II CSK 101/19

Sygn. akt II CSK 101/19 POSTANOWIENIE Dnia 4 września 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela w sprawie z wniosku R. Z. przy uczestnictwie P. Spółki Akcyjnej w K. o ustanowienie służebności przesyłu, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 września 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z dnia 23 października 2018 r., sygn. akt VI Ca (...), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Postanowieniem z 23 października 2018 r. Sąd Okręgowy w Z. w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu oddalił apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 6 marca 2018 r. w zakresie meritum, zmieniając jednocześnie zaskarżone postanowienie w zakresie kosztów postępowania. Powyższe orzeczenie w części oddalającej apelację zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca, zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 231 oraz art. 234 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 7 k.c. w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; II. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 września 1990 r. (Dz.U. Nr 79, poz. 464) oraz art. 1 punkt 9 ustawy o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw z 20 grudnia 1990 r. (Dz.U. 1991, Nr 2, poz. 6) w zw. z art. 6 i 7 k.c. przez błędne ich zastosowanie; 2. art. 172 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 348 zd. drugie k.c. oraz art. 292 zd. drugie k.c. przez błędną wykładnię tych przepisów; 3. art. 172 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 6 k.c. i art. 7 k.c. przez błędną ich wykładnię; 4. art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284) w związku z naruszeniem art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 - 3 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) w zw. z art. 7 k.c. w zw. z art. 292 k.c., art. 172 § 1 i 2 k.c. i art. 352 § 2 k.c., a także art. 3052 § 1 i 2 k.c. przez błędną ich wykładnię. 3 We wnioskach domagał się uchylenia w zaskarżonej części postanowienia Sądu Okręgowego w Z. oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w Z., a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych. Wnioskodawca podniósł, że wnosi o przyjęcie skargi do rozpoznania, ponieważ jest ona oczywiście uzasadniona. Jego zdaniem w przedmiotowej sprawie na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej wskazują punkty pierwsze procesowych i materialnych podstaw zaskarżenia, zgodnie z którymi uwłaszczenie się poprzednika prawnego uczestnika na urządzeniach przesyłowych nastąpiło jedynie na podstawie postanowień ustawy i nie były do wykazania tej okoliczności potrzebne żadne czynności, w tym nie wymagało to stwierdzenia prawa własności deklaratywną decyzją wojewody lub zarządu gminy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik wniósł o odmowę jej przyjęcia ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie od wnioskodawcy na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, nie publ.). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś 4 merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Pełnomocnik wnioskodawcy wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadniając oczywistą zasadność skargi kasacyjnej pełnomocnik wskazał na naruszenie wymienionych powyżej przepisów, w szczególności zawartych w punktach pierwszych procesowych i materialnych podstaw zaskarżenia. Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52 i z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156). Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że powyższa przesłanka nie została wykazana. Wywód, zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, sprowadzał się do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom. Należy zauważyć, że problemy wyartykułowane przez wnioskodawcę były wielokrotnie w ostatnim czasie przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego. Niezbędne instytucje prawne zostały objaśnione, natomiast te które uzależnione są od okoliczności konkretnej sprawy, powinny być poddane analizie podczas merytorycznego rozpoznawania sprawy, a więc przed Sądami pierwszej i drugiej instancji. Postępowanie kasacyjne nie jest co do zasady miejscem na czynienie ustaleń faktycznych i dokonywanie oceny materiału dowodowego. Nie można tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Natomiast w myśl art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne 5 powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wracając do głównego nurtu rozważań należy zwrócić uwagę przynajmniej na trzy judykaty (oraz liczne orzecznictwo, powołane w ich uzasadnieniach), które dotykają problemów wskazanych w skardze kasacyjnej. Najpierw stwierdzono, że nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe - na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) - własności urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach należących do Skarbu Państwa nie spowodowało uzyskania przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającej te nieruchomości (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2018 r., III CZP 50/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 1). Następnie dodano, że przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa - na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. 1991 r., Nr 2, poz. 6) - własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości Skarbu Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (por. uchwała Sądu Najwyższego z 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18, nie publ.). Z kolei w postanowieniu z 7 czerwca 2019 r. (IV CSK 173/18, nie publ.), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie z którym przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa - na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 1991 r., Nr 2, poz. 6) - własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości Skarbu Państwa, może nabyć w dobrej wierze służebność o treści odpowiadającej służebności przesyłu, zwłaszcza przy uwzględnieniu kontekstu sytuacyjnego, w ramach którego rozpoczął bieg termin zasiedzenia. Reasumując, w przedmiotowej skardze kasacyjnej nie powołano argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie doszło do oczywistego 6 naruszenia prawa oraz że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadł w sądzie drugiej instancji wyrok oczywiście wadliwy. Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 108 § 1, 98 i 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. aj l.n