II CR 531/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Trybulski. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kombinatu Remontowo-Budowlanego "Prefabud", Spółdzielni Pracy w S., przeciwko Ignacemu W. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 1980 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę powyżej 122.304 zł z odsetkami od dnia 1.IV.1979 r. oraz w części orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej; poza tym oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePozwany zlecił powodowej Spółdzielni Pracy wykonanie robót w budowanym przez niego domu jednorodzinnym oraz dostarczenie materiałów, których łączna wartość wynosiła 55.204 zł. Ponadto w dniu 29.VIII.1978 r. strony zawarły umowę o wykonanie we wspomnianym domu instalacji gazowej, centralnego ogrzewania i wodno-kanalizacyjnej, a to zgodnie z dostarczoną dokumentacją techniczną. W dniu 15.III.1979 r. nastąpił techniczny odbiór wykonanej zgodnie z projektem instalacji wodno-kanalizacyjnej z tym zastrzeżeniem, że Spółdzielnia do dnia 30.III.1979 r. usunie usterki polegające na braku uszczelnienia rur kanalizacyjnych. Za roboty instalacyjne Spółdzielnia wystawiła dwa rachunki powykonawcze na łączną sumę 188.043 zł: pierwszy - na kwotę 131.100 zł i drugi z dnia 15.III.1979 r. - na kwotę 56.943 zł. Uprzednio pozwany wpłacił zaliczkowo sumę 64.000 zł. W piśmie z dnia 3.XII.1979 r. pozwany podniósł względem Spółdzielni, że w zakresie kanalizacji wewnętrznej roboty nie zostały zakończone, a - zewnętrznej "brak uszczelnień zbiorników (szamb), co powoduje przedostawanie się tam wody gruntowej", wobec czego resztę wynagrodzenia zapłaci po usunięciu usterek.W dniu 16.IV.1980 r. Spółdzielnia wystąpiła o zapłatę 179.247 zł (55.204 plus 188.043 minus 64.000 zł).Na rozprawie w dniu 23.V.1980 r. pozwany podtrzymał swoje wyżej przytoczone stanowisko.W dniu 29.V.1980 r. strony sporządziły notatkę, w której uzgodniły, że w zakresie instalacji kanalizacyjnej wewnętrznej i zewnętrznej należy usunąć wymienione w notatce usterki, w szczególności - w zakresie instalacji zewnętrznej. Spółdzielnia "uszczelni ponownie styki kręgów betonowych w dwóch szambach oraz końcówkę rury wylotowej w jednym z nich". W dniu 31.V.1980 r. pozwany stwierdził na tej notatce swoim podpisem, że "prace, jak wyżej, wykonano bez zastrzeżeń".Na rozprawie w dniu 20.VI.1980 r. pozwany oświadczył, że Spółdzielnia usunęła wszystkie usterki i w związku z tym uznaje jej żądanie, ale uważa, że Spółdzielnia nie wykonała robót o wartości 56.000 zł dotyczących instalacji kanalizacyjnej wewnętrznej i zewnętrznej i nie chce płacić odsetek od tej kwoty".W wyroku z dnia 20.VI.1980 r. Sąd Wojewódzki przyjął, że uznanie pozwu przez pozwanego znajduje uzasadnienie w okolicznościach sprawy i zasądził od pozwanego całą dochodzoną sumę, tj. 179.247 zł. Przyjął też, że wartość kwestionowanych przez pozwanego robót należy ocenić jako niską, nie przekraczającą 2.000 zł. W tym stanie rzeczy odsetki od 177.247 zł biegną od dnia 1.IV.1979 r., a od pozostałych 2.000 zł - od dnia 1.VI.1980 r., wreszcie zasądził od pozwanego koszty procesu.W rewizji od powołanego wyroku w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia została określona na 179.247 zł, pozwany wnosi o jego uchylenie. Rewizja powołuje się w szczególności na ekspertyzę pozasądową z dnia 12.VII.1980 r., według której osadniki kanalizacji zewnętrznej Spółdzielnia wykonała bez izolacji przeciwwilgociowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Umowa stron z dnia 29.VIII.1978 r. o wykonanie instalacji jest umową o dzieło (art. 617 i nast. k.c.). Paragraf 3 w związku z § 9 tej umowy przewiduje warunki, którym musi odpowiadać rachunek za wykonane roboty, oraz precyzuje w stosunku do dyspozycji art. 642 § 1 k.c. termin zapłaty wynagrodzenia za te roboty. Ponadto w kwestiach nie uregulowanych przez właściwe przepisy kodeksu cywilnego oraz postanowienia umowy jej § 11 odsyła do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. w sprawie ogólnych warunków o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych i instalacyjnych (M.P. Nr 14, poz. 94). Chodzi tu w szczególności o załącznik nr 2 do powołanego zarządzenia, obejmujący ogólne warunki umów o realizację inwestycji budowlanych oraz o wykonanie remontów budowlanych i instalacyjnych, które w § 32 i nast. zawierają postanowienia z zakresu rękojmi i odszkodowania. Jednakże w myśl § 1 pkt 1 lit. b zarządzenia te ogólne warunki umów są przewidziane dla umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej. Dlatego do stron (Spółdzielni Pracy i osoby fizycznej) nie mają zastosowania te postanowienia ogólnych warunków, które są właściwe tylko dla stosunku pomiędzy wspomnianymi jednostkami, np. co do pokrycia przez zamawiającego kosztów związanych z zastępczym usunięciem wad z konta wykonawcy w trybie inkasa bezakceptowanego, a pozostałe postanowienia tych warunków stosują się jedynie odpowiednio.Uzależnienie przez pozwanego, jako zamawiającego, zapłaty reszty wynagrodzenia w sumie 179.247 zł, które obejmuje m.in. wynagrodzenie za wykonanie instalacji centralnego ogrzewania, od usunięcia wad tylko w zakresie szamb (osadników), tj. części instalacji kanalizacyjnej zewnętrznej, za wykonanie których, według twierdzenia Spółdzielni, wynagrodzenie wynosi 38.742 zł, stanowiłoby swoistą sankcję o skutkach podobnych do prawa zatrzymania lub powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia. Jednakże prawa te są przewidziane jedynie w niektórych wypadkach, pierwsze z nich - w art. 461, art. 496 i art. 497 k.c., drugie - w art. 463, art. 465 § 3, art. 488 § 2, art. 489 i art. 490 k.c., a w sprawie żaden z tych przepisów nie wchodzi w rachubę. W sytuacji jak w niniejszej sprawie, gdy termin zapłaty wynagrodzenia przez zamawiającego za wykonane roboty jest oznaczony, zamawiający obowiązany jest zapłacić to wynagrodzenie w terminie i dopuszcza się zwłoki od dnia upływu terminu do jego zapłaty (art. 476 k.c.), chyba że co innego wynika z instytucji rękojmi za wady. Otóż jeżeli dzieło ma wady, a zamawiający nie odstępuje od umowy, może on żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku (art. 637 § 2 k.c.). Jednakże w sytuacji gdy dotknięte wadami roboty stanowiące część dzieła mają charakter robót oddzielnych, żądanie obniżenia wynagrodzenia może dotyczyć tylko wynagrodzenia za te roboty. Żądając obniżenia wynagrodzenia za wspomniane roboty, zatrudniający zobowiązany jest zapłacić pozostałą część wymagalnego wynagrodzenia także wtedy, kiedy wskutek istnienia wady poniósł on szkodę wyższą od wynagrodzenia za te roboty.Stosownie do § 2 umowy z dnia 29.VIII.1978 r. Spółdzielnia obowiązana byłaby wykonać osadniki "zgodnie z dostarczoną dokumentacją". Jednakże według odpowiedzi Spółdzielni na rewizję osadniki nie były objęte kosztorysem, lecz zostały wykonane jako dodatkowe prace w umówionym wąskim zakresie. Toteż stwierdzenie, że ich techniczny odbiór nastąpił "zgodnie z projektem", nie jest jednoznaczne. Wyjaśnienie nasuwających się kwestii na tle wchodzącej w rachubę dokumentacji wymaga ustalenia treści umowy dotyczącej wykonania osadników.Brak w sprawie stosowanych ustaleń wyłącza możność uznania przez sąd rewizyjny, że wynagrodzenie za wykonanie osadników wynosi 38.742 zł. Można zatem jedynie przyjąć, że rewizja ma na względzie roboty, za które wynagrodzenie wynosi 56.943 zł.W dniu 20.VI.1980 r., gdy pozwany uznał żądanie pozwu, osadniki mogły wydawać się szczelne, i stąd pozwany uważał, że Spółdzielnia usunęła wady, a gdy później stwierdził, że osadniki samoczynnie napełniają się wodą gruntową, zlecił sporządzenie ekspertyzy pozasądowej. Ekspertyza ta stanowi zatem nowy dowód, którego pozwany nie mógł powołać przed Sądem Wojewódzkim, a tym samym - jej złożenie uzasadnia podstawę rewizyjną z art. 368 pkt 6 k.p.c.Wyrok ulega więc uchyleniu w części zasądzającej sumę powyżej 122.403 zł (179.247 minus 56.943), a poza tym następuje oddalenie rewizji (art. 388 § 1, art. 387 k.p.c.).