II CR 52/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Kalita.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny S. przeciwko Augustynowi D. o zapłatę kwoty 2.700 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego we Włoszczowie z dnia 13 kwietnia 1963 r. i postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 29 lipca 1963 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka twierdząc, że pozwany, który zajmuje jako najemca 1 izbę w budynku powódki, nie płaci począwszy od 1.I.1960 r. czynszu, żądała zasądzenia od pozwanego z tego tytułu kwoty 2.700 zł za okres od 1.I.1960 r. do 31.XII.1962 r. Wysokość czynszu - jak podaje powódka - umówiona została przez strony na kwotę 75 zł miesięcznie.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i wyjaśnił, że stosunek najmu zawiązał się na podstawie decyzji o przydziale z dnia 25.X.1957 r., wydanej przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w W., że przestał płacić, ponieważ dokonał własnym kosztem remontu instalacji elektrycznej i zaliczył ten wydatek na czynsz wynoszący nie 75 zł, lecz - zgodnie ze stawkami ustawowymi - 25 zł miesięcznie.Sąd Powiatowy we Włoszczowie wyrokiem z dnia 13.IV.1963 r. uwzględnił powództwo do wysokości 1.338 zł 85 gr z 8% od 4.I.1963 r., a w pozostałej części je oddalił i zasądził od pozwanego 64 zł tytułem kosztów procesu. W uzasadnieniu tego wyroku ustalono, że w październiku 1957 r., na podstawie wymienionej wyżej decyzji o przydziale, pozwany zajął lokal mieszkalny w domu powódki, podlegającym wówczas publicznej gospodarce lokalami, a wyłączonym spod tej gospodarki dopiero z dniem 13.V.1960 r. Pozwany do 1.I.1960 r. płacił czynsz zgodnie z umową początkową po 50 zł, a później po 75 zł miesięcznie, natomiast od 1.I.1960 r. czynszu nie płaci, gdyż przeprowadził instalację elektryczną kosztem 926 zł, powódka zaś zgodziła się na potrącenie tej kwoty z czynszu. Zdaniem Sądu Powiatowego pozwany za okres od 1.I.1960 r. do 1.VI.1960 r., tj. do czasu wyłączenia lokalu spod publicznej gospodarki, powinien - zgodnie z orzeczeniem władzy czynszowej - płacić czynsz w wysokości 22 zł 55 gr miesięcznie, a od 1.VI.1960 r. do 31.XII.1962 r. po 69 zł 10 gr miesięcznie. Suma należności wynosi 2.264,zł 85 gr; po odliczeniu zatem od niej kwoty 926 zł (wyżej wspomnianej) powództwo jest uzasadnione do wysokości kwoty 1.338 zł 85 gr.W rewizji od tego wyroku pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego wywodząc, że otrzymał przydział w tym czasie, kiedy dom nie był wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami, a więc w stosunku do niego jako najemcy późniejsze wyłączenie jest bez znaczenia. Pozwanego obowiązuje czynsz dotychczasowy, tj. najniższy ze stawek ustawowych, ponieważ źródłem jego utrzymania jest stosunek pracy najemnej.W związku z rewizją Sąd Wojewódzki w Kielcach przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. następujące pytanie prawne:"Czy wydana po wejściu w życie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych, a przed zawiadomieniem (przez właściwą władzę administracyjną) o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami, decyzja o przydziale mieszkania stanowi ważny tytuł do jego zajmowania ze skutkami z art. 2 pr. lok. i art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy z 28 maja 1957 r.?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu ma przede wszystkim znaczenie przepis art. 8 ust. 1 ustawy z 28.V.1957. r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228). Przepis ten stanowi, że najemcy, którzy zajmują dotychczas lokale w domach objętych niniejszą ustawą, korzystają do czasu opuszczenia tych lokali z uprawnień przewidzianych w przepisach o publicznej gospodarce lokalami i o najmie lokali. Z brzmienia art. 8 ust. 1 wynika zatem, że ochrona, jaką daje ta norma, dotyczy najemców zajmujących lokale w chwili wejścia w życie ustawy, wyraz bowiem "dotychczas" nie może być inaczej rozumiany, wobec czego art. 8 ust. 1 nie stosuje się do najemców, którzy po wejściu w życie ustawy zajęli lokale w domach objętych ustawą. Jest niesporne w sprawie (co znajduje również potwierdzenie w przeprowadzonych dowodach), że pozwany zajął mieszkanie w domu powódki po wejściu w życie ustawy z dnia 28.V.1957 r. i że dom powódki objęty jest ustawą.Według niewadliwego i nie kwestionowanego w rewizji ustalenia powódka uzyskała decyzję właściwego do spraw lokalowych organu, stwierdzającą wyłączenie spod publicznej gospodarki lokali w domu powódki z dniem 13.V.1960 r. Stosownie zatem do przepisu art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy, w każdym razie od tej daty wysokość czynszu najmu nie jest już regulowana przepisami dekretu o najmie lokali. To samo stwierdza art. 88 ust. 1 prawa lokalowego. Wyjątek od zasady z art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy i art. 88 ust. 1 prawa lokalowego istnieje dla tych najemców, którzy mogą powołać się na art. 8 ust. 1 ustawy. Jak już wyżej podkreślono, pozwany z uprawnień przewidzianych w art. 8 ust. 1 nie korzysta, ponieważ zajął mieszkanie po wejściu w życie ustawy w domu, który jest wyłączony spod publicznej gospodarki.Pozwany w rewizji reprezentuje pogląd, że skoro uzyskał decyzję o przydziale, to późniejsze wyłączenie domu spod publicznej gospodarki nie wiąże go pomimo zajęcia mieszkania po dniu wejścia w życie ustawy. Zdaniem pozwanego, należy go traktować na równi z najemcą, o którym mowa w art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy.Pogląd rewizji nie zasługuje na uwzględnienie, co wynika już z wyżej przytoczonych wywodów. Niezależnie od tego należy jeszcze podnieść, co następuje:Ustawa o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami uzależnia w art. 1-5 wyłączenie od istnienia przesłanek w tych przepisach wymienionych, a prócz tego od warunków ustanowionych w art. 6. Jakkolwiek celem ustawy jest przede wszystkim popieranie - poprzez wyłączenie od publicznej gospodarki - nowego budownictwa domów ze środków własnych obywateli, niemniej jednak wyłączeniem objęto również domy (lokale) wybudowane przed wejściem w życie ustawy. Jeśli chodzi o te ostatnie domy (lokale), to w licznych wypadkach w chwili wejścia w życie ustawy zajmowali je najemcy bądź wyłącznie, bądź obok właścicieli. Ustawodawca właśnie w związku z tą sytuacją postanowił z jednej strony chronić interesy dotychczasowych najemców i dał temu wyraz w art. 8 ust. 1, ale z drugiej strony w art. 9 włożył na organy do spraw lokalowych obowiązki dające możność właścicielom zamieszkania w swym domu (lokalu), odpowiadającym warunkom z art. 1-5.Ustawa wychodzi zatem z założenia, że przesłanka wyłączenia, jaką jest zamieszkanie domu (lokalu) w całości lub części przez właściciela (art. 6 ust. 1), nie musi istnieć w chwili wejścia w życie ustawy, lecz może być zrealizowana później. Wprawdzie do czasu jej realizacji dom (lokal) nie jest jeszcze wyłączony spod publicznej gospodarki, nie oznacza to jednak, że organ do spraw lokalowych może dysponować nadal takimi lokalami mimo możliwości zamieszkania w nich właścicieli. Byłoby to oczywiście sprzeczne z przepisem art. 9 i z celem, któremu przepis ten ma służyć.W świetle powyższych rozważań należy dojść do wniosku, że decyzje o przydziale mieszkania w domu (lokalu) wybudowanym przed wejściem w życie ustawy z 28.V.1957 r. i odpowiadającym warunkom z art. 1-5, choć właściciel w nim nie mieszka, są dopuszczalne po wejściu w życie ustawy tylko, wtedy, gdy właściciel zrezygnuje z danej mu możliwości zamieszkania we własnym domu (lokalu), poza tym zaś wypadkiem decyzje takie nie leżą w intencji ustawy. Tym bardziej niedopuszczalne są wspomniane decyzje, jeżeli właściciel mieszka w takim domu (lokalu). Jeżeli wydano taką niedopuszczalną decyzję o przydziale, podlega ona uchyleniu we właściwym postępowaniu administracyjnym. Jednakże nawet mimo braku uchylenia wspomniana decyzja nie może być zrównana z decyzjami wydanymi przed wejściem w życie ustawy, jeżeli później nastąpi wyłączenie spod publicznej gospodarki. Późniejsze wyłączenie nie ma wpływu na skuteczność decyzji o przydziale wydanej przed wejściem w życie ustawy ze względu na ochronę przewidzianą w art. 8 ust. 1. Natomiast rozszerzeniu tej ochrony również na późniejsze decyzje o przydziale sprzeciwia się nie tylko brzmienie przepisu art. 8 ust. 1, lecz w równej mierze przedstawiona wyżej tendencja ustawy do ułatwienia właścicielom uzyskania wyłączenia i wszystkich korzyści z tym związanych, a nie do utrudnienia jego sytuacji. Brak zatem podstaw do uznania za prawidłowy poglądu wyrażonego w rewizji.W tym stanie zaskarżony wyrok, zasądzający od pozwanego za okres po wyłączeniu lokalu spod publicznej gospodarki czynsz wyższy od "dotychczasowego", nie narusza prawa materialnego, a w każdym razie nie krzywdzi pozwanego, gdyż z mocy art. 7 ust. 1 ustawy i art. 88 ust. 1 prawa lokalowego stawki ustawowe za ten okres nie wchodzą w rachubę, stawka zaś umówiona przez strony jest wyższa od przyjętej w zaskarżonym wyroku.Rewizja dla braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych oraz takich podstaw, które należy brać z urzędu pod uwagę, podlega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).