rzetelne poinformowanie konsumentów, a więc było działaniem podjętym w interesie społecznym, co wyłączałoby bezprawność działania. Istotnie bowiem przyczyniło się to do wyjaśnienia, że ziołomiód nie jest "naturalnym produktem pszczelim" (ulotka powodowego zrzeszenia) w tym znaczeniu, że jest to miód wytwarzany przez pszczoły z nektaru ziół, a jest to jedynie produkt miodopodobny o odmiennym od miodu sposobie uzyskiwania i składzie chemicznym (por.: wspólne pismo prezesa Zarządu powodowego zrzeszenia i prezesa Zarządu Polskiego Związku Pszczelarskiego na k.32 akt.).Z tych względów i na podstawie art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.