II CR 594/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Sabiny F. przeciwko Powiatowemu Zakładowi Mleczarskiemu o zapłatę 1.535 zł 30 gr, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Obornikach z dnia 24 sierpnia 1953 r. na skutek przejęcia sprawy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. do rozpoznania, zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Obornikach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka, referent planowania pozwanego Zakładu, żądała odszkodowania za zwolnienie jej z pracy bez wypowiedzenia, licząc wynagrodzenie za trzy miesiące po 409 zł 50 gr, premię za 3 miesiące po 81 zł, należność za 12 dni urlopu.Sąd Powiatowy oddalił powództwo ustalając, że powódka w dniu 17 listopada 1951 r. odmówiła wzięcia udziału dnia 18 listopada 1951 r. w akcji zarządzonej w skali ogólnopaństwowej przez Centralny Zarząd Przemysłu Mleczarskiego, a zmierzającej do zwiększenia dostawy mleka i wykonania planu produkcji, tłumacząc się chorobą i w związku z tym w dniu 24 listopada 1951 r. udała się do lekarza. Po powrocie od lekarza odmówiła jednak kierownikowi personalnemu okazania zaświadczenia lekarskiego, oświadczając, że nie ma do niego zaufania. Sąd powołał się na zeznania świadka dra R., że powódka była u niego w dniu 24 listopada 1951 r. po poradę lekarską i że po stwierdzeniu u niej przewlekłego nieżytu żołądka i bólów reumatycznych nie wydał jej zwolnienia z pracy ani z akcji, przekonał się bowiem, że powódka przesadzała, jeśli chodziło o stan jej zdrowia w celu uzyskania zwolnienia od pracy, względnie udziału w akcji. Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że w świetle art. 2 i 60 wiążącego strony zbiorowego układu pracy zaistniały przesłanki z art. 32 lit. d rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych do rozwiązania z powódką bez wypowiedzenia stosunku pracy, zważywszy, że przedmiotowa akcja była ściśle związana z działalnością zakładu pracy i zmierzała do wykonania planu produkcyjnego, powódka zaś bezpodstawnie odmówiła wyjazdu w teren, mimo że wszyscy pracownicy wyjechali.Powyższy wyrok zaskarżyła rewizją powódka, wnosząc o jego zmianę i zasądzenie powództwa bądź też uchylenie z powodu naruszenia art. 32 lit. d powołanego rozporządzenia i obrazy art. 235 i 311 § 1 k.p.c. W szczególności powódka zarzuca:1)mylne zastosowanie art. 32 lit. d powołanego rozporządzenia co do odmowy udziału w akcji społecznej wykonywanej nie w celu wypełnienia dnia pracy, ale w dzień wolny od pracy;2)niewzięcie pod uwagę, że odmówienie udziału w akcji przez powódkę nie było umyślne i bezpodstawne, skoro powódka rzeczywiście była chora i rodzaj choroby wymagał zastosowania diety, co nie pozwalało na wyjazd w teren.Sąd Wojewódzki z mocy art. 388 § 1 k.p.c. przekazał do rozpoznania Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czy nieusprawiedliwiona odmowa pracownika wzięcia udziału w akcji społecznej w dniu wolnym od pracy stanowi ważną przyczynę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawce art. 32 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:Obowiązek pracy społecznej obywatela jest jedną z zasad współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Jest on niezależny od tego, czy obywatel pozostaje w stosunku pracy z jednostką gospodarki uspołecznionej, czy też gospodaruje indywidualnie jako chłop czy rzemieślnik. Naruszenie obowiązku pracy społecznej nie może być zatem uznane za naruszenie obowiązków wynikających z konkretnego stosunku pracy; dlatego samo przez się w zasadzie nie może stanowić podstawy do rozwiązania stosunku pracy (art. 32 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych - Dz. U. Nr 35, poz. 323).Nie można oczywiście wyłączyć, że w pewnych okolicznościach rażące uchybienie obowiązkowi pracy społecznej może uzasadnić utratę zaufania do pracownika w tym stopniu, że dalsze jego zatrudnienie, choćby przez krótki okres czasu, jest wyłączone. Dotyczyć to może jednak tylko wypadków szczególnie rażących, wskazujących na taką wrogość do celu działalności instytucji, w której pracownik pracuje, że pozostawienie w pracy pracownika narażałoby normalną działalność zakładu pracy na niebezpieczeństwo.Skoro Sąd Wojewódzki nie zajął jasnego stanowiska w kwestii, czy w danym przypadku chodziło o zlecone na niedzielę zajęcie służbowe, czy o pracę społeczną, i nie poczynił potrzebnych w tym kierunku ustaleń, zaskarżony wyrok już z tego względu podlega uchyleniu z mocy art. 384 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jeżeliby okazało się, że powódka nie spełniła obowiązku służbowego, należy przy ocenie wagi przewinienia powódki mieć na względzie, czy zapewniono powódce w zamian za pracę w niedzielę wolny dzień pracy w tygodniu. Jeżeli natomiast okazałoby się, że żądana od powódki praca była pracą społeczną, należy wziąć pod uwagę, że uchybienie obowiązkowi pracy społecznej mogłoby uzasadnić rozwiązanie stosunku pracy tylko w okolicznościach wyjątkowych i że inaczej należy ocenić złośliwe odmówienie pracy społecznej, a inaczej odmówienie jej choćby z nadmiernej troski o swoje zdrowie. W każdym razie należy mieć na uwadze, że pracownik nie będący w pełni zdrów w wyższym stopniu potrzebuje wypoczynku niedzielnego i jego odmowę pracy społecznej w niedzielę należy traktować oględniej.