II CR 67/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Elżbiety B. przeciwko Ludwikowi i Mariannie A., Skarbowi Państwa i Bankowi Rolnemu w Ł. o 35.000 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 4 października 1962 r.,umorzył postępowanie w obu instancjach w stosunku do pozwanych Ludwika i Marianny A.; oddalił rewizję w stosunku do pozostałych pozwanych.Uzasadnienie faktycznePowódka w pozwie wniesionym przeciwko Ludwikowi i Mariannie małż. A., Skarbowi Państwa i Bankowi Rolnemu twierdziła, że jest właścicielką działki opisanej w pozwie obszaru 1.775 m2, położonej w A. Działkę tę pozwany Skarb Państwa, działając przez pozwany Bank Rolny, sprzedał w r. 1959 - z naruszeniem prawa własności powódki - pozwanym A., którzy uzyskali na tej podstawie wpis prawa własności w założonej księdze wieczystej. Wpis ten jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym z następujących trzech przyczyn: po pierwsze - powódka nabyła własność tej działki w drodze zasiedzenia; po drugie - działka ta jest częścią nieruchomości nadanej powódce na własność w drodze reformy rolnej aktem nadania z r. 1934; wreszcie po trzecie - powódka była już przed wojną współwłaścicielką nieruchomości, w skład której wchodzi sporna działka, i wprawdzie powódka z powodu zgłoszenia swej przynależności do narodu niemieckiego własność tę utraciła, jednakże później odzyskała ją na podstawie przepisu art. 11 ustawy z dnia 12.III.1958 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Na tej podstawie powódka żądała wpisania jej w księdze wieczystej jako właściciela spornej działki, a następnie w toku sporu zmieniła to żądanie w ten sposób, że żądała uznania, iż powódka jest właścicielką spornej działki, lub uznania, iż działka ta wchodzi w skład nieruchomości nadanej powódce w drodze reformy rolnej.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo z następującym uzasadnieniem. Żądanie powódki ma charakter powództwa o ustalenie (art. 3 k.p.c.), a do uwzględnienia takiego powództwa konieczne jest wykazanie interesu prawnego. Materiał sprawy przemawia przeciw istnieniu takiego interesu. Niezależnie od tego Sąd Wojewódzki ustalił, że sporna działka wchodziła przed wojną w skład większej nieruchomości rolnej, stanowiącej mienie poniemieckie i przejętej z mocy dekretu z dnia 6.IX.1944 r. na cele reformy rolnej. Z tej większej nieruchomości powódka otrzymała w r. 1954 - w drodze nadania - od Państwa część o obszarze 3.222 m2. Sporna działka graniczy wprawdzie z nieruchomością nadaną powódce, ale aktem nadania nie została objęta, lecz sprzedana pozwanym A. Powódka starała się także o kupno tej działki, złożyła jednak zbyt późno podanie.W rewizji od tego wyroku powódka żądała jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a w toku postępowania rewizyjnego cofnęła powództwo przeciwko pozwanym A., gdyż - jak się okazało - pozwani ci zrzekli się własności spornej działki na rzecz Państwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego dotyczący charakteru niniejszego powództwa. Żądanie pozwu zarówno w swej pierwotnej postaci, jak i po zmianie ma cechy powództwa o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 23 pr. rzecz.). Powódka, zmieniając konkluzję pozwu, wyraźnie powołała się na art. 23 pr. rzecz., a stan faktyczny pozwu, którego powódka nie zmieniła, nie nasuwa wątpliwości, że chodzi powódce o uzgodnienie księgi wieczystej przez stwierdzenie, że w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą Nr 12924 (opiewającą na powódkę) wchodzi także sporna działka. Tego rodzaju uzgodnienie podpada również pod przepis art. 23 pr. rzecz., a każde powództwo oparte na tym przepisie jest powództwem o świadczenie.Jednakże mimo powyższej błędnej oceny prawnej zaskarżony wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada prawu. Oddalenie powództwa znajduje uzasadnienie w dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleniach i materiale sprawy.Powódka nie udowodniła własności spornej działki. Przede wszystkim należy stwierdzić, że nieruchomość rolna, w skład której przed wojną wchodziła sporna działka, przejęta została - jak to niewadliwie ustalił Sąd Wojewódzki - na podstawie dekretu z dnia 6.IX.1944 r. na cele reformy rolnej. Przejęcie wynika niewątpliwie z dołączonego do akt protokołu przejęcia z dnia 28 maja 1945 r. W rewizji to ustalenie nie jest zwalczane, a zasadność przejęcia uchyla się spod kontroli sądowej. Wskutek przejęcia ewentualne prawa powódki, jako rzekomej współwłaścicielki przed wojną, wygasły, zwłaszcza że powódka - jak sama przyznaje - zgłosiła w czasie wojny swą przynależność do narodu niemieckiego.Nietrafnie dalej powołuje się powódka na przepis art. 11 ustawy z dn. 12.III.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowanie niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Przepis ten dotyczy tylko tych nieruchomości rolnych, których własność nie przeszła jeszcze na Państwo, i zwalnia te nieruchomości spod zajęcia, jeżeli znajdują się w posiadaniu osób, które dopuściły się odstępstwa od narodowości polskiej. Natomiast przepis ten w niczym nie narusza już nabytej własności Państwa, choćby nawet nieruchomość znajdowała się w posiadaniu byłego właściciela.Bezpodstawnie również powołuje się powódka na zasiedzenie spornej działki. Powódka twierdzi, że zasiedzenie rozpoczęło się w r. 1925 i sama - zgodnie z prawem - przyznaje, że do dnia wejścia w życie dekretu o reformie rolnej zasiedzenie jeszcze nie nastąpiło, ale uważa, że nastąpiło ono później. Przeocza jednak powódka, że z chwilą wejścia w życie dekretu o reformie rolnej odpadła możliwość zasiedzenia nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej (uchwała składu 7 sędziów z dnia 25 czerwca 1962 r. 1 CO 11/62).Wreszcie trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że sporna działka nie jest objęta aktem nadania ziemi powódce. Jak wynika z dołączonych do sprawy dokumentów, Powiatowa Komisja Ziemska decyzją z dnia 23 czerwca 1953 r. przyznała powódce działkę ziemi (z wymienionej wyżej większej nieruchomości rolnej przejętej na cele reformy rolnej w r. 1945) o obszarze "około 0,35 ha", tj. około 3.500 m2. Dokument nadania ziemi wydany w r. 1954 wymienia również obszar około 35 arów. Następnie decyzją z dnia 14 marca 1962 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Łodzi) obszar został ściśle określony na 3.222 m2 i dokonano tej korektury w dokumencie nadania. Odwołanie powódki od tej decyzji zostało oddalone. Powódka taki obszar posiada i - co jest niesporne w sprawie - sporna działka leży poza tym obszarem. W świetle zatem tych dokumentów pozwana nie stała się właścicielką spornej działki z mocy aktu nadania.Odmienne stanowisko powódki przedstawione w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu rewizyjnym wychodzi z założenia, że nie decyduje obszar podany w akcie nadania, lecz obszar wydzielony powódce na miejscu w r. 1953 przed sprostowaniem aktu nadania, obszar zaś ten obejmował również i sporną działkę. Powódka uważa, że sprostowanie było bezprawne i jest bezskuteczne.Stanowiska tego nie można podzielić. Przede wszystkim należy podkreślić, że gdyby uwzględnić obszar spornej działki, to łącznie z niesporną działką obszar wynosiłby 4.997 m2, czyli około 50 arów, a nie około 35 arów. Po drugie, rzekome wydzielenie na miejscu przez geodetę obszaru większego niż 35 arów nastąpiło przed aktem nadania z r. 1954 , a nie po tym akcie. Po trzecie, powódka w odwołaniu od sprostowania aktu nadania podnosiła, że na miejscu wydzielono rzekomo więcej, tzn. i sporną działkę. W tych okolicznościach ostateczne oznaczenie przez właściwy organ administracyjny obszaru części nadanej na własność powódce na 3.222 m2 i stwierdzenie w tej drodze, że sporna działka nie została nadana, wiąże powódkę i Sąd. Nie ma żadnej podstawy do przyjęcia wbrew treści sprostowanego aktu nadania, jakoby powódka stała się właścicielką spornej działki, jak również nie zostały stwierdzone żadne okoliczności, które by pozwalały Sądowi na uznanie decyzji prostującej za bezwzględnie nieważną lub nie istniejącą.Niezależnie od tego trzeba podkreślić, że powódka w toku postępowania przed Sądem Wojewódzkim nie zarzucała pozwanym A. złej wiary. Pozwani - co jest niesporne - kupili sporną działkę wówczas, gdy ta działka miała już urządzoną księgę wieczystą, przy czym jako właściciel wpisany był Skarb Państwa. Uwzględnienie powództwa wymagałoby udowodnienia pozwanym działania w złej wierze. Ponieważ powódka nie usiłowała nawet obalić domniemania dobrej wiary pozwanych, przeto powództwo już z tej choćby przyczyny mógł Sąd Wojewódzki oddalić.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy umorzył postępowanie w stosunku do pozwanych A. (art. 209, 361 i 390 § 1 k.p.c.), a poza tym rewizję oddalił (art. 383 k.p.c.) i orzekł o kosztach postępowania rewizyjnego (art. 100 k.p.c.).