II CR 815/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN G. Bieniek (spr.).Sędziowie SN: B. Myszka, Z. Strus.Protokolant: A. Dudkowska.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13.XII.1989 r. Sąd Wojewódzki w G. zasądził od pozwanego Kombinatu Budowlanego na rzecz powodowej Spółdzielni w N. niepieniężne świadczenie majątkowe polegające na usunięciu wady sprowadzającej się do odspojenia górnej warstwy wylewki i płytek pcw w kilkunastu lokalach mieszkalnych położonych w E. przy ul. N. 10, M. 2 i N. 10a. Nadto zasądził od pozwanego Kombinatu na rzecz powodowej Spółdzielni kwotę 100.000 zł, oddalił dalej idące żądanie i orzekł o kosztach procesu.W sprawie tej ustalono następujący stan faktyczny:Pozwany Kombinat był generalnym wykonawcą zadania inwestycyjnego pn. Osiedle M. I w N. W skład tego zadania wchodziły m.in. budynki mieszkalne przy ul. N. 10c, 10a oraz ul. M. 2, Odbiór tych budynków nastąpił w okresie od sierpnia do listopada 1982 r. W niektórych mieszkaniach w tych budynkach w 1988 r. stwierdzono odklejenie się płytek pcw od betonowego podłoża. W związku z tym powodowa Spółdzielnia zleciła wykonanie orzeczenia technicznego co do jakości betonowego podłoża od posadzki. Przy opracowaniu tego orzeczenia dokonano przeglądu szeregu mieszkań w budynkach mieszkalnych przy ul. N. 14, M. 2 oraz M. 4. W celu określenia wytrzymałości betonu (płytki pcw zostały ułożone na wylewce betonowej) pobrano próbki wylewki w 3 losowo wytypowanych mieszkaniach. Ustalono, że górne warstwy próbek, jak i cała górna warstwa wylewki posiadają warstwę mleczka cementowego od 2-7 mm. W wyniku badań pobranych próbek na ścianie ustalono, że wytrzymałość ta wynosi 3,57 - 6,6 MPa i jest mniejsza od wymaganej 8 MPa, przy czym górna warstwa wylewki ma jeszcze mniejszą wytrzymałość. Ustalono, że słaba górna warstwa wylewki, a także jej niska wytrzymałość została spowodowane zbyt dużą ilością wody zarobowej użytej do betonu (zbyt rzadka konsystencja). Tym samym oznacza to, że generalny wykonawca nie zachował przy pracach budowlanych prawidłowej technologii.W oparciu o ten stan faktyczny Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie zmierzające do zobowiązania pozwanego Kombinatu do usunięcia wad. Sąd ten uznał, że skoro w mieszkaniach pojawiły się - po upływie rękojmi - wady polegające na odspojeniu się płytek pcw wraz z podłożem, to tym samym wady te zmniejszają wartość użytkową tych mieszkań. Stanowi to szkodę dla powodowej Spółdzielni, której naprawienie powinno nastąpić - według wyboru zamawiającego - bądź przez doprowadzenie pomieszczeń do stanu, jakim powinny odpowiadać (a więc przez usunięcie wad), bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Strona powodowa wybrała naprawienie szkody poprzez restytucję, i to roszczenie podlegało uwzględnieniu (art. 471 i 363 § 1 k.c.). Bezzasadne jest natomiast żądanie zasądzenia kosztów usunięcia wad, skoro wad nie usunięto. Jednocześnie Sąd wskazał, że wprawdzie dla celów opracowania orzeczenia technicznego pobrano próbki jedynie z 3 mieszkań, to jednak wada w postaci odspojenia płytek pcw występowała powszechnie, a zatem zbędne było dokonywanie dalszych badań.Rewizję od powyższego wyroku wniósł pozwany Kombinat, który zaskarżył wyrok w części zobowiązującej do usunięcia wad, z wyjątkiem zobowiązania dotyczącego usunięcia wad w kuchni należącej do mieszkania nr 12 położonego przy ul. M. 2 oraz w dużym pokoju i przedpokoju należących do mieszkania nr 13 położonego przy ul. M. 2. Zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 471 k.c.), pozwany Kombinat wniósł o zmianę wyroku w tej części i oddalenie powództwa względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest poza sporem, że strony wiązała umowa o roboty budowlane, których inwestorem była powodowa Spółdzielnia, zaś wykonawcą pozwany Kombinat. Zgodnie z art. 656 § 1 k.c. do rękojmi za wady wykonanego obiektu stosuje się odpowiednie przepisy o umowie o dzieło, a więc art. 637, 638 k.c., co oznacza, iż poprzez odesłanie z art. 638 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. W rachubę wchodzi zatem m.in. art. 568 § 1 k.c. przewidujący, że uprawnienia z tytułu rękojmi za wady budynku wygasają po upływie 3 lat, licząc od dnia wydania budynku.Jest bezsporne, co ustala Sąd Wojewódzki, że odbiór budynków, w których ujawniły się wady, nastąpił w okresie od sierpnia do listopada 1982 r., zaś pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w 1989 r. Było to spowodowane tym, że wady ujawnione zostały w 1988 r., a więc po upływie okresu rękojmi, co dostrzegają strony i Sąd Wojewódzki.W tej sytuacji strona powodowa występując z roszczeniem o zobowiązanie pozwanego wykonawcę do usunięcia wad wskazuje art. 471 k.c., jako podstawę prawną żądania. Sąd Wojewódzki - po ustaleniu, iż za wadę odpowiada wykonawca, który zastosował nieprawidłową technologię robót budowlanych - uwzględnia żądanie strony powodowej zmierzające do nakazania pozwanemu usunięcia wad, przy czym jako podstawę prawną orzeczenia wskazuje art. 471 w zw. z art. 363 § 1 k.c. Według Sądu Wojewódzkiego strona powodowa wskutek istnienia wad poniosła szkodę, która może być naprawiona bądź poprzez doprowadzenie pomieszczeń do stanu, jakim powinny odpowiadać, bądź poprzez zapłatę odszkodowania.Na tle tego rozumowania należy zwrócić jednak uwagę na następujące kwestie.Po pierwsze, zgodnie z tezą 18 uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 30.XII.1988 r., III CZP 48/88 (OSNCP 1989 r., nr 3, poz. 36) "niezależnie od naprawienia szkody poniesionej przez kupującego na skutek tego, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady podlegającej zasadom rękojmi (art. 566 § 1 k.c.), kupujący może na zasadach ogólnych odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.) dochodzić odszkodowania w pełnym zakresie. Regułę tę należy oczywiście odnieść do inwestora, który doznał szkody na skutek tego, iż budynek ma wady. W tym zakresie zatem zarówno strona powodowa, jak i Sąd I instancji mają rację powołując się na art. 471 k.c. Jako podstawę prawną roszczenia.Po wtóre, poszkodowany istotnie może - zgodnie z art. 363 § 1 k.c. - dochodzić wyrównania szkody bądź poprzez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź poprzez zapłatę świadczenia pieniężnego. Powodowa Spółdzielnia wybrała restytucję naturalną i Sąd Wojewódzki akceptował ten wybór zobowiązując pozwany Kombinat do usunięcia wad. Takie zastosowanie art. 363 § 1 k.c. zawiera jednak błąd logiczny. Jeśli bowiem rzecz, a w niniejszej sprawie budynek, ma wady, to wada istnieje od początku, a zatem przywrócenie stanu poprzedniego oznacza przywrócenie stanu wadliwego. Nie sposób zaś przyjąć - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - aby przywrócenie do stanu poprzedniego mogło oznaczać przywrócenie budynku do takiego stanu, jaki powinien posiadać, a więc stanu niewadliwego. Usuniecie wad, które od początku tkwiły w rzeczy (budynku), nie mieści się w pojęciu przywrócenia do stanu poprzedniego z tej prostej przyczyny, że także "stan poprzedni" był wadliwy. W rezultacie uzasadniona jest teza, że w wypadku, gdy szkoda jest następstwem okoliczności, za które wykonawca budynku ponosi odpowiedzialność (art. 566 § 1 w zw. z art. 656 § 1 i 638 k.c.), nie mają zastosowania ograniczenia zawarte w art. 566 § 1 zd. drugie w zw. z art. 656 § 1 i 638 k.c. Inwestor może wówczas dochodzić odszkodowania wy pełnym zakresie na zasadach odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 u.k.c.). W ramach tego roszczenia inwestor nie może jednak w drodze przywrócenia stanu poprzedniego (art. 363 § 1 k.c.) żądać usunięcia wad, gdyż także poprzedni stan rzeczy (budynku) był dotknięty wadą.W konsekwencji inwestor może na podstawie art. 471 k.c, dochodzić jedynie wyrównania szkody poprzez zapłatę świadczenia pieniężnego. Odszkodowanie to obejmuje przede wszystkim koszt usunięcia wad. Strona powodowa przedstawiła kosztorys takich kosztów opiewający na kwotę 10.024.212 zł i w związku z tym wystąpiła oprócz roszczenia o usunięcie wad także o zasądzenie kwoty 10 mln zł, nie precyzując, o jaką szkodę chodzi. Sąd Wojewódzki oddalił to roszczenie, co nie budzi zastrzeżeń, jeśli uwzględnić, że powodowa Spółdzielnia żądała zarówno usunięcia wad jak i odszkodowania w wysokości kosztów usunięcia wad. Przy tak skonstruowanym roszczeniu i okolicznościach faktycznych, oddalenie powództwa jako przedwczesnego co do zapłaty kwoty 10 mln zł było prawidłowe. Wszak nie stoi na przeszkodzie dokonaniu zmiany powództwa w ramach art. 193 k.p.c., o ile zgłoszenie roszczenia odszkodowawczego znajdzie uzasadnienie w okolicznościach faktycznych poprzez wykazanie, iż wady zostały usunięte i z tego tytułu powodowa Spółdzielnia poniosła określoną szkodę. Jeśli zaś wady nią zostały dotychczas usunięte, wówczas roszczenie powodowej Spółdzielni należy rozpatrywać w płaszczyźnie art. 480 k.c.Niezależnie od powyższych rozważań wskazać należy, iż budzi zastrzeżenie przyjęty przez Sąd Wojewódzki - dość uproszczony - sposób wykazania, że przyczyną odspajania się płytek pcw we wszystkich mieszkaniach wymienionych w sentencji wyroku jest fakt niezachowania przez wykonawcę prawidłowej technologii przy wykonywaniu wylewki. Pobranie próbek z 3 mieszkań dla celów opracowania ekspertyzy technicznej oraz stwierdzone wady technologiczne (zbyt słaba górna warstwa wylewki i jej niska wytrzymałość) dowodzą jedynie wadliwego wykonania wylewki w tych 3 mieszkaniach oraz stwarzają domniemanie, iż taka sama wadliwość wystąpiła w innych mieszkaniach. Jeśli pozwany Kombinat to kwestionuje, a Sąd w odniesieniu do innych pomieszczeń oparł się na ustaleniach protokołu z 16.IX.1988 r., to konieczne było co najmniej przesłuchanie osób uczestniczących w sporządzeniu tego protokołu i to w obecności biegłych - autorów ekspertyzy oraz przesłuchanie osób, które opracowały tę ekspertyzę. Tak uzupełniony materiał dowodowy pozwoli z większą pewnością ustalić, czy istotnie przyczyna odspojenia płytek pcw w innych mieszkaniach była taka sama, jak w tych, w których pobrano próbki i poddano je analizie. W toku ponownego rozpoznania sprawy należy zatem uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym zakresie.Z tych przyczyn, z mocy art. 388 § 1 i 108 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.