II CR 701/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rudnicki (sprawozdawca). Sędziowie: E. Mielcarek, S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Waldemara S. przeciwko: 1) Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w D. i 2) Skarbowi Państwa (Kuratorium Okręgu Szkolnego w O. i Szkole Podstawowej w D.) o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 23 października 1972 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW dniu 2.X.1970 r. powód jako uczeń Szkoły Podstawowej w D. wraz z innymi uczniami tej szkoły, w zorganizowanej grupie nadzorowanej przez nauczyciela, brał udział w kopaniu ziemniaków na polach pozwanego Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Udział młodzieży szkolnej w kopaniu ziemniaków opierał się na zezwoleniu Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, wydanym na wniosek Ministerstwa Rolnictwa. Grupa uczniów, w której znajdował się powód, liczyła ok. 40 dzieci podzielonych na dwuosobowe zespoły, rozstawione na polu z ziemniakami na przestrzeni ok. 1 km. Wraz z dziećmi przybył na pole nauczyciel K. Zadaniem dwuosobowych zespołów było zbieranie kartofli. Powód uległ wypadkowi wtedy, gdy rzucając na przejeżdżającą kopaczkę nać ziemniaczaną, zbliżył się do ramion kopaczki, które uchwyciły go za spodnie i wciągnęły w zęby kopaczki, miażdżąc mu lewe podudzie i uszkadzając nerw strzałkowy. Leczenie szpitalne powoda trwało do 10.XI.1970 r., a później w ciągu około miesiąca powód leczył się ambulatoryjnie. Następstwem wypadku jest rozległa blizna pourazowa na bocznej powierzchni lewej nogi i 4 blizny pooperacyjne na bocznej powierzchni kolana i podudzia. Trwały uszczerbek zdrowia powoda wynosi 5%. Powód w chwili wypadku liczył 12 lat.Sąd Wojewódzki w Olsztynie zaskarżonym wyrokiem zasądził od pozwanych: Państwowego Gospodarstwa Rolnego w D. i Skarbu Państwa (Szkoły Podstawowej w D.) na rzecz powoda kwotę 8.000 zł z tytułu zadośćuczynienia, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd uznał, że do wypadku doszło wskutek nienależytej opieki ze strony szkoły, dużą bowiem, rozrzuconą w polu na przestrzeni 1 km grupą dzieci opiekował się tylko jeden nauczyciel. Brak nadzoru i niezapewnienie dzieciom bezpieczeństwa obciąża także pozwane PGR, albowiem wyznaczony w tym celu brygadzista, odpowiadający m.in. za prawidłowy sprzęt kartofli, nie był w stanie sprawować należytego nadzoru nad przestrzeganiem przez dzieci zasad bezpieczeństwa pracy.Biorąc pod uwagę rodzaj uszkodzenia ciała powoda, Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy należne powodowi zadośćuczynienie powinno wynosić 8.000 zł.Od tego wyroku pozwany Skarb Państwa wniósł rewizję, domagając się jego zmiany przez oddalenie powództwa przeciwko Skarbowi Państwa w całości albo uchylenia wyroku i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizja oparta jest na zarzucie naruszenia art. 417 k.c. i sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Do obowiązków szkoły należy zapewnienie uczącej się młodzieży nie tylko opieki wychowawczej na terenie szkoły, ale także bezpiecznych warunków nauki i wszystkich zajęć szkolnych i pozaszkolnych organizatorów przez szkołę albo z udziałem szkoły. Skoro bowiem na czas nauki i wspomnianych zajęć dziecko pozbawione jest opieki rodziców lub opiekunów, to w tym czasie opiekę tę powinien sprawować ten, kto organizuje albo bierze udział w organizowaniu zajęć młodzieży szkolnej.Jeżeli więc za pośrednictwem szkoły organizuje się udział uczącej się młodzieży w akcji kopania ziemniaków na polach państwowych gospodarstw rolnych w czasie przeznaczonym na naukę w szkole, to szkoła nie może zwolnić się od odpowiedzialności za zapewnienie młodzieży bezpiecznych warunków pracy wykonywanej zamiast nauki, przerzucając tę odpowiedzialność na państwowe gospodarstwo rolne. Do obowiązków szkoły więc należy nadzór i opieka nad pracą młodzieży na polu. Nadzór ten powinien być odpowiedni , tzn. wykonywany w sposób zapewniający młodzieży bezpieczeństwo, zwłaszcza w sytuacji, w której młodzież styka się z niebezpieczeństwem ze strony maszyn i urządzeń. Żadne zaniedbania ze strony pracowników państwowego gospodarstwa rolnego w zakresie przestrzegania zasad i przepisów bezpieczeństwa pracy nie ekskulpują funkcjonariuszy szkolnych, odpowiedzialność bowiem Skarbu Państwa za szkodę, jakiej doznał uczeń w czasie wykonywanej pracy wskutek braku należytego nadzoru ze strony personelu szkolnego (art. 417 k.c.), jest solidarna z odpowiedzialnością państwowego gospodarstwa rolnego w razie winy osób, za które ponosi ono odpowiedzialność (art. 420 i 441 k.c.).Jeżeli chodzi o okoliczności niniejszej sprawy, to na tle prawidłowych i szczegółowych, opartych na wyczerpującym materiale dowodowym, ustaleń Sądu Wojewódzkiego słuszny jest pogląd tego Sądu, że nadzór nad pracą uczniów na polu był nienależyty, skoro grupę 40-osobową nadzorował tylko jeden nauczyciel w warunkach pracy wykonywanej na przestrzeni 1 km. Pogląd ten jest tak oczywisty, że nie wymaga bliższego uzasadnienia.Z tych wszystkich przyczyn zarzut naruszenia art. 417 k.c. okazał się nieuzasadniony. Dotyczy to także zarzutu sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, której to sprzeczności skarżący dopatruje się w uznaniu przez Sąd, że do jego obowiązków należało zapewnienie młodzieży bezpieczeństwa przy kopaniu ziemniaków. Skoro więc brak jest uzasadnionych podstaw rewizyjnych i uchybień, które Sąd Najwyższy bierze pod uwagę z urzędu, przeto rewizję należało oddalić (art. 387 k.p.c.).