II CR 73/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Dmowski. Sędziowie: F. Wesely (sprawozdawca), W. Maruczyński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława K. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego w W. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 5 listopada 1973 r.,oddalił rewizję i nie obciążył powoda kosztami procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego w W. wykonywało dla Spółdzielczego Zrzeszenia Budowy Domków Jednorodzinnych "Budowlani" w W. roboty budowlane. Po zakończeniu tych robót przekazało wybudowane domki jednorodzinne Spółdzielni z zobowiązaniem się do usunięcia usterek.Powód, będący członkiem Spółdzielni "B.", twierdził, że przydzielony mu został budynek przy ul. C. 25, który jednak na skutek usterek nie nadaje się do użytku. W związku z powyższym powód - powołując się na cesję dokonaną przez Spółdzielnię na jego rzecz na podstawie § 66 załącznika nr 1 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 lutego 1970 r. w sprawie ogólnych warunków umów o realizację inwestycji i o wykonanie remontów budowlanych (o.w.r.i.) (M.P. Nr 7, poz. 66) - domagał się od wykonawcy (wobec nieusunięcia jego zdaniem usterek) zasądzenia kar umownych za zwłokę w usunięciu wad w kwocie 36.916 zł, tj. w wysokości 0,02% wynagrodzenia należnego stronie pozwanej za każdy dzień zwłoki, które to kary, podwyższone o 50% wobec nieusunięcia wad, wynoszą kwotę 55.374 zł. Dalej domagał się zasądzenia: kwoty 36.984 zł tytułem zapłacenia przez powoda poprzedniemu użytkownikowi Adamowi C. za roboty wykończeniowe, które uległy zniszczeniu z winy strony pozwanej, gdyż wykonała ona roboty budowlane niezgodnie z zasadami sztuki budowlanej; kwoty 9.673 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z płaceniem czynszu za zajmowany dotychczas lokal mieszkalny przy ulicy H. 69/4, a mianowicie za okres od dnia 1.VII.1971 r. do dnia wniesienia pozwu; kwoty 6.321 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z garażowaniem samochodu w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania - z uwagi na niemożność zamieszkania w budynku przy ul. C. 25; kwoty 4.313 zł z tytułu kosztów poniesionych w związku z ogrzewaniem niezamieszkałego segmentu koksem i energią elektryczną. Wszystkie te kwoty łącznie dają kwotę 112.665 zł, dochodzoną w pozwie.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo z tym uzasadnieniem, że powód nie ma legitymacji czynnej do występowania przeciwko wykonawcy robót, albowiem nie wiąże go z nim żaden stosunek prawny, dokonana zaś cesja jest nieważna, jako sprzeczna z zasadami rozrachunku gospodarczego, a poza tym inwestor w chwili cesji nie miał już wobec wykonawcy żadnych roszczeń.Mianowicie przepisy mówiące o czasie trwania rękojmi za wady fizyczne oraz o sposobie stwierdzania wad (§ 63 o.w.r.i. - art. 563 § 2 i 3 k.c.) stanowią, że wada powinna być stwierdzona protokolarnie, przy czym o terminach oględzin mających na celu stwierdzenie wad należy zawiadomić wykonawcę na 10 dni naprzód. Inwestor powinien reklamować wadę na piśmie pod rygorem utracenia uprawnień z rękojmi za wady, trwających dla budynków i budowli 3 lata (§ 64 o.w.r.i.).Tymczasem, jak to ustalono na podstawie pisma inwestora z dnia 7.VI.1973 r., w dniach 11.VI - 14.VI.1973 r. miało się odbyć zakończenie usuwania usterek przez wykonawcę, gdyż odbiór końcowy nastąpił protokołem z dnia 31.VIII.1970 r. Skoro zatem dopiero w dniu 7.VI.1973 r. inwestor zdecydował się na przelanie swych uprawnień z tytułu rękojmi za wady na użytkownika, to jest to niewątpliwie czynność zmierzająca do obejścia przytoczonych przepisów, tj. otwarcia nowej drogi do dochodzenia wspomnianych roszczeń.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda od tego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewidujący kwestionuje pogląd, jakoby cesja była nieważna, i podnosi, że nie ma do niej zastosowania art. 509 § 1 k.c., gdyż nie chodzi o przelew wierzytelności, lecz o prawo do dochodzenia uprawnień z tytułu rękojmi. Ten ostatni pogląd skarżącego jest nieporozumieniem, gdyż przelew uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne jest właśnie przelewem wierzytelności i do niego mają zastosowanie art. 509 i nast. k.c., aczkolwiek dopuszczalność jego wynika z § 66 o.w.r.i., skoro jest to przelew wierzytelności istniejącej pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej.Jednakże należy zwrócić uwagę na treść powyższego przelewu. Dotyczy on jedynie (i nie może dotyczyć czego innego) uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne. Tym samym na jego podstawie nie może powód dochodzić ani kwoty wydatkowanej przez jego poprzednika C. (36.984 zł), ani kar umownych (kwot 36.916 zł i 55.374 zł). Niezależnie od tego trafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że ze względu na zasady rozrachunku gospodarczego oraz charakter roszczenia z tytułu kary umownej między jednostkami gospodarki uspołecznionej, cesja takiego roszczenia byłaby nieważna.Analizując pozostałe pozycje dochodzonego przez powoda roszczenia, należy stwierdzić, że dotyczą one odszkodowania z powodu wad fizycznych lub z powodu późnego ich usunięcia. Do tego rodzaju roszczeń, zgodnie z treścią art. 656 § 1 k.c., należy stosować odpowiednio przepisy o umowie o dzieło, a więc art. 638 k.c. w związku z art. 566 k.c. Wykładnia tego przepisu wskazuje, że roszczenie z tytułu rękojmi za wady nie obejmuje roszczenia o odszkodowanie z powodu szkód poniesionych wskutek istnienia wady; to ostatnie roszczenie jest roszczeniem odrębnym od roszczenia wypływającego z rękojmi i może być dochodzone nawet wówczas, gdy nie dochodzi się równocześnie roszczeń z tytułu rękojmi, a więc odstąpienia od umowy czy też obniżenia ceny lub dostarczenia rzeczy wolnej od wad albo usunięcia wady. Pogląd taki został wypowiedziany w orzeczeniu SN z dnia 30.I.1970 r. (OSNCP 1970, poz. 176) i został zaaprobowany w doktrynie.W konsekwencji należy stwierdzić, że cesja, na którą powołał się powód, nie obejmuje roszczenia odszkodowawczego, a tym samym i tutaj powód nie ma legitymacji do dochodzenia od wykonawcy odszkodowania na podstawie umowy cesji.Należy dodać, że powód dotychczas nie stał się właścicielem budynku, ponieważ między nim a Spółdzielnią nie nastąpiło przeniesienie własności stosownie do treści art. 157 ustawy o spółdzielniach i ich związkach; dlatego nie może on również występować w stosunku do wykonawcy z roszczeniami`, opierając się na uprawnieniach właścicielskich, w szczególności uprawnieniach wynikających z poniesienia szkody wskutek wadliwego wykonania budynku.Niezależnie od tego należy podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, że z chwilą odbioru budynku od wykonawcy oraz dodatkowego odbioru po usunięciu wad, tudzież z chwilą niezgłoszenia dalszych usterek w trybie o.w.r.i. wygasły uprawnienia Spółdzielni z tytułu umowy o roboty budowlane w stosunku do wykonawcy; dochodzenie tych roszczeń przez powoda byłoby obejściem przepisów regulujących umowy o roboty budowlane między jednostkami gospodarki uspołecznionej.Z tych wszystkich względów, a w szczególności wobec tego, że umowa cesji nie przeniosła na powoda żadnego z roszczeń objętych pozwem, wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający powództwo jest trafny.Dlatego z mocy art. 387 i 102 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.Powoda nie obciążono kosztami procesu - pomimo przegrania procesu - z uwagi na to, że jego sytuacja majątkowa jest niekorzystna, sprawa zaś była pod względem prawnym skomplikowana, przy czym działał on bez pomocy adwokata.