II CR 419/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), B. Czech.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zbigniewa S. przeciwko 1) Przedsiębiorstwu Transportowemu Budownictwa Drogowego "T". w W. i 2) Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Wojewódzki w P. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 13 lipca 1978 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz powoda koszty postępowania rewizyjnego w kwocie 1.000 zł.Uzasadnienie faktyczneCena detaliczna samochodu m-ki Skoda 105-S została ustalona na kwotę 170.000 zł. W sierpniu 1977 r. powód kupił samochód tej marki - w trybie sprzedaży przyspieszonej (ekspresowej) - za komercyjną cenę 235.000 zł. W wypadku drogowym, spowodowanym w dniu 10.X.1977 r. przez kierowcę pozwanego Przedsiębiorstwa Transportowego Budownictwa Drogowego "T". w W., samochód powoda - mający 3.825 km przebiegu został uszkodzony i nie nadaje się do dalszej eksploatacji. Biegły Witold B. wyjaśnił, że naprawa dokonana kosztem około 88.580 zł mogłaby przywrócić tylko 80% wartości nowego samochodu. Po uszkodzeniu samochód ten przedstawia wartość odpowiadającą około 100.000 zł.Szkoda powoda jest następstwem czynu niedozwolonego pracownika pozwanego Przedsiębiorstwa, za którą w ramach obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych ponosi odpowiedzialność także pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń. Ustaliwszy na podstawie opinii biegłego, że nie ma możliwości nabycia podstawowych części zamiennych koniecznych do naprawy oraz że naprawa nie jest w stanie przywrócić pełnej sprawności technicznej samochodu, Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 135.000 zł stanowiącą różnicę między uiszczoną ceną nabycia a wartością samochodu po uszkodzeniu.W rewizji pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, zarzucając, że: a) przyznanie odszkodowania w pieniądzu przed wyjaśnieniem możliwości naprawy samochodu było przedwczesne, b) przyjęcie ceny komercyjnej - zamiast detalicznej - za podstawę określenia wysokości odszkodowania narusza przepis art. 363 k.c.Rewizja jest bezzasadna.Powód wybrał (art. 363 § 1, art. 365 k.c.) odszkodowanie w pieniądzu. Przyznanie środków pieniężnych, umożliwiających mu nabycie nowego pojazdu, tylko wtedy można by było uznać za właściwy sposób wyrównania szkody, gdyby się okazało, że w aktualnych warunkach naprawienie uszkodzonego samochodu napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Naprawienie szkody polega na wyrównaniu uszczerbku, zaistniałego w majątku poszkodowanego. Wynika z tego, że tylko takie przywrócenie stanu poprzedniego zrekompensowałoby powodowi doznaną szkodę, które by doprowadziło do tego, że po dokonanej naprawie stan samochodu pod każdym względem (stan techniczny, wartość użytkowa, części zamienne, estetyka itp.) odpowiadałby stanowi tego pojazdu sprzed wypadku. Tymczasem biegły Witold B. wyjaśnił w swojej opinii, że w braku potrzebnych do tego części zamiennych aktualnie powód nie ma możliwości wyremontowania samochodu oraz stwierdził - korygując początkową wypowiedź - że i po prawidłowo wykonanej naprawie wartość tak uszkodzonego samochodu uległaby obniżeniu o 20% (estetyka, stan techniczny). Skoro tak, to mylnie rewizja zarzuca, że - nie sprawdziwszy z urzędu w Polmozbycie informacji biegłego co do niemożności nabycia nadwozia do tego typu samochodu - przystąpił Sąd Wojewódzki do wyrokowania zanim sprawa została dostatecznie wyjaśniona. W konsekwencji, nie budzi zastrzeżeń pogląd tego Sądu, że powodowi zdoła wyrównać szkodę tylko taka suma pieniężna, która będzie odpowiadała wartości nowego samochodu tego typu przed wypadkiem, pomniejszonej o jego wartość po wypadku. Strona pozwana nie kwestionuje oznaczenia na 100.000 zł wartości uszkodzonego samochodu. Pozwala to sprowadzić dalszą kontrolę rewizyjną do tego, czy Sąd Wojewódzki nie naruszył przepisów art. 361 § 2 i 363 k.c. biorąc za podstawę ustalenia wartości samochodu sprzed wypadku cenę nabycia uiszczoną przez powoda w sprzedaży przyspieszonej.W art. 361 § 2 proklamuje kodeks zasadę pełnego odszkodowania. Takim zaś jest odszkodowanie zdolne w majątku poszkodowanego przywrócić stan naruszony przez zdarzenie, które wyrządziło szkodę. Tak założony cel może być spełniony tylko wtedy, gdy za podstawę określenia wysokości odszkodowania weźmie się nie tylko rodzaj, lecz także i wielkość szkody (art. 363 § 1 k.c.). W wypowiedzi, że odszkodowanie należy określać według cen z daty ustalenia odszkodowania (art. 363 § 2 k.c.), brak jest jednak wyraźnej wskazówki co do tego, jakie to ceny są miarodajne dla określenia wysokości szkody. Oczywistym jest, że nie będą to ceny spekulacyjne. Jednak w okresie, dopóki popyt na niektóre samochody jeszcze przewyższa ich podaż, występują w obrocie dwojakie ceny urzędowe detaliczne: w sprzedaży zwykłej połączonej nieraz z długoletnim wyczekiwaniem oraz wyższe od tych (szczególne) w przyspieszonej (ekspresowej) sprzedaży samochodów. Nabycie samochodu za cenę szczególną (komercyjną) przynosi kupującemu tę korzyść majątkową, że uzyskuje on możność korzystania z samochodu niezwłocznie po uiszczeniu ceny sprzedaży. Wynika z tego, że uszczerbku w majątku powoda - zaistniałego wskutek uszkodzenia samochodu nabytego w trybie takiej sprzedaży - nie jest w stanie wyrównać odszkodowanie odpowiadające sumie pieniężnej, umożliwiającej mu kupno innego samochodu tylko w sprzedaży zwykłej. Dlatego należy uznać, że dla ustalenia wysokości odszkodowania za samochód nabyty za urzędową cenę szczególną (komercyjną) decydujące powinny być komercyjne ceny sprzedaży z daty ustalenia odszkodowania, jeśli nabycie bez wyczekiwania samochodu danej marki za zwykłą cenę urzędową jest dla poszkodowanego trudno dostępne. Odmiennej wykładni nie dałoby się pogodzić z ochroną interesów poszkodowanego, wysuniętą na pierwszy plan w przepisach art. 361-363 k.c. i w konsekwencji z kompensacyjnym charakterem odszkodowania.Z przepisów zawartych w zarządzeniu Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 11 lutego 1975 r. (M.P. Nr 5, poz. 30 ze zm.) oraz z odpowiednich postanowień Państwowej Komisji Cen wynika, że w sprzedaży zwykłej, a więc takiej, w której sprzedaż samochodu następuje w kolejności dokonanej na nią przedpłaty, ustalono na samochód osobowy m-ki Skoda 105-S cenę detaliczną 170.000 zł. Natomiast w sprzedaży przyspieszonej (ekspresowej), tj. takiej, w której sprzedawca zobowiązuje się wydać samochód kupującemu nie później niż w terminie 7 dni od dokonania przedpłaty, umożliwiono kupno tego samochodu za 235.000 zł. Poza sporem pozostaje, że powodowi uszkodzono samochód nowy, nabyty za komercyjną cenę 235.000 zł. Wynika z tego, że określając dla niego odszkodowanie według tej obowiązującej także w dacie ustalenia odszkodowania ceny komercyjnej, pomniejszonej o wartość samochodu po wypadku, nie naruszył Sąd Wojewódzki przepisów art. 361-363 k.c. Pokrywa się ona zresztą - w zaokrągleniu - z wartością uszkodzonego samochodu, powiększoną o przewidywany koszt naprawy i o stopień utraty wartości nowego samochodu po prawidłowo przeprowadzonej naprawie.Dlatego rewizję strony pozwanej oddalono (art. 387 k.p.c.) obciążając ją kosztami postępowania rewizyjnego na mocy art. 98 k.p.c.