II CR 269/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Trybulski. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), Z. Świda.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mieczysława Z. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w G. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 10 lutego 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo ponad 60.713 zł z odsetkami oraz w częściach orzekających o opłatach sądowych, wydatkach oraz kosztach zastępstwa adwokackiego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej, poza tym oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy uchylając wyrok oddalający powództwo podniósł m.in., że stosownie do dyspozycji § 67 i 68 rozporządzenia z dnia 24 listopada 1959 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu środków chemicznych w rolnictwie (Dz. U. z 1960 r. Nr 1, poz. 4) funkcjonariusze strony pozwanej powinni byli powiadomić o dniu opylania plantacji rzepaku naczelnika gminy, a w okolicznościach sprawy - także posiadacza pasieki, tj. powoda, skoro zaś nie zadośćuczynili obowiązkowi zawiadomienia powoda i wyrządzili mu szkodę, strona pozwana ponosi odpowiedzialność za tę szkodę.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki zgodnie z opinią biegłego przyjął, że strona pozwana wyrządziła powodowi szkodę w wysokości 121.425 zł. Jednakże przez to, że powód nie zgłosił swojej pasieki w Urzędzie Gminy i stąd jej naczelnik nie mógł powiadomić go o dniu opylania, powód w 1/10 przyczynił się do powstania szkody. Toteż Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda 109.283 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie wiążą oceny i wskazania zawarte w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego (art. 389 k.p.c.). Stąd sprzeczne z nimi zarzuty, jako bezprzedmiotowe, nie wymagają omówienia.Ze względu na konieczność opylania roślin kwitnących funkcjonariusze strony pozwanej powinni byli dodatkowo zawiadomić powoda o dniu opylania (§ 68 rozporządzenia), przy czym dla przekonania się, że powód nie został zawiadomiony, wystarczyło wysłuchać odpowiedzi kierownika PGR i postąpić stosownie do treści tej odpowiedzi. Gdy więc do szkody doszło wskutek dalszych zdarzeń, okoliczność, że powód nie zgłosił swojej pasieki w Urzędzie Gminy, nie pozostaje w normalnym związku przyczynowym ze szkodą, a tym samym nie uzasadnia przyczynienia się powoda do jej powstania.Biegły zaopiniował, iż także przy stanowisku komisji z dnia 27.IV.1974 r. co do wytrucia 30%, a nie 80% pszczół powoda, wytrucie to spowodowało takie osłabienie roi, że przy szczególnie niekorzystnych warunkach klimatycznych w 1974 r., powód stracił szansę zebrania miodu. Przeto zarzut, iż ocena komisji z dnia 27.IV.1974 r. co do 30% "jest bliższa prawdy", musi być uznany za bezprzedmiotowy. Gdyby więc na powodzie nie ciążył obowiązek zabezpieczenia pszczół przed zatruciem, strona pozwana odpowiadałaby za szkodę w wysokości 121.425 zł.W ostatnio poruszonej kwestii (a wskazanej już w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego) Sąd Wojewódzki zauważył, iż "pszczelarz musi się liczyć z koniecznością stosowania w rolnictwie każdego roku owadobójczych środków chemicznych". Stanowisko to odpowiada okolicznościom sprawy, pasieka powoda znajduje się bowiem w pobliżu dużego pola rzepakowego, a uprawa rzepaku w takich rozmiarach wymaga corocznego stosowania środków chemicznych. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest wyrazem ogólniejszej myśli, mianowicie, że posiadacz pasieki musi godzić się z pewnymi skutkami konieczności stosowania owadobójczych środków chemicznych w rolnictwie, podobnie jak np. mieszkaniec miasta musi ponosić w pewnym zakresie skutki hałasów czy zanieczyszczenia powietrza.Ustawowym wyrazem wspomnianej myśli są postanowienia § 67 i 68 wyżej powołanego rozporządzenia co do zawiadamiania posiadaczy pasiek o dniu i miejscu przeprowadzenia zabiegu ochrony roślin. Otóż zawiadomienia dokonuje się w celu uniknięcia zatruć pszczół (§ 67 rozporządzenia), w celu zabezpieczenia ich przed tym zatruciem (§ 68 rozporządzenia). W razie więc zawiadomienia posiadacza pasieki o dniu i miejscu przeprowadzenia owadobójczego zabiegu ochrony roślin posiadacz pasieki ma obowiązek tak zabezpieczyć pszczoły, żeby nie uległy one zatruciu, zatem - żeby nie dokonywały wylotów po pożytki.Posiadacz pasieki powinien prowadzić ją zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki. Stąd obowiązany jest przystosować pasiekę do wspomnianych wymagań, w szczególności tak ją urządzić czy zorganizować, żeby na obszarze, na którym został zastosowany owadobójczy środek ochrony roślin, pszczoły w czasie działania tego środka nie dokonywały wylotów po pożytki. Stan pasieki odpowiadającej wspomnianym wymaganiom może być osiągnięty w drodze różnych wydatków, zwłaszcza inwestycyjnych, np. wprowadzenia lekkich uli, których koszt przewiezienia poza miejsce, w którym został zastosowany środek chemiczny, byłby stosunkowo niski, wynajęcia stodoły, w której ule byłyby umieszczone, zakupienia stosownych siatek itp.Gdyby nastąpiło zawiadomienie posiadacza pasieki o dniu i miejscu zastosowania owadobójczego środka ochrony roślin, to musiałby on ponieść z własnego majątku wchodzące w rachubę wydatki, przy czym im mniejsze okazałyby się jego wydatki inwestycyjne, tym większe mogłyby być straty w samych pszczołach, np. wskutek ich przegrzania. W razie zaś niezawiadomienia posiadacza pasieki o dniu i miejscu przeprowadzenia zabiegu, przeprowadzenie tego zabiegu tak jak gdyby pszczoły nie dokonywały wylotów po pożytki i wyrządzenia przez to szkody, posiadacz pasieki nie poniósł wydatków i strat, które poniósłby, gdyby został powiadomiony o zabiegu. Te więc nieponiesione przez posiadacza pasieki wydatki i straty, tj. jego korzyści, ulegają zaliczeniu na wyrządzoną mu szkodę, zatem o te korzyści jego szkoda jest niższa.Z przedstawionego punktu widzenia Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił sprawy. Jednakże w jej okolicznościach, już zasady doświadczenia życiowego pozwalają na zajęcie stanowiska, że gdyby powód wywiózł pasiekę lub postąpił w inny odpowiedni sposób, to jego wydatki i straty w pszczołach nie przekroczyłyby połowy wyrządzonej mu szkody. Stąd jedynie w części uwzględniającej powództwo ponad 60.713 zł wyrok ulega uchyleniu.Orzeczono więc jak w sentencji.