II CR 445/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Suchecki.Sędziowie SN: T. Żyznowski (spraw.), A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 6 maja 1991 r. sprawy z powództwa Compagnis "I." w A. przeciwko B. A. właścicielowi Przedsiębiorstwa Zagranicznego "I." w P. - Zakład Produktów Spożywczych i Chemicznych o zakazanie używania nazwy na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 29 listopada 1989 r., sygn. akt (...):oddala rewizję i zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) kosztów postępowania za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneŻądanie powodowej Spółki "I." w A. skierowane przeciwko Przedsiębiorstwu Zagranicznemu w Polsce (właściciel B. A.) obejmowało nakazanie zaniechania naruszania praw strony powodowej wynikających z własności nazwy handlowej "I." oraz znaku towarowego o tej samej treści, nakazanie pozwanemu Przedsiębiorstwu zmiany nazwy handlowej Przedsiębiorstwa "I." w rejestrze przedsiębiorstw zagranicznych (w którym Przedsiębiorstwo to jest zarejestrowane), a nadto nakazanie pozwanemu usunięcia z jego znaku towarowego tej części, która jest nazwą handlową strony powodowej i brzmi "I." i nakazanie pozwanemu zamieszczenia w prasie ("Ż.", "G.", "P." - dodatek "E." i "R.") - oświadczenia informującego czytelników, że nazwa "I." używana była z naruszeniem przepisów o zwalczaniu konkurencji oraz informującego o zmianie nazwy. Dalsze żądania dotyczyły zasądzenia od pozwanego kosztów procesu, nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i rozpoznawania sprawy podczas nieobecności strony pozwanej.Strona pozwana nie uznała żądania pozwu i wnosiła o jego oddalenie.Stanowisko pozwanego podzielone zostało w wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 28 maja 1987., sygn. akt (...), oddalającym powództwo.Po uchyleniu tego orzeczenia przez Sąd Najwyższy i ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki nakazał pozwanemu: zaniechanie naruszania praw powódki wynikających z własności nazwy handlowej "I." oraz znaku towarowego o tej samej treści poprzez zakazanie pozwanemu używania tej nazwy i znaku towarowego w zakresie zawierającym słowo "I.", wystąpienie (w terminie 14 dni od uprawomocnienia się tego wyroku) do Sądu Rejonowego w P. o zmianę w rejestrze (...) wpisu w rubryce 2 dotyczącej nazwy Przedsiębiorstwa przez wykreślenie z treści tej nazwy słowa "I.", zamieszczenie na koszt pozwanego w czasopiśmie. "R." (w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się tego wyroku) informacji zawierającej treść nakazu przytoczonego na wstępie zaskarżonego wyroku.Dalej idące żądania pozwu oddalił; oddalił także - postanowieniem z dnia 28 marca 1990 r. wniosek pozwanego o uzupełnienie zaskarżonego wyroku.Z ustaleń przytoczonych w uzasadnieniu tego orzeczenia wynika, że pozwany prowadzi Przedsiębiorstwo Zagranicznie o nazwie "I." Od początku działalności używa tejże nazwy na oznaczenie tej firmy. Słowo "I." jest częścią składową zarejestrowanego na rzecz pozwanego w Urzędzie Patentowym znaku towarowego. Powodowa Spółka Akcyjna Compagnie "I." prowadzi od 1955 r. międzynarodowy handel zagraniczny wszelkimi produktami rolniczymi i spożywczymi (maklerstwo, przedstawicielstwo i komis tych produktów w imporcie i w eksporcie). Od dnia 1 lipca 1987 r. nastąpiło oddanie w dzierżawę (najem) zarządzania powodową firmą handlową w zakresie działalności importowo-eksportowej do i ze Związku Radzieckiego i krajów Europy Wschodniej firmie "S." w A.Opierając zarzut braku legitymacji czynnej strony powodowej Sąd orzekający wskazał, że oddanie w dzierżawę obejmuje zarządzanie firmą i tylko częściowo w zakresie wskazanej tamże działalności. Nie nastąpiło przewłaszczenie firmy. Identyczność nazw obu procesujących się firm wprowadza lub może wprowadzać w błąd odbiorców produktów i uzasadnia udzielenie ochrony - w zakresie wskazanym w sentencji wyroku - stronie powodowej, niezależnie od tego, czy i jakie produkty każdej ze stron znajdują się na rynku polskim. Niepodzielony został także wniosek pozwanego o nakazanie strony powodowej umieszczenie dodatku po nazwie "I." w postaci określenia Francja (France). W ocenie Sądu meriti wniosek ten oparty na podstawie art. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 1930 r. Nr 56, poz. 467) nie zasługuje na uwzględnienie jako zmierzający do przerzucenia na stronę powodową skutków naruszenia jej uprawnień w sposób - zdaniem tego Sądu - nie dający się pogodzić z poczuciem słuszności i sprawiedliwości.Rewizję złożył pozwany. Skarżący (zachowując kolejność przez niego przytoczoną w skardze rewizyjnej) zarzucił: naruszenie prawa materialnego, nieważność postępowania, sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.Wskazując na powyższe, pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości (ewentualnie nakazanie powódce umieszczenie w jej nazwie handlowej dodatku "France") lub uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 1930 r. Nr 56, poz. 467) przedsiębiorca ma prawo żądania, aby inny przedsiębiorca (konkurent) nie wdzierał się w jego klientelę przez jakiekolwiek czynności, zdolne do wywołania u osób, którym oferuje swe wytwory, towary lub świadczenia, mylnego mniemania, że one pochodzą od przedsiębiorcy pierwszego.Przytoczony oraz dalszy przepis art. 2 tejże ustawy stanowiący, że oznaczenie przedsiębiorstwa nie może być takie, aby wprowadzało w błąd odbiorców co do tożsamości z innym przedsiębiorstwem gdziekolwiek by się ono znajdowało aktualizują zagadnienie istoty konkurencji, oraz przesłanek i okoliczności uzasadniających przyjęcie istnienia stosunku konkurencyjnego. Złożone i wielopłaszczyznowe zagadnienie konkurencji można określić jako rywalizację co najmniej dwóch podmiotów w dążeniu do osiągnięcia tego samego celu, lecz z jednoczesnym działaniem zmierzającym do uzyskania przewagi.Konkurencja gospodarcza rozumiana jako zespół środków i czynników mających ukazać atrakcyjność i siłę przedsiębiorstwa jest nieodłącznym elementem wolności handlowej i przemysłowej w warunkach gospodarki rynkowej. Jednakże nie wszystkie środki użyte w celu poparcia własnych dążeń w walce o rozszerzenie kręgu odbiorców dla sprzedawanych (produkowanych) towarów okazują się - w świetle obowiązujących przepisów - dozwolonymi. W szczególności zakazane są wszelkie działania mogące w jakikolwiek sposób powodować pomyłkę co do przedsiębiorstwa, wyrobu lub działalności przemysłowej czy handlowej konkurenta. Jak wynika z załączonych dokumentów i niekwestionowanych ustaleń zakres produkcyjnej i handlowej działalności powódki pokrywa się częściowo z zakresem działalności przedsiębiorstwa strony pozwanej, zwłaszcza w dziedzinie przemysłu rolno-spożywczego ((...) i nast. oraz (...) i nast.).Niebezpieczeństwo pomieszania ze względu na pokrywający się zakres działalności jest tym większe w okresie żywiołowego rozwoju stosunków wolnorynkowych w Polsce. Nawet działalność w dziedzinie pokrewnych może uzasadniać istnienie stosunku konkurencyjnego i stanowi dostateczną podstawę do udzielenia ochrony. Istnienie - od około 30 lat powodowej Spółki - prowadzącej przytoczoną działalność przemysłową i handlową, a następnie utworzenie pozwanego przedsiębiorstwa zajmującego się częściowo taką samą i zbliżoną działalnością gospodarczą w zestawieniu z trzecim elementem, jakim jest praktycznie nieograniczony krąg faktycznych i potencjalnych odbiorców towarów produkowanych bądź sprzedawanych przez pozwane Przedsiębiorstwo prowadzi w gospodarce rynkowej do sprzeczności interesów, zagraża interesom strony powodowej i tym samym wyczerpuje pojęcie i istotę konkurencji. Przy ocenie stopnia znajomości strony powodowej na rynku polskim nie można pominąć scentralizowanej organizacji całego sektora handlu zagranicznego. O wielkości wprowadzanego na krajowy rynek towaru nie decydowały potrzeby tego rynku i istniejący popyt, lecz centralnie planowana i sterowana pula towarów do określonego kręgu odbiorców.Dlatego nie kryteria wyłącznie właściwe gospodarce rynkowej powinny być rozstrzygającymi o obecności strony powodowej i znajomości jej nazwy w Polsce. Uwzględnienie stanu istniejącego w dacie zarejestrowania pozwanego Przedsiębiorstwa i podjęcia przez niego działalności wymaga przytoczenie, że powodowa firma francuska Compagne "I." S.A. była zarejestrowana w Centralnym Rejestrze Kontrahentów Zagranicznych od dnia 31 grudnia 1978 r. Stosownie do obowiązujących wówczas przepisów rejestracji podlegały zagraniczne firmy (zarejestrowane za granicą i prowadzące działalność produkcyjną, handlową, finansową lub usługową), a będące kontrahentami lub współpracujące z przedsiębiorstwami handlu zagranicznego (i innymi jednostkami uprawnionymi do prowadzenia działalności). Treść pisma Centrum Informatyki Zagranicznej (...) - prowadzącego kartotekę zagranicznych firm - stwierdzająca, że z wymienioną francuską firmą utrzymywały kontakty handlowe przedsiębiorstwa handlu zagranicznego: "P.", "A.", "P.", "L.", "B.", G. (potwierdzona dalszymi dokumentami np.: (...) stanowi dostateczną podstawę do przyjęcia możliwości pomyłki przez konsumentów.Konsumenci są także adresatami prowadzonej reklamy będącej czynnikiem walki konkurencyjnej. Niesporną jest także okoliczność, że powodowa Spółka miała swoje stoisko na Targach w P.Ochrona przewidziana w art. 1 i 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji istnieje przez cały czas nieograniczony i może być realizowana przy pomocy różnicowanych środków w zależności od stopnia naruszenia interesu przedsiębiorstwa i sposobu działania krzywdziciela. W wypadku oznaczenia przedsiębiorstwa w ten sposób, że może wprowadzać w błąd odbiorców co do tożsamości z innym przedsiębiorstwem, każde działanie naruszające zasady konkurencji uczciwej wyczerpuje przesłanki określone w art. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Chybiona jest obrona pozwanego, że nastąpiło to w sposób niezamierzony, skoro było to możliwe do uniknięcia. W warunkach scentralizowanej struktury handlu zagranicznego uzyskanie - jak dowodzą tego liczne pisma przedłożone przez obie strony - stosowanej informacji było możliwe na miejscu bez zwracania się nawet do profesjonalnych organizacji zwanych wywiadowniami. Jednakże od daty, w której strona pozwana powzięła wiadomość, że powodowa firma wszczęła kroki zmierzające do ochrony swoich praw w Polsce (...) pozostawała ona w złym zamiarze w rozumieniu przepisów omawianej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Mają zatem do niej zastosowanie postanowienia zawarte w art. 1 ust. 2 ustawy w istocie wywodzące się z zasad odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym i stanowiące rozwinięcie tych zasad umożliwiających dokonanie ogłoszenia wyroku w prasie. Powyższe ustalenia i wyrażona ocena zasad działania strony pozwanej sprzeciwiają się wnioskowanemu przez skarżącego zastosowaniu art. 2 ust. 2 omawianej ustawy.Byłoby to równoznaczne z ingerencją w nazwie powodowej Spółki, co nie może nastąpić na podstawie przytoczonego przepisu. Nie istnieją także podstawy do oddalenia żądania na podstawie art. 5 k.c. Chybionym jest zarzut braku czynnej legitymacji procesowej powódki. Oddanie w dzierżawę (najem) zarządzania firmą handlową w zakresie działalności importowo-eksportowej do i ze Związku Radzieckiego i krajów Europy Wschodniej (mających handel państwowy) nie jest równoznaczne z zaniechaniem używania przez uprawnioną dotychczasowej nazwy handlowej "I." lub utraty funkcji indywidualizującej.Okoliczność, że nazwa handlowa jest częścią zarejestrowanego znaku towarowego (co oczywiście nie może naruszać przysługujących powódce uprawnień do tejże nazwy handlowej) oraz możliwość stosowania przepisów umów międzynarodowych stanowiły przedmiot wypowiedzi Sądu rewizyjnego w orzeczeniu z dnia 14 czerwca 1988 r. ze skutkami w art. 389 zdanie pierwsze określonymi. Nie zachodzi zatem potrzeba odniesienia się do zarzutów i wywodów skargi rewizyjnej w zakresie, w którym Sąd rewizyjny jest związany przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Powyższe orzeczenie zmierzało do wykazania, że obowiązujące przepisy zapewniają w sposób dostateczny ochronę wszystkim podmiotom. Taki kierunek wykładni znajduje pośrednio potwierdzenie (zwłaszcza w art. XXV) traktatu handlowego z 1925 r. zawartego z Francją i nadal obowiązującego (Dz. U. Nr 67, poz. 468 i 469).Z powyższych przyczyn i na podstawie art. 387 oraz art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku.