II CR 395/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bielecki. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Andrzeja K. przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektoratowi Sanitarnemu we W. o rentę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 1982 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePozwany Skarb Państwa przyznał, że przed wyjazdem w dniu 21.IX.1978 r. do Nigerii funkcjonariusze Wojewódzkiego Inspektoratu Sanitarnego we W. zaszczepili powoda Andrzeja K. tylko przeciwko cholerze, żółtej gorączce i ospie oraz nie zaprzeczył także temu, że w kilkanaście dni później zachorował on w Nigerii na poliomyelitis, jak i temu, że choroba Heinego-Mediny pozostawiła u powoda porażenie kończyn dolnych, mięśni klatki piersiowej, pęcherza i jelit. Jako inwalida I grupy, powód pobiera rentę po 8.060 zł miesięcznie, w pozwie zaś - w powołaniu się na zaniedbanie dokonania szczepienia przez funkcjonariuszy tegoż Inspektoratu także przeciw "polio" - żądał od pozwanego Skarbu Państwa uzupełnienia mu renty inwalidzkiej kwotą po 10.000 zł miesięcznie, konkretyzując tam bliżej szkodę. Strona pozwana nie uznała powództwa zarzucając, że obowiązek szczepienia osób wyjeżdżających służbowo do Nigerii nie został poszerzony na chorobę Heinego-Mediny, powód zaś nie zażądał wówczas wykonania u niego szczepienia ochronnego także przeciw tej chorobie. Uznając - zwłaszcza na podstawie przesłuchanego za Skarb Państwa dyrektora Jana S. i wyjaśnienia Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 1.IV.1982 r., obronę strony pozwanej za słuszną, powództwo Sąd Wojewódzki oddalił w całości.W rewizji - powołując podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 3 k.p.c. - powód wnosił o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja jest bezzasadna.Można się zgodzić ze stanowiskiem rewizji, że istnienie u powoda szkody jest oczywiste. Może nie nasuwać zastrzeżeń również pogląd, że nie doznałby on tej szkody, gdyby zaszczepiono go przeciw chorobie Heinego-Mediny przed służbowym oddelegowaniem przez Kombinat Geologiczny "Zachód" w W. do pracy na obszarze Nigerii (art. 361 § 1 k.c.). Powinność wynagrodzenia tej szkody przez Skarb Państwa wyprowadza powód z tego, że funkcjonariusze Państwowej Inspekcji Sanitarnej - wykonując obowiązkowe szczepienia ochronne przeciwko innym chorobom tropikalnym - zaniedbali pouczenia go, że z uwagi na rozmiary "polio" na obszarze Nigerii, celowe by było, aby dobrowolnie poddał się szczepieniu również przeciwko chorobie Heinego-Mediny. W postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim więc problem sprowadzał się przede wszystkim do odpowiedzi na pytanie, czy zachowanie się funkcjonariuszy strony pozwanej cechuje tu bezprawność zaniechania oraz istnienie po ich stronie winy, będące podstawowymi przesłankami odpowiedzialności tego podmiotu na zasadzie art. 417 § 1 k.c.Skarżący nie kwestionuje poglądu, że jeśli szkoda jest wynikiem zaniechania, to do przyjęcia winy funkcjonariusza konieczne jest ustalenie konkretnego obowiązku działania z jego strony. Przyznał on, że zanim wyjechał do tego kraju, uzyskał świadectwo stwierdzające brak - z uwagi na stan zdrowia - przeciwwskazań na udanie się do pracy w Nigerii z adnotacją, że nie ma również "przeciwwskazań" do poddania się szczepieniom ochronnym, którym dana osoba podlega w związku z planowanym wyjazdem" (§ 5 zarządzenia MZiOS z dnia 3 stycznia 1976 r. - Dz. Urz. Nr 1, poz. 1). Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej w piśmie z dnia 1.IV.1982 r. wyjaśniło, że dane ujawniane w Tygodniowym Rejestrze Epidemiologicznym, przekazywanym mu cotygodniowo przez Światową Organizację Zdrowia w Genewie, właściwe są - w myśl międzynarodowych przepisów zdrowotnych - co do tego, przeciwko jakim schorzeniom istnieje obowiązek wykonywania szczepień ochronnych osobom udającym się do danego kraju. Wyciąg z Rejestru Epidemiologicznego, złożony w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, wskazuje, że w dacie wyjazdu powoda do Afryki zalecała Światowa Organizacja Zdrowia wykonanie osobom zamierzającym wyjechać do Nigerii szczepienia ochronne tylko przeciwko cholerze, żółtej gorączce i ospie. W tej sytuacji żadnych zastrzeżeń nie nasuwa wniosek zaskarżonego wyroku, że obowiązek zaszczepienia "z urzędu" powoda przeciw "polio" nie wypływał z przepisów obowiązującego prawa.W związku z tym - zagadnienie ogranicza się do tego, czy można - już w powołaniu się na ogólnie przyjęte zasady współżycia - uczynić funkcjonariuszom służby zdrowia zarzut, że po sprawdzeniu jego stanu zdrowia i wykonaniu mu wówczas obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko innym tropikalnym chorobom nie poinformowali powoda, że z uwagi na sygnalizowane w obcojęzycznej literaturze fachowej epidemiczne rozpowszechnianie się w Nigerii również choroby Heinego-Mediny, powinien rozważyć potrzebę poddania się dobrowolnie szczepieniu także przeciwko tej chorobie. W toku postępowania przed Sądem Wojewódzkim dołączył skarżący do akt wyciąg z opracowania lekarza australijskiego informujący, że na obszarze Nigerii na "polio" stale choruje 200-300.000 ludzi. Za daleko jednak idzie skarżący, podchodząc do zachowania się funkcjonariuszy służby zdrowia od strony najwyższej staranności. Nie ma żadnych przeciwwskazań do zajęcia stanowiska, że funkcjonariusze polskiej służby zdrowia - działając w zaufaniu do rzetelności danych ujawnianych w komunikatach Światowej Organizacji Zdrowia - mogli w tym zakresie poprzestać na danych przekazanych im przez tę Organizację. Zasługuje tym samym na aprobatę wniosek zaskarżonego wyroku, że ogólnie wymagana w takich sytuacjach staranność (art. 355 § 1 k.c.) zakresem swym nie obejmuje powinności śledzenia przez pracowników strony pozwanej w obcojęzycznej literaturze, czy w danym kraju w epidemicznych rozmiarach rozszerza się inna jeszcze choroba zakaźna, aniżeli wskazana w ostatnim komunikacie Światowej Organizacji Zdrowia. Skoro tak, to pomijając dowód z opinii biegłego na stwierdzenie, w jakich rozmiarach choroba Heinego-Mediny była rozpowszechniona na obszarze Nigerii w 1978 r., nie naruszył - wbrew odmiennemu stanowisku rewizji - Sąd Wojewódzki przepisów art. 217, 227 i 316 § 1 k.p.c. Jeśli i ogólnie przyjęte zasady współżycia nie nakładały na funkcjonariuszy strony pozwanej wspomnianej powinności, to skarżący nie może skutecznie zwalczać wniosku zaskarżonego wyroku, że jego szkoda nie pozostaje w związku przyczynowym z bezprawnym zaniechaniem funkcjonariuszy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Powiedziano już bowiem, że zaniechanie - w braku inicjatywy z jej strony - dokonania szczepienia ochronnego osobie oddelegowanej do pracy w tropikalnym kraju jest bezprawne i jako takie może usprawiedliwiać odpowiedzialności Skarbu Państwa za doznaną stąd przez nią szkodę (art. 417 § 1 k.c.) z reguły tylko wówczas jeżeli dotyczy jednej z chorób zakaźnych wskazanych - z zaleceniem dokonywania przeciw tej chorobie szczepień ochronnych osób tam się udających - w Tygodniowym Rejestrze Epidemiologicznym, przekazywanym polskiej służbie zdrowia przez Międzynarodową Organizację Zdrowia.Rewizję powoda więc oddalono (art. 387 k.p.c.).