II CR 9/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Karola L. przeciwko Skarbowi Państwa-Prezydium Rady Narodowej (Wydział Rolnictwa - Zarząd Wodnych Melioracji) w K. o odszkodowanie w kwocie 100.000 zł, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Krakowa z dnia 29 marca 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Krakowa do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód jest właścicielem gruntu. W odległości około 30 m od stojącego na nim budynku znajdowała się skarpa. U jej podnóża, około 4 m w dole, płynęła rzeka W. W lecie 1960 r. wezbrane wody rzeki zabrały części gruntu. Po opadnięciu wód grunt obsuwał się. Doszło do tego, że w jednym miejscu skarpa zbliżyła się na odległość 1 m od stopy fundamentowej budynku. W okresie od dnia 1 lipca 1962 r. do jesieni wspomnianego roku strona pozwana umocniła zerwany brzeg. Jednakże w sierpniu 1962 r. wysoki stan wód rzeki W. wyrządził powodowi dalsze szkody.Powód dopatruje się winy strony pozwanej w tym, że przed sierpniem 1962 r. nie dokonała ona umocnienia brzegu rzeki W. Na tej podstawie powód domaga się naprawienia szkody wyrządzonej mu w sierpniu 1962 r. przez wysoki stan wód tej rzeki.Sąd Powiatowy uznał, że szkoda powoda polega na kosztach nawiezienia ziemi dla wypełnienia wyrwy (37.481 zł), na kosztach remontu budynku, którego ściany popękały (25.840 zł), oraz na zniszczeniu drzew i uli (21.740 zł). W rezultacie Sąd zasądził od strony pozwanej sumę 85,061 zł.Od wyroku tego strona pozwana wniosła rewizję, a Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie do rozstrzygnięcia:"Czy pozwany Skarb Państwa jako właściciel płynącej wody śródlądowej powierzchniowej, jeżeli wbrew obowiązkom, wynikającym z art. 88 ust. 2 pkt 1 prawa wodnego z dnia 30 maja 1962 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 158), bezpośrednio po powodzi nie zabezpieczył uszkodzonej linii brzegu, odpowiada za szkody poniesione w dwa lata później przez właściciela gruntu przybrzeżnego, któremu wezbrane wody rzeki - tylko ze względu na brak tego zabezpieczenia - podmyły i oderwały dalszą część gruntu oraz spowodowały osunięcie się stopy fundamentowej stojącego nad rzeką budynku?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Według art. 173 pr. wodn. z 1962 r. weszło ono w życie w dniu 11 grudnia 1962 r. Art. 14 ust. 1 tego prawa głosi, że w wypadkach w nim określonych organ administracji wodnej przyznaje odszkodowanie za poniesioną stratę. Z tego względu w wypadkach, w których prawo to nie określa właściwości organu administracji wodnej do przyznania odszkodowania, rozpoznanie sprawy o naprawienie szkody następuje w myśl zasad ogólnych. Z kolei - z art. 171 prawa, o którym mowa, wynika, że m.in. sprawy wszczęte po dniu 11 grudnia 1962 r. są rozpoznawane według jego przepisów. Skoro jednak prawo wodne z 1962 r. nie dotyczy spraw o naprawienie szkody rozpoznawanych w myśl zasad ogólnych, to tym samym poza zakresem art. 171 tego prawa pozostają sprawy o naprawienie szkody, należące do właściwości sądów. Wspomniany przepis prawa wodnego z 1962 r. normuje więc w sposób szczególny czasowy zasięg zastosowania tego prawa jedynie w odniesieniu do spraw rozpoznawanych przez organy administracji wodnej.Poza przepisem art. 171 pr. wodn. z 1962 r. prawo to nie przewiduje wyjątku od zasady niedziałania ustawy wstecz. W szczególności obowiązki Państwa unormowane w art. 88 pr. wodn. z 1962 r. istnieją w tej postaci od dnia 11 grudnia 1962 r.Jeżeli więc powód dopatruje się winy strony pozwanej w tym, że przed wejściem w życie prawa wodnego z 1962 r. dopuściła się ona zaniechania, to rozważenie, czy zachodzi jej wina w rozumieniu art. 134 k.z., powinno było nastąpić na gruncie przepisów ustawy wodnej z 1922 r. Do Sądu Powiatowego należało zatem przede wszystkim wyjaśnienie na tle ostatnio wspomnianej ustawy, czy w 1962 r. strona pozwana dokonała umocnienia zerwanego brzegu stosownie do swego prawa czy też swego obowiązku. Jedynie w tym drugim wypadku uprzednie zaniechanie strony pozwanej mogłoby uzasadniać wniosek co do jej winy.Gdyby zachodziła wina strony pozwanej w rozumieniu art. 134 k.z., to powód mógłby się domagać od niej naprawienia szkody, choćby przysługiwało mu także roszczenie przeciwko PZU z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego. Okoliczność, że powód nie zawarł umowy ubezpieczenia dobrowolnego, również nie wyłączałaby odpowiedzialności strony pozwanej.W wypadku, w którym istniałaby odpowiedzialność strony pozwanej, a stan faktyczny przedstawiałby się tak, jak to przytoczył Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia, a mianowicie że powód "bezpośrednio po powodzi" (tj. po powodzi w 1960 r.) "nawiózł własnym kosztem część urwiska", skoro nie chodziłoby tu o usunięcie skutku wysokiego stanu wód z sierpnia 1962 r., powodowi nie należałby się zwrot kosztów nawiezienia tej ziemi.Z tego, co wyżej powiedziano, wynika, że w obecnym stanie sprawy wniosek Sądu Powiatowego co do odpowiedzialności strony pozwanej przedstawia się jako dowolny. Zaskarżony wyrok nie może być więc utrzymany w mocy.