II CR 241/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Wasilkowska, H. Ciepła.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ogólnokrajowej Spółdzielni Turystycznej "Gromada" Oddział Okręgowy w S. przeciwko Adamowi B. o 110.327 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 23 marca 1979 r.,1) uchylił zaskarżony wyrok w części uchylającej nakaz zapłaty i oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 29.407 zł z odsetkami oraz rozstrzygającej o kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego;2) poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrzy zawieraniu w dniu 3 maja 1975 r. umowy, w której "na warunkach zlecenia" przy zastosowaniu zryczałtowanej odpłatności powodowa Spółdzielnia powierzyła Romualdowi J. prowadzenie w M. przy ulicy Polnej na polu namiotowym baru uniwersalnego, Romuald J. złożył wystawiony przez siebie weksel in blanco żyrowany przez Zbigniewa F. i pozwanego Adama B. wraz z deklaracją, w której - przyjmując na siebie w tym zakresie solidarną odpowiedzialność - upoważnili oni tę Spółdzielnię do wypełnienia go sumą odpowiadającą wysokości szkody, jaką ona poniesie w razie nienależytego wykonania umowy agencyjnej.Na podstawie tego weksla uzupełnionego sumą wekslową 110.327 zł - lecz nie puszczonego w obieg - Państwowe Biuro Notarialne w Szczecinie wydało nakaz zapłaty, w którym zobowiązało dłużników do zapłaty powodowej Spółdzielni sumy wekslowej z odsetkami i kosztami. Wskutek późniejszych wpłat zadłużenie wystawcy weksla zmniejszyło się do kwoty 37.911 zł. Mając na uwadze, że mieszczące się w nim kwoty 1560 i 6944 zł nie stanowią długu związanego bezpośrednio z rozwijaniem przez Romualda J. działalności agencyjnej, a co do pozostałej kwoty 29.407 zł powodowa Spółdzielnia nie udowodniła, czy i w jakim zakresie owa kwota odpowiada zadłużeniu związanemu z prowadzeniem przez wystawcę baru uniwersalnego, czy też innego, rachunkowo nie wyodrębnionego punktu gastronomicznego, w uwzględnieniu zarzutów pozwanego Adama B. Sąd Wojewódzki uchylił w całości nakaz zapłaty i powództwo oddalił.W rewizji opartej na podstawach z art. 368 pkt. 3, 4 i 5 k.p.c. strona powodowa wnosiła o uchylenie albo zmianę zaskarżonego wyroku do kwoty 37.911 zł i o utrzymanie w mocy w tym zakresie nakazu zapłaty także co do pozwanego Adama B.Rewizja jest uzasadniona tylko częściowo.Nie jest trafny zarzut, iż sprzecznie z zebranym materiałem Sąd Wojewódzki ustalił, że uzupełnienie przez wekslobiorcę weksla in blanco sumą 8504 zł przekracza granice zakreślone w porozumieniu dla odpowiedzialności wekslowej pozwanego Adama B. Przecież z umowy i z dokumentów do niej dołączonych nie wynika obowiązek powodowej Spółdzielni zapewnienia agentowi - mającemu stałe miejsce zamieszkania w M. - mieszkania na czas prowadzenia baru uniwersalnego w pobliżu tego punktu gastronomicznego. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że zaległość czynszowa w kwocie 1560 zł za zajmowane przez agenta mieszkanie w domu "Rybitwy" nie ma charakteru szkody, jaką Spółdzielnia poniosła wskutek nienależytego wykonywania przez wystawcę weksla umowy agencyjnej, i jako taka nie mieści się w zabezpieczeniu wekslowym. Z faktu, iż w kalkulacji, w wyniku której ustalono zysk brutto, jaki może wystawcy weksla przynieść prowadzenie baru uniwersalnego, przewidziano już koszty zakwaterowania zatrudnionych przez niego pracowników zamiejscowych, także nie wynika dowolny wniosek, że odpłatność wymagana od agenta za oddany mu do dyspozycji dom campingowy o 4 miejscach noclegowych nie jest wprost związana z wykonywaniem przez niego umowy agencyjnej. W zakresie bowiem zabezpieczenia wekslowego mogłaby się mieścić kwota 6944 zł tylko wtedy, gdyby faktycznie w tym domu agent zakwaterował zatrudnionych przez siebie pracowników zamiejscowych. Tym samym, jeśli zeznania świadka Wandy S. pozwoliły ustalić, że spośród trzech zatrudnionych przy prowadzeniu baru uniwersalnego pracowników zamiejscowych dwóch mieszkało w M. gdzie indziej, a powodowa Spółdzielnia nie udowodniła, iż trzeci z nich zajmował wówczas jedno miejsce w domu campingowym, rewizja nie może skutecznie zwalczać wniosku, że uzupełnienie przez nią weksla in blanco dalszą kwotą 6914 zł, odpowiadającą odpłatności za wykorzystywany przez wystawcę dom campingowy, nastąpiło z przekroczeniem granic zakreślonych w deklaracji wekslowej dla odpowiedzialności wekslowej pozwanego Adama B.Uchylając nakaz zapłaty wobec zasadności obrony dłużnika wekslowego Adama B. i oddalając w stosunku do niego powództwo o kwotę 8504 zł, Sąd Wojewódzki nie naruszył także przepisów prawa materialnego (art. 10, 17, 101 i nast. pr. weksl.).Rewizję zatem powodowej Spółdzielni, jeśli tego dotyczyła, oddalono (art. 388 § 1 k.p.c.).Uzasadniony jest już jednak zarzut przedwczesności uznania, iż pozwany wykazał i to, że uzupełniając weksel in blanco sumą 29.407 zł, także powodowa Spółdzielnia przekroczyła granice upoważnienia udzielonego jej w deklaracji wekslowej. Mimo zaprzeczenia można było w świetle zebranego materiału przyjąć, że przez okres 2-3 tygodni w sezonie 1975 r. Romuald J. prowadził - jako filię baru uniwersalnego - punkt gastronomiczny (bufet) na campingu świetlicy "Pomeranii". Jednakże prawidłowe wnioski co do tego, czy przy utrzymaniu dotychczasowej zryczałtowanej formy rozliczenia agenta zabezpieczenie wekslowe obejmuje także tę - nie odprowadzoną przez niego z racji prowadzenia baru uniwersalnego - kwotę 29.407 zł, można było wyprowadzić dopiero po wyjaśnieniu, czy poszerzył on w ten sposób swoją działalność o ten drugi punkt gastronomiczny samowolnie, czy też na zlecenie powodowej Spółdzielni.Nie mając obowiązku bieżącego kontrolowania agenta, prowadzącego na swoje ryzyko powierzony mu w umowie punkt gastronomiczny, powodowa Spółdzielnia nie może być obciążana konsekwencjami takiego samowolnego działania, które - angażując część zysków osiąganych z tej placówki - mogło doprowadzić do powstania u niej szkody w postaci niewywiązania się przez agenta z obowiązku odprowadzenia reszty odpłatności, zastrzeżonej dla niej w umowie agencyjnej. Tego rodzaju szkoda bowiem mieści się w pojęciu szkody z powodu nienależytego wykonania przez wystawcę weksla in blanco umowy agencyjnej, a przed taką szkodą zabezpieczyła się powodowa Spółdzielnia, przejmując od agenta weksel gwarancyjny. Okoliczność zatem, że agent prowadził przez pewien czas i drugi, samowolnie przez siebie zorganizowany punkt gastronomiczny, nie może sprzeciwiać się przyjęciu, że owa kwota 29.407 zł, jako szkoda w rozumieniu powyższym, mieści się w zabezpieczeniu wekslowym udzielonym przez pozwanego Adama B.W sytuacji odmiennej, a więc gdyby się okazało, że ten drugi punkt uruchomiono na zlecenie powodowej Spółdzielni, znalazłaby już zastosowanie zasada, w myśl której porozumienie co do uzupełnienia weksla gwarancyjnego in blanco dotyczy objęcia przez agenta danej placówki gastronomicznej, weksel ten więc nie zabezpiecza - w razie braku dodatkowego porozumienia w tym przedmiocie - przyszłych pretensji wekslobiorcy względem agenta z powierzonego mu później - w ramach dotychczasowej odpłatności do prowadzenia w innym lokalu - punktu filialnego tej placówki. Poszerzenie bowiem w ten sposób zakresu obowiązków agenta, jako połączone nie tylko z potrzebą angażowania przez niego środków pieniężnych w punkt filialny, lecz także ze zmniejszeniem nadzoru nad główną placówką, mimo pozostawienia bez zmian dotychczasowej zryczałtowanej odpłatności zwiększa ryzyko nienależytego wywiązania się przez niego z obowiązków wziętych na siebie w związku z objęciem baru uniwersalnego ponad te, jakie mieli pozostali dłużnicy wekslowi na uwadze, udzielając zabezpieczenia wekslowego. Wykazanie więc przez pozwanego Adama B., że powodowa Spółdzielnia po dniu 3 maja 1975 r. zwiększyła w ten sposób zakres dotychczasowych obowiązków Romualda J., zaktualizowałoby ciężar udowodnienia przez nią, że włączona do sumy wekslowej kwota 29.407 zł jest taką jej szkodą, na której powstanie nie wywarło żadnego wpływu zaangażowanie się wystawcy weksla gwarancyjnego w prowadzenie w innym lokalu bufetu dla "Pomeranii" (art. 6 k.c.).Z tego punktu widzenia jednak sprawa nie została wyjaśniona. Zaprzeczenie przez powodową Spółdzielnię temu, by w porozumieniu z nią Romuald J. uruchomił bufet dla "Pomeranii", nakazywało Sądowi Wojewódzkiemu zwrócenie się do "Pomeranii" o udostępnienie korespondencji prowadzonej ze stronę powodową w związku z organizowaniem dla niej bufetu, a w razie jej braku - o wskazanie mogących być przesłuchanymi w charakterze świadków tych pracowników, którzy rokowali w tej sprawie ze strony "Pomeranii" i powodowej Spółdzielni.Nie była także zadowalająca aktywność Sądu w celu ustalenia adresu Romualda J., który - jak można uważać - nie wyjechał na stałe z kraju. Dopiero bowiem wtedy, gdy twierdzenia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie zostaną w ten sposób udowodnione, o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy decyduje rozkład ciężaru dowodu. Uchybienia te konkretyzują podstawę rewizyjną z art. 368 pkt. 3 k.p.c.Dlatego wyrok oddalający powództwo o zapłatę kwoty 29.407 zł uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.), orzekając o kosztach postępowania rewizyjnego w myśl art. 393 § 1, 108 § 2 k.p.c.