II CR 913/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotra M. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Opatowie o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Generalnego Prokuratora PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach Ośrodek w Radomiu z dnia 13 kwietnia 1956 r. i wyroku Sądu Powiatowego w Opatowie z dnia 8 czerwca 1955 r.,1)zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w Kielcach Ośrodek w Radomiu z dnia 13 kwietnia 1956 r. oraz wyrok Sądu Powiatowego w Opatowie z dnia 8 czerwca 1955 r. w części zasądzającej od pozwanej Spółdzielni 3% odsetek miesięcznie od kwoty 1.285 zł 80 gr, poczynając od dnia 1 stycznia 1953 r., w ten sposób, że zasądził odsetki od tej kwoty w wysokości 8% rocznie, poczynając od dnia 8 marca 1954 r.;2)stwierdził, że wyrok Sądu Powiatowego w Opatowie z dnia 8 czerwca 1955 r. w części zasądzającej 3% odsetek miesięcznie od kwoty 283 zł 20 gr., począwszy od dnia 1 stycznia 1953 r., zapadł z pogwałceniem przepisów prawa.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się sumy 2.025 zł z 8% od dnia 8 marca 1954 r. tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop.Sąd Powiatowy w Opatowie wyrokiem z dnia 8 czerwca 1955 r. zasądził na rzecz powoda 1.569 zł z odsetkami zwłoki w wysokości 3% miesięcznie od dnia 1 stycznia 1953 r. Z powyższej sumy kwota 1.285,80 zł jest należnością za godziny nadliczbowe przepracowane przez powoda jako pracownika fizycznego, a 283,20 zł stanowi ekwiwalent za 12 dni urlopu nie udzielonego powodowi w 1952 r. ze względu na tok pracy w piekarni i brak odpowiedniego zastępstwa.Pozwana Spółdzielnia zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej zasądzenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Sąd Wojewódzki w Kielcach Ośrodek w Radomiu wyrokiem z dnia 13 kwietnia 1956 r. rewizję oddalił.Prokurator Generalny PRL zaskarżył wyroki Sądów obu instancji rewizją nadzwyczajną, złożoną dnia 2 października 1956 r. Skarżący wnosi o zmianę obu wyroków w części dotyczącej odsetek zwłoki od wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych i zasądzenie tych odsetek tylko w wysokości 8% rocznie od dnia 8 marca 1954 r. oraz o stwierdzenie, że wyrok Sądu Powiatowego z dnia 8 czerwca 1955 r. zasądzający 3% odsetek miesięcznie od kwoty 283,20 zł zapadł z pogwałceniem przepisów prawa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną.Ustawodawstwo pracy nie zawiera przepisów regulujących odrębnie i niezależnie od norm prawa cywilnego całości instytucji zwłoki i opóźnienia dłużnika oraz skutków niedotrzymania terminu płatności świadczenia, w szczególności w zakresie obowiązku zapłaty odsetek zwłoki i ich wysokości. Niektóre tylko akty ustawodawcze z dziedziny prawa pracy wprowadziły przepisy dotyczące odsetek zwłoki przypadających w szczególnych kwalifikowanych wypadkach niewypłaty w terminie określonych należności bądź też zamieściły klauzule odsyłające w kwestii wysokości odsetek do zasad ogólnie obowiązujących. Do pierwszej kategorii należą przepisy art. 15 rozp. o umowie o pracę prac. umysł. i art. 32 rozp. o umowie o pracę rob. O szczególnym wyjątkowym charakterze powołanych przepisów, wprowadzających wysokie odsetki od 2 do 3% miesięcznie, świadczy zwłaszcza przyznanie odsetek w takiej wysokości tylko w razie zawinionej niewypłaty w terminie, gdy tymczasem według ogólnych zasad odsetki od należności pieniężnych przypadają bez względu na winę dłużnika (art. 248 § 2 k.z.). Do drugiej wspomnianej wyżej kategorii przepisów ustawodawstwa pracy należały uchylone już obecnie art. 39 rozp. o umowie o pracę prac. umysł. i art. 20 rozp. o umowie o pracę rob., odsyłające w zakresie odsetek do ogólnych zasad przez wskazanie, że wynagrodzenie należy się "z procentem prawnym" od uchybionego terminu.Przepisy obu rozporządzeń z dnia 16 marca 1928 r. normujące odsetki dotyczyć mogą tylko odsetek od wynagrodzenia uregulowanego tymi rozporządzeniami, brak więc podstaw do stosowania odpowiednich norm poza regulowaną rozporządzeniami materią. W szczególności nie ma przepisu rozciągającego omawiane postanowienia na odsetki od uregulowanego odrębną ustawą wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, a także odszkodowania za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy.Powołany przez Sąd Powiatowy art. 32 rozp. o umowie o pracę rob. jest zatem przepisem wyjątkowym. Wyjątkowość tego przepisu polega nie tylko na uzależnieniu wysokości odsetek od dodatkowego elementu winy także przy zobowiązaniach pieniężnych, ale i na tym, że wprowadza w ogóle szczególnie wysoką stopę odsetek, obliczaną poza tym miesięcznie, a więc w sposób innym przepisom nie znany. Wyjątkowość przepisów zakazuje jego rozszerzającej wykładni. Wynika stąd, że odsetki w wysokości od 2 do 3% miesięcznie odnosić się mogą tylko do wynagrodzenia uregulowanego w przepisach omawianego rozporządzenia, a zatem do wynagrodzenia mającego charakter stały, tj. wypłacanego periodycznie w zamian za świadczoną pracę. Wniosek taki potwierdza art. 15 rozp. o umowie o pracę prac. umysł., nakazujący w analogicznej sytuacji wypłacać odsetki od 2 do 3% miesięcznie tylko od wynagrodzenia stałego.Omawianego charakteru wynagrodzenia nie ma należność za zabronioną z reguły i z góry nie przewidzianą pracę w godzinach nadliczbowych ani też ekwiwalent za urlop, który normalnie powinien być wykorzystany w naturze.Powołane przepisy i przytoczone wywody prowadzą do wniosku, że przewidziane w art. 15 rozp. o umowie o pracę prac. umysł. i art. 32 rozp. o umowie o pracę rob. odsetki zwłoki od 2 do 3% miesięcznie nie należą się ani od wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, ani od ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy. Zarówno robotnicy, jak i pracownicy umysłowi mają w wymienionych wypadkach prawo do ogólnie unormowanych odsetek ustawowych wynoszących według dekretu z dnia 3 grudnia 1935 r. (Dz. U. Nr 88, poz. 545) 8% w stosunku rocznym.Odmienne, bliżej zresztą nie uzasadnione stanowisko Sądu Powiatowego i Wojewódzkiego stanowi naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 32 rozp. o umowie o pracę rob.Z tych przyczyn należało rewizję nadzwyczajną uwzględnić (art. 386, 396 § 1, 398 i 399 § 1 k.p.c.) bez potrzeby rozważenia kwestii, czy niewypłata poszukiwanego przez powoda wynagrodzenia była zawiniona w rozumieniu art. 32 rozp. o umowie o pracę rob.