II CR 564/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bronisławy B. przeciwko Skarbowi Państwa Szpitalowi w K. i Akademii Medycznej w K. o odszkodowanie w skutek rewizji powódki od wyrok u Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 lipca 1969 r. - uchylił (zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa - Szpitala w K. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; oddalił rewizję powódki w stosunku do pozwanej Akademii Medycznej w K.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z 4 VI 1969 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo Bronisławy B. przeciwko Skarbowi Państwa - Szpitalowi w K. i Akademii Medycznej w K. o odszkodowanie.Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka, u której istniało w skutek dawniej doznanych urazów zesztywnienie łokcia lewego w niekorzystnym ustawieniu, poddała się w 1956 r. operacji usunięcia tego zesztywnienia. W pewien czas po operacji nastąpił stan zapalny i powikłania, które zmusiły powódkę do poddania się w ciągu kilku lat trzem ciężkim i bolesnym operacjom. Obecny stan ręki powódki jest gorszy niż był przed pierwszą operacją z 1956 r., gdyż część zasad kostnych uległa (zniszczeniu i wyłyżeczkowaniu, a kości ramienia i przedramienia usztywniono pętlą drucianą. Przed operacją powódka, jakkolwiek miała trudności w poruszaniu lewą ręką, pracowała zarobkowo jako pomoc kuchenna, obecnie została uznana za inwalidkę II grupy niezdolną do pracy.Na podstawie opinii biegłych Sąd Wojewódzki przyjął, że szkoda powódki nastąpiła bez jakiegokolwiek za-winienia lekarzy bądź innego personelu służby zdrowia.Stan zdrowia powódki przed operacją upoważniał lekarzy do zaproponowania zabiegu operacyjnego, mającego na celu przywrócenie ruchomości stawu łokciowego. Sam zabieg był przeprowadzony przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i był prawidłowy. Powikłania, jakie nastąpiły, nie zostały przez nikogo zawinione.W tych warunkach Sąd Wojewódzki uznał powództwo za nieuzasadnione.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy rozważył co następuje:Zarzuty rewizji, o ile kwestionują ustalenia Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie braku winy pracowników służby zdrowia w przeprowadzeniu operacji, nie mogą odnieść skutku.Skarżąca opiera ten zarzut na opinii biegłego S., który wypowiedział pogląd, że w opisanej sytuacji lekarz, kierujący powódkę na zabieg operacyjny, miał do w y - boru dwie możliwości: przeprowadzić zabieg mający na celu przywrócenie ruchomości stawu bądź też poprawić wadliwe ustawienie stawu z pozostawieniem jego sztywności. Zespół leczący wybrał możliwość pierwszą, zdaniem zaś powódki, gdyby wybrał możliwość drugą, szanse powikłań byłyby mniejsze.Zarzut ten jest chybiony z kilku względów.Po pierwsze - jeżeli lekarz ma do wyboru w istniejącym stanie chorobowym dwie lub więcej dróg postępowania, z których każda jest według zasad sztuki le-karskiej prawidłowa, nie można m u czynić zarzutu, że wybrał spośród nich tę, a nie inną, choćby następnie okazało się, że nie doprowadziła ona do zamierzonego celu albo wywołała powikłania.Po drugie - wbrew zarzutom rewizji - biegły nie tylko nie zakwestionował wybranej przez zespół leczący drogi, lecz podkreślił, że wybranie pierwszej możliwości było bardziej celowe i słuszne.Wreszcie biegły wyraźnie podkreślił, że wybranie drugiej możliwości nie zapobiegłoby uczynnieniu procesu zapalnego stawu, gdyż ryzyko tego (powikłania było przy obu typach operacji jednakowe.Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom rewizji odnoszącym się do niewyjaśnienia kwestii, czy zespół leczący powódkę uprzedził ją przed skierowaniem na zabieg operacyjny o możliwościach powikłań i pogorszania stanu zdrowia wskutek zabiegu.Jak z akt wynika, nie chodziło w danym wypadku o tzw. operację ze wskazań bezwzględnych, lecz ze wskazań względnych. Oznacza to, że powódce nie groziły żadne komplikacje w razie nieprzeprowadzenia zabiegu operacyjnego. Zabieg miał jedynie na celu poprawę funkcjonowania usztywnionej ręki.W takiej sytuacji, gdy za operacją przemawiają je-dynie względne wskazania, jest szczególnie niezbędne, aby lekarz pouczył pacjenta, że proponowany zabieg może wprawdzie i normalnie powinien przynieść poprawę, może jednak także wywołać stany zapalne i pogorszenie.Chodzi o to, aby pacjent z całą świadomością poddał się zabiegowi albo z niego zrezygnował, nie chcąc ponosić ryzyka pogorszenia.Z tego punktu widzenia sprawa nie została wyjaśniona. Zauważyć przy tym należy, że brak odpowiednie-go pouczenia pacjenta - o ile nie byłby zawiniony - mógłby uzasadniać uwzględnienie roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 419 k.c. Wprawdzie bowiem normalnie ryzyko powikłań operacyjnych obciąża pacjenta, jeżeli jednak pacjent poddaje się na propozycję lekarza zabiegowi operacyjnemu, za którym nie przemawiają tzw. wskazania bezwzględne, a nie został dostatecznie pouczony, że zabieg ten może przynieść pogorszenie istniejącego stanu rzeczy, zasady współżycia społecznego mogą przemawiać za uwzględnieniem roszczenia odszkodowawczego, jeżeli inne przesłanki przewidziane w art. 419 k.c. zostały spełnione.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na mocy art. 388 § 1 k.p.c.Uchylenie nastąpiło jednak tylko w stosunku do Skarbu Państwa - Szpitala w K. Jak bowiem prawidłowo ustalił Sąd Wojewódzki, a ustalenia te nie zostały w postępowaniu rewizyjnym zakwestionowane ani podważone, powódka była pacjentką pozwanego Szpitala. Klinika Ortopedyczna współpozwanej Akademii Medycznej powstała na bazie Szpitala dopiero jesienią 1957 r., gdy u powódki były już przeprowadzone dwie operacje, nie jest więc ona biernie legitymowana w niniejszym procesie.W tych warunkach rewizja w stosunku do Akademii Medycznej w K., stanowiącej odrębną od Skarbu Państwa osobę prawną (art. 2 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym, tekst jedn.: Dz. U. z 1965 r. Nr 16, poz. 114), podlega oddaleniu.